Ultty tanytatyn ulttyq pavılon

Qaıda ornalasqan?

Munyń ózindik sebepteri de bar. Birinshiden, kórme aýmaǵyndaǵy Qazaqstan pavılonynyń orny sátti tańdalǵan. Bizdiń pavılon AQSh pavılonymen qatar tur. Is-sharany uıymdastyrýshy memleket – Birikken Arab Ámirlikteriniń ulttyq pavılony da taıaq tastam jerde ornalasqan. Qarsy baǵytta Italııa pavılony kózge birden shalynady. Artqy jaqtan Qytaıdyń pavılony qol bulǵaıdy. Shveısarııa men Belarýstiń pavılondary da asa alys emes.

Ekinshiden, Qazaqstan pavılonynyń syrtqy stıli erekshe. Alystan kóz tartady. Sondyqtan shyǵar, bizdiń pavılondy eń aldymen Birikken Arab Ámirlikteriniń vıse-prezıdenti, Premer-mınıstri, Dýbaı bıleýshisi sheıh Muhammed ben Rashıd Ál Maktýmnyń ózi aralap kórip, oń baǵasyn berdi.

Al onyń saltanatty ashylý rásimine Halyqaralyq kórmeler bıýrosynyń prezıdenti Djaı-Chýl Choıdyń ózi arnaıy kelip qatysty. Bile bilsek, mundaı mártebeli meımandardyń ulttyq pavılo­nymyzǵa mańyz berýiniń ózi úlken maq­tanysh. Kórmege qatysýshy elderdiń bas komıssarlary men EHRO-2020 uıym­dastyrý komıtetiniń basshylyǵy da «Múmkindikter» dep atalatyn salalyq aýmaqta ornalasqan Qazaqstan pavılonyn joǵary baǵalady.

Ulttyq pavılonnyń ashylýyna qatysqan Qazaqstannyń Birikken Arab Ámirlikterindegi Tótenshe jáne ókiletti elshisi Madııar Meńilbekovtiń aıtýyn­sha, munda bizdiń eldiń ınvestısııa­lyq hám týrıstik áleýeti tolyqtaı pash etilgen. Saıası-ekonomıkalyq jetis­tik­teri de qamtylǵan. 2017 jyly maman­dan­dyrylǵan EHRO-2017 kórmesin uıym­das­tyrǵan Nur-Sultan qalasynyń da damý múmkindikteri kópshilik nazaryna usynylyp otyr.

Qazaqstan pavılony shyǵys sáýleti­men órnektelgen. QazExpoCongress ult­­tyq kompanııasynyń basqarma tór­aǵa­sy, EHRO-2020 kórmesindegi Qazaq­s­tan seksııasynyń bas komıssary Allen Shaıjúnisovtyń pikirinshe, mu­ny zama­naýı sıfrly sheshimder men dástúr­lerdiń sıntezi dese de bolady.

– Pavılon jeńil konstrýksııadan jasalǵan. Irgeles aýmaǵy ystyq klımat­tyq jaǵdaıǵa baılanysty kóleńkeli qury­lymdarmen, qurǵaq sýburqaqtarmen bezendirilgen. Bul kún astynda kezek kútip turǵan kelýshiler úshin jasalǵan. Pavılonnyń kireberisin abattandyrýda Qazaqstannyń mádenı murasyna jatatyn petroglıfter, geoglıfter, skıf-saq mádenıetiniń elementteri paıdalanyldy. Pavılon aldyndaǵy arnaıy jabdyqtalǵan ashyq alańda kelýshiler etnıkalyq mýzykalyq ujymdardyń ónerin tamashalaı alady, – deıdi A.Shaıjúnisov.

Týrısterdi pavılonnyń kire berisindegi «Shejire» aǵashy erekshe tań qaldyrýda. Munda túrli etnostardyń tarıhı baılanysy men Uly dala kóshpen­dileriniń álem halqynyń genetıkasyna qosqan úlesi týraly mol maǵlumat alýǵa bolady. Sonymen qatar birinshi qabatta elimizdiń týrıstik áleýeti pash etilgen. Onda qazaq jeriniń kórkem landshafttary men tabıǵı resýrstary, baı tarıhy, mádenıeti men dástúri kórsetilgen.

Birinshi qabattan ekinshi qabatqa kóteri­ler tustaǵy «Elorda – Eýrazııa jú­regi» aı­­maǵynda aıbyndy astananyń tama­sha pa­no­ramasymen tanysýǵa múm­kindik bar.

– Ekinshi qabattaǵy Future Now aımaǵy da qonaqtardyń qyzyǵýshylyǵyn týdyrýda. Munda Brixel Mirror kınetıkalyq art-qondyrǵysy usynylǵan. Bul sıfr­ly dıspleı sekildi jumys isteıtin baǵ­darlamalanǵan qozǵalmaly modýl­dik bloktar. Atalǵan aımaqta túrli ınterak­tıvti elementter arqyly birqatar sala­lar­d­y qamtıtyn Vision Machine ıns­tal­lıa­sııasy ornalasqan. Munda ınno­va­sııalyq qala qurylysy, jasandy ın­tel­lekt, bolashaqtyń kásipteri, tu­raqty agro­ónerkásip, qorshaǵan ortany qor­ǵaý, aeroǵarysh ónerkásibi sekil­di baǵyt­tardaǵy Qazaqstannyń áleýeti­men tanysýǵa bolady, – deıdi A.Shaıjúnisov.

Sonymen qatar pavılonda eldiń ınvestısııalyq, ónerkásiptik, kólik-logıstıkalyq jáne agrarlyq áleýeti kópshilik nazaryna usynylǵan.

Sońynda kelýshilerdi panorama­lyq kınoteatrdaǵy erekshe shoý kútedi. Shoýdyń sıýjettik jelisi adam men jasandy ıntellektiń ózara árekettesýin kórsetedi. Atalǵan aımaq kórmeniń «Aqyl-oıdy biriktire otyryp, bola­shaq­ty qalyptastyrý» atty basty taqy­rybymen úndesip tur.

Jalpy alǵanda, ulttyq pavılon ishinde kórmede emes, qazaqtyń darhan dalasynda júrgendeı áserge bólenesin. Kórme aıaqtalǵansha Qazaqstan pavılonyn 1 mıllıonǵa jýyq adam ta­ma­sha­laıdy dep kútilýde. Osy oraıda ulttyq pavılonnyń qurylysy ýaq­ty­ly aıaqtal­ǵa­nyn atap ótken jón. Buǵan ek­pin bere aıtýymyzdyń sebebi – kórme aýma­­ǵyn­daǵy keıbir pavılondar men ǵıma­rat­tardyń qurylysy áli júrip jatyr.

Qazaqstannyń ulttyq pavılony ala­ńynda bizdiń eldiń resmı tulǵa­lary­nyń, sondaı-aq memlekettik organ­dardyń, kvazımemlekettik jáne jeke sektorlar ókilderiniń qatysýymen 25 iskerlik is-shara ót­kizý josparlanǵan. Iskerlik is-sharalar sheń­berinde konferensııalar, forýmdar, B2B kezdesýler ótkizilmek. Onyń ishinde el­diń ın­ve­stısııalyq jáne týrıstik áleýeti bo­ıyn­sha ta­nystyrylymdar, ǵylymı jáne bilim berý jo­balary, kreatıvti sheshimder, son­daı-aq Qazaq­stannyń áleýetti jobalary men qa­zir­gi zamanǵy ázirlemeleri usy­ny­­la­­dy. Atalǵan is-sharalardyń qory­tyn­dy­sy boıynsha yntymaqtastyq týraly shart­tar men kelisimderge qol qoıylmaq. О́z ke­ze­ginde munyń el ekonomıkasyn damytý­daǵy mýltıplıkatıvtik áseri zor bolmaq.

Kórme aıasynda 1 jeltoqsanda Qazaq­stan Respýblıkasynyń Ulttyq kúni ótedi. Sonymen qatar shara barysynda eli­mizdiń Táýelsizdik kúnine jáne Naý­ryz meı­ramyna erekshe basymdyq beriledi.

Qansha qarjy jumsaldy?

QazExpoCongress ulttyq kom­pa­nııasy­nyń basqarma tóraǵasy A.Shaı­júniso­v­tiń málimetinshe, EHRO-2020 DUBAI kórmesindegi Qazaqstan ulttyq pavılo­nynyń qurylysyna shamamen 8 mlrd teńge jumsalǵan.

– Pavılonnyń qurylysyna qajetti 8 mlrd teńge úsh jyl buryn memle­ket­tik bıýdjetten bólingen bolatyn. Atal­ǵan soma 2015 jyly Mılanda uıym­­das­­ty­rylǵan kórmedegi pavılon qu­ry­ly­­syna jumsalǵan qarjydan shama­ly kóp­­teý. Onyń da ózindik sebepteri bar. О́ıt­keni eki pavılonnyń kólemi ártúr­li. Qazaq­stan Mılandaǵy kórmede 2 myń sharshy metrlik pavılon ornatsa, bul jolǵy pavılon 3 400 sharshy metr aýmaq­ty alyp jatyr, – deıdi ol.

A.Shaıjúnisov EHRO-2020 DUBAI kórmesindegi pavılondardyń qunyna qatysty zertteý júrgizilgenin aıtty. Máselen, Belarýs memleketi 2 500 sharshy metrlik pavılonǵa 20 mln dollar jumsaǵan. Al pavılonynyń kólemi 4 myń sharshy metrden asatyn Reseı sekildi memleketter 40 mıllıonnan astam dollar/eýro shyǵyndaǵan.

– Bizdiń pavılon óte jaqsy jerde ornalasqan. Qarqyndy damý jolyna túsken Qazaqstannyń kórmede sátti orynǵa ıe bolýynyń ózi úlken jetistik ári múmkindik, – deıdi A.Shaıjúnisov.

Ol ulttyq pavılonnyń kórmeden keıingi jaǵdaıy ne bolatynyn da aıtyp berdi. Bul rette birneshe nusqa qarastyrylyp otyr.

– Birinshiden, pavılondy demontaj­daýǵa bolady. Iаǵnı jınap, qaıta quras­tyrýǵa múmkindik bar. Demek, ony bul jer­­den alyp ketip, Qazaqstanǵa apa­­ryp qu­rýǵa bolady. Sondaı-aq EHRO-2020 DUBAI kórmesiniń uıymdas­ty­rý­­shy­lary bizdiń pavılonǵa qyzyǵýshy­lyq tany­typ otyrǵanyn atap ótken jón. Olar ony osynda qaldyryp, saqtap qalý­ǵa beıildi. Pavılon birinshi kezekte Qazaq­stannyń áleýetin pash etý úshin salyndy. Demek, ony osy maqsatta aldaǵy ýaqyt­ta da paıdalana berýge bolady, – deıdi ol.

Álbette, bir pavılon úshin 8 mlrd teńge kóp sekildi. Biraq ony ustap turý­­dyń ózi qyrýar shyǵyn eken. QazExpoCongress ulttyq kompanııasy­nyń basshysy atap ótkendeı, ony ustap turýǵa 488 mln teńge jumsalady.

– Biz kórmege qatysýshy ózge memle­ketter sekildi elektr energııasyna, sý­men jabdyqtaýǵa, tazalyq jumys­tary­na jáne kúzet qyzmetine aqsha tóleı­miz. Uıym­dastyrýshy el elektr ener­gııa­sy­nyń tarıfin qymbattatty. Al taza­lyq ju­mys­tary men kúzet qyzmetin kór­me aýmaǵyn­da akkredıtasııadan ót­ken kom­­panııalar ǵana usyna alady. Iаǵnı uıym­dastyrýshylar bizge tań­daý qal­dyrmaı otyr. Degenmen Birik­ken Arab Ámirlikteri uıymdastyrý komı­tetiniń ótinishi boıynsha pa­vılon aýmaǵyna kez kelgen zatty bajsyz ákelý­ge jeńildik qarastyrdy. Sondaı-aq pavılon orna­las­qan jerge salyq salynbaıdy. Biz jum­salǵan qarjynyń bári kórme aıasynda jasalatyn kelisimder aıasynda tolyqtaı aqtalatynyna senimdimiz, – deıdi A.Shaıjúnisov.

Týrıster ne deıdi?

Qazaqstan pavılonynyń ashylý rásiminde nemerelerin ertken apaıǵa kózimiz tústi. Jaqyn­dap, t­anys­tyq. Sara Smajanova esimdi alma­ty­lyq zeınetker eken. Ol Dýbaıdaǵy dúnıejúzilik kórme­ge arnaıy kelip, Qazaqstannyń ulttyq pavılo­nyn alǵashqylardyń biri bolyp aralady. Sara apaı mundaı sharalarǵa qatysý elimizdiń álemdik deńgeıdegi abyroı-bedelin ósirerine senimdi.

– EHRO-2020 DUBAI kórmesine ne­merelerimdi ertip, arnaıy keldim. Alǵash­qylardyń biri bolyp Qazaqstannyń ult­tyq pavılonyn aralap kórdik. Una­dy. Syrtqy kelbeti alystan kóz tar­ta­dy. Ishi de mazmundy órnektelgen. Tarı­hymyz, teh­nologııalyq tabystarymyz tegis qam­tylǵan. Buıyrtsa, basqa da el­der­diń pavılonyn aralap, salystyratyn bolamyz, – deıdi S.Smajanova.

Ol nemereleriniń pavılonnan jaqsy áser alǵanyn jetkizdi.

– Tehnologııanyń, ǵylymnyń je­tis­tikterin kórip súısindik. Olardy Qazaq­stannyń keń baıtaq dalasynda qol­daný­ǵa bolady. Keremet emes pe?! Jal­py, Qazaq­stannyń derbes el retinde mundaı aýqym­dy sharalarǵa qatysýy qashan­da maqtanysh sezimin uıalatady. Tórtkúl dúnıe tegis bas qosatyn iri jıyn­dar­dan Qazaqstannyń qalys qalmaýy Táýel­sizdigimizdi bekemdeı túseri anyq. Elimizdiń abyroıy asqaqtap, bedeli óse bersin! – dedi S.Smajanova.

Ulttyq pavılonǵa kelgen shetel­dik týrısterdiń de pikirin bilýge tyrys­tyq. EHRO-2020 kórmesindegi Bel­gııa sek­sııa­synyń bas komıssary Pat­rık Ferkaý­teren Drıbl kórme eki el ara­syndaǵy baılanysty tereńdete túserine senimdi.

– EHRO-2020 kórmesinde Qazaqstan pavılonyn alǵashqylardyń biri bolyp aralap kórý buıyrǵan eken. Pa­vılon unady. Ásirese, kópshilik naza­r­y­­na usynylǵan tehnologııalyq jetis­tik­ter qyzyǵýshylyq týdyrdy. Bel­gııa men Qazaqstan seriktes mem­le­ket­ter. Sondyqtan EHRO-2020 DUBAI kór­mesinen keıin bizdiń baılanysymyz odan ári tereńdeı túspek. Qazaqstandyqtardy Belgııanyń pavılonyn tamashalaýǵa shaqyramyn, – dedi ol.

Jas jubaılar Kıara Hıldebrand pen Samı Saıe de bizdiń pavılonnyń jumysyn joǵary baǵalady. 

– Men aýstrııalyqpyn. Jubaıym palestındik azamat. Osy Dýbaıda týyp-ósken. Birinshi bolyp Qazaqstannyń pavılonyn araladyq. Jaqsy áser aldyq. Jalpy, EHRO kórmesine alǵash ret qatysyp otyrmyn. Oqýshy kezimde bul is-sharanyń jarnamasyn aragidik estip qalýshy edik. Endi, mine, óz kózimizben kórdik. Qazaqstan maǵan jaqsy tanys. Ol jaqta dostarym bar. Biraq áli kúnge deıin bolǵan emespin. Pavılonda Qazaq­stannyń tarıhymen, dástúrimen, tabıǵa­ty­­men tanystym. Tabıǵatyn baryp kórý kerek eken degen baılam jasadyq. Erek­she tań qaldyrdy, – deıdi Kıara Hıldebrand.

Rasynda da, Qazaqstannyń ulttyq pavılony ulttyń ustyny ispetti.

Eske sala keteıik, dúnıejúzilik EXPO-2020 DUBAI kórmesi 2021 jyl­dyń 1 qa­za­ny men 2022 jyldyń 31 naý­ryzy ara­lyǵynda ótedi. Negizi bul shara byl­tyr ótýi kerek edi. Alaıda koronavı­rýs pandemııasyna baılanysty onyń merzimi shegerildi.

Tańdalǵan taqyryp – «Aqyl-oıdy birik­tire otyryp, bolashaqty qalyp­tas­tyrý». EHRO-2020 úsh salalyq taqy­rypqa bólingen – «Múmkindikter», «Mobıl­dilik» jáne «Turaqty damý». Joǵary­da aıtyp ótkenimizdeı, bizdiń pavılon «Múmkindikter» bóliginde ornalasqan.

Kórmege álemniń 192 eli qatysýda. Ony shamamen 25 mln adam tama­shalaıdy dep kútilýde. Olardyń 20 pa­ıy­zyn bıznes ókilderi quramaq. 182 kún­ge sozylatyn sharaǵa kelýshilerdiń 70 pa­ıyzy sheteldik týrıster bolmaq. Kór­meniń jalpy aýmaǵy 438 gektar jerdi alyp jatyr. Ol Dýbaı men Abý-Dabı qalalarynyń aralyǵynda ornalasqan.

Dúnıejúzilik kórme ındýstrııa­lan­dyrýdyń sımvoly sanalady. Muny tehnıkalyq hám tehnologııalyq jetistik­terdi pash etetin ashyq alań dese de bola­dy. EHRO kórmeleriniń aýqymy, uzaq­tyǵy jáne kelýshiler sany boıynsha ha­lyq­aralyq is-sharalar arasynda teńdesi joq. Bul memleketterdi, kompanııalardy, ha­lyq­ara­lyq uıymdar men azamattardy baı­la­nys­tyratyn býyn ispetti. Dúnıejúzi­lik kór­meni 2015 jyly Mılan (Italııa) qabyldady. Bıyl Dýbaı ótkizip jatyr. 2025 jylǵy kórme Japonııanyń Osaka qalasynda ótpek.

Dýbaı

(Birikken Arab Ámirlikteri)