QAZAQ TELEDIDARYNYŃ EŃLIKGÚLI

Men dúnıege sáýlet bere, ba­qyt­ty bop kelippin. Aı aspanda nuryn sebe, tań juldyzyn kórip­pin. Ashy sábı daýysymnan kún mereıi jibipti.Taýlar balqyp, quz­dar shalqyp, tún túndigin túripti. Alpysqa aıaq basqansha bir jas ıiske zar bolǵan Kúlııas qarııanyń shańyraǵyna shattyq ala kelgen sha­ranany endi onshaqty jyl ótke­sin osylaısha shabyttana shalqyr dep eshkim de oılaǵan emes. Bálen­baı jyl birge turmys keshse de push­paǵy qanamaǵan Qalıman báı­bi­shesiniń erligi, keńdigi bolmasa mun­daı baqytqa qol jetkizý qaıda. О́zinen eshteńe óne qoımasyn der kezinde uǵynyp úlgergen keńpeıil jan Kempir urpaǵynyń úzilýine jol bermegen. El ishinen tańdap jú­rip, 25 jastaǵy Jańyldy alpys­ty alqymdaǵan kúıeýine ákep qosqan. Jańyl ana qatarynan tórt qyzdy dúnıege ákeldi. Týmysynan sezimtal Gúlmárııa ákesiniń ul ań­sap kóńili jabyrqaıtynyn sezetin. Sóıtetin de, qyzdyń ǵana emes, ul­dyń da sharýasyn atqarýǵa tyrysa­tyn. Ákesi ekeýi dıirmenge un tarta barǵanda qap-qap bıdaıdy arqalap arbaǵa tıeıdi. Shalǵymen deste-deste shóp shabady. Baqsha sýaryp, bal­shyqtan kirpish quıady. “Qyzym­dy on ulǵa aıyrbasta­maı­myn” dep, ákesi máz. Aldyńǵy úsh qyz ben kesh­tetip ómirge kelgen jal­­ǵyz ul jáne kenje qyzdyń da salmaǵyn arqalaýdy osy Gúl­márııa­nyń mań­daıyna jazypty taǵdyr. 86 jasyn­da dúnıeden ozǵan ákesiniń qaıǵy­syn kótere almaı, araǵa eki jyl jeter-jetpes ýaqyt salyp, nebári 49 jas ǵumyr keshken anasy da ómirmen hosh aıtysyp júre bergen. Gúlmárııanyń budan bylaıǵy ómiri beınetke, izdeniske toly boldy. Artynan ergen baýyrlaryn jetkere júrip, QazMÝ-ǵa túsken. Múldem hosh aıtysty deýge de bolmaıtyn shyǵar. Ol alǵashqy eńbek jolyn Qazaq tele­dı­darynda sport kommenta­tory bolýdan bas­tady. Buǵan deıin sport taqyry­bymen efırge shyqqan qa­zaq qyzdary bolǵan emes. Bul 1980 jyl edi. Áli ázir bola qoımas ta ma edi, eger Qazaq teledı­dary­­nyń negizin qalaýshylardyń biri Sovet Mazǵutov pen sport te­le­­kom­men­ta­tory О́mirzaq Jolym­betovtiń kó­re­gendigi bolmasa. Gúl­márııanyń boıyndaǵy qabiletti baıqap bilgen ustaz stýdent shaǵyn­da-aq ony tele­dıdarǵa baýlı bastaǵan. Keıin­nen oqý bitirgen Gúl­márııany О́mir­zaq Jolymbetov sport redak­sııa­syna jetektep alyp kelgen. Gúlmárııa Barmanbekovanyń tele­jýrnalıst retindegi naǵyz ke­meli­ne kelip, tolysqan shaǵy qoǵam ómirindegi qıly kezeńdermen tuspa-tus keldi. Qylyshynan qan tamǵan Keńes ımperııasy kúırep, kútpegen kúı keship, bir úmit, bir kúdikpen ańyryp qalǵan shaq. Zaýyt-fabrıka ataýly qańtarylyp qalǵan. Jumys oryndary tarqap, nebir “men” degen azamattar eki qo­lyn qushaqtap, abdy­rap qaldy. Joǵarǵy Keńeste “Ańy­ra­qaı shaı­qa­sy” júrip jatty. Jer daýy men memlekettik til máselesin sheshý ońaıǵa soqpady. “Jer satyp kún kóreıik” dedi keıbir pysyqaı­lar. “Jer satylmaıdy!” dedi Sher­han­­dar. Memlekettik til ekeý bolsyn dedi kommýnıstik rýhpen nárlen­gender. Dáp osyndaı aıqastyń tusynda – Qazaq SSR Joǵarǵy Keńesiniń HIII shaqyrylymynda Gúlmárııa Barmanbekova Qazaq teledıdarynyń Joǵarǵy Keńestegi tilshisi qyzmetin atqardy. О́tken ǵasyrdyń 90-jyldary el egemendigin alyp, ózin-ózi izdeı bas­­ta­ǵan tus. Mustafa О́ztúrik, Murtaza Bulytaı, Ibragım Gýler sekildi syrtta júrgen qazaqtyń bas kóterer azamattary elin taýyp jatty. Jumyr jerdiń betinde qazaq degen ulttyń bar ekenin jat jurtqa tanytyp, el týyn jelbiretken sport­shylar Jaqsylyq Úshkem­pirov, Serik Qonaqbaev, Talǵat, Qanat Baısholaqovtar – jýrnalıst Gúlmárııanyń teletýyndylaryna arqaý bolǵan tulǵalar. Qoǵamdaǵy qubylystar eldegi jalǵyz teledıdardyń tirshiligine de aıtýly ózgerister ákelgen. Qazaq­stan teleradıokomıtetinen KTK, odan keıin Almaty arnasy bólinip shyqty. 31-arna quryldy. Bertin kele “Ha­bar” agenttigi bólinip shyqty. Eń qıyn tus osy boldy. “Qazaqstan” ar­nasy bar jaqsy teh­nı­kasyn “Habar­ǵa” berip, jala­ńash­tanyp qala berdi. Jýrnalıster aılap eńbekaqy almaı jumys istegen kezder boldy. Mol aılyq izdegender basqa telearna­larǵa tarydaı shashyldy. 10 jyl boıyna kórermenderiniń kózaıymyna aı­nal­ǵan Gúlmárııa Barman­bekovanyń avtorlyq “SAPA” baǵdarlamasy dáp osy tusta, 1995 jyldyń 19 qara­shasynda dúnıege keldi. Bul – tutynýshy taqyrybyn qozǵa­ǵan respýblıkadaǵy alǵashqy telebaǵdarlama bolatyn. Búkil sanaly ǵumyryn Qazaq teledıdaryna sarp etken maıtal­man telejýrnalıst Gúlmárııa kezin­de táp-táýir óleń jazdy, sport sań­­laqtary jóninde “Jarys jolynda” degen kitaby shyqty. Jaratylysynan ana bolýǵa la­ıyq­talǵan mindetin tabıǵı názik­tik­pen qabyldaǵan ol qyzmettegi man­sap-ataqtan góri otbasynyń yn­ty­maq-yry­syna, qos qarashyǵy Arman men Raýananyń tálim-tár­bıe­sine kó­birek kóńil bólýdi jón sana­ǵan. Ata kú­shimen, ana sútimen tal bo­ıy­na da­ry­ǵan adaldyǵy, namys­qoılyǵy, qandaı jaǵdaıda da uıatyn bıik qoıatyny – tutastaı taǵdyry­nyń týy. 2006 jyldyń aqpanyndaǵy apat Gúlmárııa men Kenjebekti eseńgire­tip esterinen tandyrdy. Tórt jasar Aısha, ekidegi Dana perishtelerimen Raýana jol ústinde qaıǵyly qazaǵa ushyrap, eki birdeı otbasy, aǵaıyn-týǵan ańyrap qaldy. Quldyrań­daǵan qulynshaqtary, aıy, kúni, asyly, jany, jaryǵy... Kenjekeń ekeýiniń júreginde, mıynda, sana-seziminde, tyny­synda, lebinde, deminde-bárin­de... Jas qyrshyn­dar­dyń ótkergen de, ótkermegen de ómirlerin ózderi keshýde, ókinishi­men, óksigimen, muńy­­men, tózimi­men, táýbesimen. Sabyrmen tózý aıtýǵa ǵana jeńil. Nesine jasyr­syn, ómirdiń máni ketip, kúlý degen­niń ne ekenin umy­typ, qur súlderi qalǵanda, úsh botasynyń qasyna asyqqan sátterdi de bastan keshti. Myna jaqta ekeýi – uly men jan jary, o jaqta úsheýi... tárizdi birtúrli sýyq oı Gúl­márııanyń zerdesin perdelep, tyl­sym dúnıege yntyq­tyrǵan sumdyq sezimniń shyrmaýynan shyǵa almaı-aq qoıǵan. Qusa bolǵan ananyń bo­ıy­nan ál ketip, tamaǵynan as ótpeı, bir qasyq sý ishse qaıta qusa­tyndy shyǵardy. Aqyry aýrýhana tósegine arbaǵa salyp zorǵa jetkiz­gen. Tań aldy edi, jatqan tóseginen denesi kóteri­lip bara jatty. Qudaı-aý usha­t­yn­daı ma, qalaı. Bıikten Aısha men Danany kózi shalyp, esi kete qýan­dy. – Jettim-aý áıteýir, – dege­nin­she bolǵan joq, Aısha: “apa, jetedi endi, turyńyz!” dedi. Daýysy kádimgideı anyq estildi. Joǵary kóterilip bara jatqan Gúlmárııa tósekke top ete tústi. Ekeýi de kózden ǵaıyp boldy. Tóńirek typ-tynysh, tań atyp keledi eken. Bir túrli jany jaıbaraqat kúıge bólendi. Tula­boıyn býǵan azaptan sytylyp, jaryqqa kózin ashqandaı. Sańyl­aýynda saqtalyp úlgergen Aıshanyń buıyra aıtqan sózi kúsh-qaıratymen qaıtadan tabystyrdy. Dertinen aıyqtyryp, ortasyna oraltty. Úmitterin aqtap, ózderin álpeshtep otyrǵan ul men kelinge al­ǵystary sheksiz. Arman men Álı­ma­nyń arqa­synda ne ishem, ne kıem, qalaı, qaı­tip, qaıda emdele­miz demeıdi. Qýanyshqa keneltip ómirge kelgen nemere Alýanyń bal­daı tátti qyly­ǵy da úlken demeý. Kezinde qazaq teledıdary­nyń eńlikgúli atanǵan tanymal jýrnalıstiń endigi zeınet­kerlik kezeńindegi shy­ǵar­mashyly­ǵyna dáp osy kishken­taı balapany arqaý bolar-aý. Osynaý zııaly otbasynan janǵa jaıly jylylyq esip turatyny ǵajap. Kenjekeń men Gúlmárııa oda­ǵy­nyń ónege tutarlyqtaı berik­tigi, sezim páktiginiń saqtalýy kez-kelgenge buıyra bermeıtin baqyt. Bálkim, basym kópshili­gimizdiń aı­da­ladan dalbasalap izdep tappaı júr­gen sáttilik, tabys, tipti shy­ǵar­mashylyq shabyt degenimiz osy: súıip qosylǵan ekeýdiń keshirim­dilik, ımandylyq keńistigin qurýy shyǵar... Maǵıra QOJAHMETOVA, jazýshy, Halyqaralyq “Alash” syılyǵynyń laýreaty.