Peshene degen nemene?

Peshene, taǵdyr, jazmysh... Bala kezden úlkenderdiń «Pesheneńe ne jazyldy, sony kóresiń», degen áńgimesin basqa sińirip óstik. «Qudaısyz qýraı da synbaıdy», «Jazmyshtan – ozmysh joq» degen maqaldar osy túsinigimizdi tolyqtyra túskendeı. Tipti, adam balasy araqqa salynyp ketse de, jazataıym apatqa ushyrap jatsa da, kóp qıynshylyq kórse de «Qaıtesiń, pesheneńde bar eken, amal joq kónesiń», dep jubatyp jatamyz. Áıtse de, osy peshene týraly pikirler kóp. Árıne, ómir bolǵan soń túrli jaǵdaıdy bas­tan keshiretinimiz anyq. Taǵdyr joly san taraý. Biraq, keı kezde peshene degen adamdy meńireýge, zombıǵa aınaldyratyn sııaqty ma, qalaı ózi. Onda adamnyń pýltpen basqarylatyn robottan qaı jeri artyq? Sonda adam balasy qandaı qadam jasasa da, óz erkimen istemeıtin bolǵany ma? Artyq aıtsam, Alla ózi keshirsin, alaıda, adamnyń ómiriniń bári aldyn ala jazýly, kitapqa qattaýly bolsa, onda bizde erik, yqtııardyń joq bolǵany ma? Búgin namaz oqyp júrgen adamnyń peshenesine erteń araq ishesiń dep jazyp qoısa, Allaǵa shyn nıetimen minájat etip júrgen ol pendeniń ne kinási bar? Jańadan týǵan sábıdiń ata-anasy nashaqor nemese ishkish bolsa, solardyń yqpa­lynda ketken bala da áke-she­shesiniń soqpaǵyna túsetini anyq. Biraq, bul bala osyndaı taǵdyrdy tańdap alǵan joq qoı. Bul jerde sábıdiń kinási ne? Nege sábı týmaı jatyp, baqytsyz bolýy kerek? «Meniń mańdaıyma jazylǵan peshene osy eken» dep qanshama adam jamanshylyqqa baryp, óz taǵdyryna balta shaýyp jatyr. Menińshe, biz peshene, taǵdyr máselesin durys túsinbeımiz. Jaqynda bir meshit úıiniń mańda­ıynan «Qaıyr-sadaqa adamnyń ómir jasyn uzartady» degen jazý­dy oqyp qaldym. Mine, osy sózdiń ózi peshene uǵymyna kere­ǵar. Peshenesine jetpis jyl ǵumyr jazylǵan pende shyn nıetimen qaıyr-sadaqa berip, Allanyń yqylasyna bólense, bálkim, jetpis jastan birneshe jyl asyp baryp «jyǵylýy» múmkin ǵoı. Bári de bir Allanyń qolynda. Áıtse de, biz osy týrasynda birqatar adamdardyń pikirin bilgen edik. Talǵat DÁRIBAEV, Ońtús­tik Qazaqstan oblystyq orta­lyq meshitiniń naıb ımamy: – Paıǵambarymyz (s.ǵ.s.) «Taǵ­­­­dyrǵa ıman etý adamnyń ýaıym-qaıǵysyn ketiredi» dep aıtqan. Iаǵnı, taǵdyryna sengen, taǵdyryna ıman etken adam ýaıym-qaıǵydan aýlaq bolady. Sondaı-aq, paıǵambarymyz (s.ǵ.s.) ıman keltirý 6 nárseden turatynyn aıtady. Onyń eń alǵashqysy – Allaǵa ıman keltirý. Sodan soń – perishtelerge, ári qa­raı paıǵambarǵa (s.ǵ.s.), ki­tap­­taryna, qııamet kúnine, eń sońǵysy – taǵdyrǵa. Alla taǵala eń birinshi qalamdy jaratty. Qalamǵa jan bitirdi. Sonda qalam «Men ne jazaıyn?», dedi. «Osy dúnıede bolatyn nárseniń bárin jaz», dedi. Sonda Alla taǵalanyń qalaýymen qalam qııamet kúnine deıingi bolatyn nárseniń bárin jazdy. Bul Alla taǵalanyń kez kelgen nárseni aldyn ala bile­tindigin bildiredi. Qursaqtaǵy sharanaǵa 4 aı tolǵan kezde Alla taǵala bir pe­rishteni jiberedi. Perishte balanyń taǵdyryn jazady. Iаǵnı, Alla taǵala adam balasynyń qansha ómir súretini, qansha rızyq-nesibesi bolatyny, qandaı amal jasaıdy, baqytty álde baqytsyz bola ma, bárin áýelden jazyp qoıǵan. Sondyqtan taǵdyr degenge senbesek, onda bizdiń ımanymyzda kámil bolmaıdy. O basta adamnyń taǵdyryn jazyp jatqan kezde jyndar keıbir sózderin urlaıdy. Sol kezde aspanda jul­­dyzdar aǵady. О́ıtkeni, Alla jyndardy juldyzben ata­­­dy. Jyndar estigenin táýip-baq­sy­lardyń qulaǵyna sybyr­laı­dy, keı kezderi ondaı jandar­dyń aıtqany ómirde týra kelip qa­latyny sondyqtan. Ras, bireýler «Meniń pesheneme tozaq jazylyp tursa, maǵan Allaǵa jaǵatyn amal jasaýdyń qajeti qansha?» deýi múmkin. Biraq siz pesheneńizge ne jazylǵanyn bilmeısiz ǵoı. Bálkim, sizge ján­nat buıyryp turǵan shyǵar. Paıǵambarymyz (s.ǵ.s.) sahabalaryna «Amal isteseńder, bári sol amaldaryńa qaraı beriledi», degen. Sondyqtan bizge amal etý talap etiledi. Mysaly, tirshilikte tozaqqa aparatyn amaldar jasap júrgen adam ómiriniń sońynda jánnatqa aparatyn amaldar jasady delik, ıaǵnı táýbesine keldi, Alladan keshirim surady. Sóıtip, jánnatqa kirdi. Al, bireýler ómir boıy jánnattyq adamnyń amalyn jasap kelip, ómiriniń sońynda úlken kúnálar istep qoıýy múm­kin. Sondyqtan adam balasy óz ómiriniń qalaı aıaqtalaryn bilmeıdi. Ár kún saıy­n izgilikti amaldar jasap júrý kerek. Taǵ­dyr ózgertilmeıdi, Alla ony áýelden bildi. Serik QALIEV, aqyn, namazhan: Shynyn aıtý kerek, taǵdyr, peshene máselesiniń arajigin ajyratyp túsiný, túsindirý óte qıyn. Dintanýshy bir ǵulama ǵalym «Peshene, taǵdyr degen máseleniń túbin tym qazbalap, tym úńile bermeńder, adasyp ketesińder», dep aıtqan eken. Ras, adamnyń mańdaıyna peshenesi jazylyp qoıylady. Biraq Alla taǵala adamnyń tek dúnıege kelý jáne dúnıeden ótetin kúnin ǵana jazyp qoıady. Al, adamnyń baqytty, baqytsyz bolýy kóbinese ózine baılanysty. Jánnatqa barǵan marqumǵa perishteler tozaqty kórsetip: «Anaý seniń ornyń bolar edi, biraq, sen mynandaı amaldar jasadyń», dep aıtady eken. Kerisinshe, tozaqqa barǵan mar­qumǵa da jánnatty kórsetip, jańaǵydaı áńgime aıtatyn kóri­nedi. Rasynda, adamnyń búkil taǵdyry aldyn ala jazylyp, baqytty-baqytsyz bolýyńnyń bári sheshilip qoıylǵan bolsa, onda adamdarǵa amal jasaýdyń qajeti qansha? Menińshe, Alla jaratty, biraq adam ómir jolynda oń jaqqa júre me, joq, sol jaq­qa buryla ma, bul adamnyń óz yqtııarynda. Ábsattar SMANOV, dintanýshy,  dinı basqarma ǵulamalar keńesiniń múshesi: – Shynynda, adamnyń taǵ­dyry, onyń ómirindegi jaqsylyq ta, jamandyq ta bir Alladan. Taǵdyr, peshene jazý adamnyń óziniń qolynda bolsa, barlyq pende baıyp, oıyna kelgenin ister edi, barlyǵy birdeı baqytty bolyp keter edi. Ana qursaǵynda jatqan kezde perishteler adam balasynyń taǵdyryn peshenesine jazyp qoıady. Biraq «Alla taǵala adamnyń búkil ómirin aldyn ala jazyp qoısa, bul ómirdiń synaǵynan ne paıda?» degen suraqtyń keletini ras. Alla ta­ǵala barlyq nárseni bilýshi. Alla jerdi jaratpaı turyp, jerde qansha adam ómir súretinin, olardyń qalaı ómir súretinin, qanshasy erkek, qanshasy áıel bolatynyn, qanshasy musylman, qanshasy kápir bolatynyn, bárin-bárin bilgen. Sóıtip, adamdarǵa yqtııar berip qoıǵan. Iаǵnı, adam­nyń jaqsy-jaman bolýy ózine baılanysty. Bári Allanyń qalaýymen bolady. Mysaly, óte ertede medısına ǵylymynyń bir ǵulamasy nebári 54 jasynda ishi ótip qaıtys bolǵan eken. Kóz jumar aldynda shákirtteri: «Siz qansha adamdy emdedińiz, biraq nege ózińizdi emdep jazbaısyz?» dep surapty. Sonda ǵulama bir kese sý aldyryp, ishine bir túıir dári salypty. Sý lezde qatyp qalypty. Shá­kirtteri: «Endi osy dárini ishpeısiz be, jazylasyz ǵoı» degende, «Kúnine 7-8 túıirin iship jatyrmyn, biraq eshqandaı shıpa joq. Iаǵnı, maǵan Alla taǵaladan shıpa bolmaı tur. Alla dertine shıpa jazbasa, aýrý adam eshqashan da jazylmaıdy», degen eken. Sol aıtpaqshy, jaqsylyq kelse shúkirshilik, jamandyq kelse sabyrlylyq qylý kerek. Bul naýqas adam «Bári Allanyń qolynda», dep tek aspanǵa qarap jata berý kerek degen sóz emes. Alla «Ár derttiń óz shıpasy bar» dep aıtqan. Adam eshqashan da jamandyqqa emes, jaqsylyqqa úıir bolýy tıis. «Meniń peshenem­de osy jazylǵan eken» dep, qıynshylyqtan bordaı ezilip, araqqa salynyp ketýge de bolmaıdy. Nege adamdar taǵdyryna sál rıza bolmasa, birden jaman jaqqa qaraı jyǵylýǵa qumar? Ondaı adamdar aldymen «Meni Alla musylman etip jaratty, men nege namaz oqymaýym kerek?» degen suraqty qoıyp kórsinshi ózine. Duǵa – taǵdyrdy ózgertýge jaǵdaı jasaıdy. Mysaly, siz bir adamǵa jaqsylyq jasasańyz, ol adam: «Osynyń jolyn ońǵara kór, ómir jasyn uzaq ete gór», dep duǵa jasaıdy. Mine, bul duǵa sizdiń taǵdyryńyzǵa oń áser etýi múmkin. Sol sııaqty qaıyr-sadaqa bále-jalany qaıtarady. Bir sózben aıtqanda, Alla taǵala adam­ǵa aqyl, bilim, ǵylym berdi. Iman keltirýge shaqyrdy. Iаǵnı, ómirdiń san taraý jolynda qalaı júresiń, qaı baǵytta júresiń, munyń bári adamnyń óz yqtııarynda. Oralhan DÁÝIT, «Egemen Qazaqstan». Ońtústik Qazaqstan oblysy. ...Mine, qurmetti oqyrman, peshene týraly pikirler osyndaı. El arasynda, oqyǵan-toqyǵan, ómir kórgen adamdar arasynda peshene týrasynda pikirler qaıshylyǵy óte kóp. Árkim árqalaı túsinedi. Shy­nynda, bul máseleniń túbine tereń úńilseń, adasyp, shatasyp ke­týge bolatyn sııaqty. Bári de bir Jaratýshy Allanyń qo­lyn­da. Al, bul týrasynda siz­diń oıy­ńyz qandaı, aǵaıyn? Keli­ńiz, pikirleseıik! ______________________________ Kollajdy jasaǵan Amangeldi QIIаS.