Erliktiń eskertkishi

Keńes Odaǵy kezindegi keýdemsoq saıasattyń halqymyzǵa kórsetken quqaıy az bolǵan joq. Aýǵan jerinde bolǵan soǵys órimdeı talaı jastyń ómirin jalmady. 1979 jyldan 1989 jylǵa deıingi ýaqytta Qostanaı oblysynan aýǵan jerinde 44 jigittiń súıegi qaldy, eki jaýynger is-túzsiz joǵalyp ketti. Otannan jat jerdegi soǵys Keńes Odaǵy kezindegi saıasattyń salqyny bolsa da, jas jigitter jaýyngerlik paryzǵa adaldyq tanytyp, oqqa ushty. Soǵystan qaıtyp oralmaǵan balalardyń beıbit kúnde ata-anasy ańyrap qaldy, olardyń kópshiliginiń áli de kózi tiri. Balasynyń balǵyn beınesi osy kúnge deıin ana júregin tilgileıdi. Osy sharaǵa kelgen on balanyń anasy Baqytjamal Jumaǵulova apaı kóz jasyn tyıa almady. Onyń 1981 jyly áskerı boryshyn óteýge shaqyrylǵan tuńǵyshy – Balaǵazy Aýǵanstandaǵy soǵysqa jiberilgen edi. Sodan habarsyz ketti. – Qaza tapqan balalardyń máıitin ata-analaryna jetkizip berdi, beıittiń basyna baryp, quran baǵyshtap, maýqyn bas­ty. Mende ol da bolǵan joq. Balamnyń ne óli, ne tiri ekenin bilmeı, ne kúder úze almaı osy kúnge deıin alańmyn. Myna eskertkishtiń ashylǵanyna sondaı tolqyp turmyn. Jıyrma bes jyldan beri tiri bolsa bir habary shyǵar edi, sońǵy jyldary ulymnyń bul dúnıelik ekendiginen kúder úze bas­tadym. Osy eskertkishke kelip, balamnyń rýhymen tildeskendeı bolyp júrermin, quran baǵyshtarmyn, – dep tolǵandy Baqytjamal apa. Olardy tek anasy ǵana emes, týǵan jer, Otan-ana umyt­paıdy. Aýǵandyq jaýyn­ger-ınternasıonalısterge Qos­ta­naıda ashylǵan memorıaldyq eskertkish sonyń aıǵaǵy der edik. Eskertkishtiń ashylýyna jaýynger-ınternasıonalıster, Uly Otan soǵysynyń ardagerleri, áskerı-patrıottyq klýbtar kýrsanttary, áskerı qyzmetkerler jáne jalpy jurtshylyq ókilderi jınaldy. – Sol ádiletsiz soǵysta qa­za bolǵan ár bozdaǵymyz esi­miz­de. Bizdiń kúshimiz – erlik is­ter­di dáripteıtin urpaq sabaq­tastyǵy jáne beıbit ómir­diń baǵasyn bilýimizde, – de­di memorıaldyq eskert­kish­tiń ashylý saltanatyn­da ob­lys ákimi Nuraly Sádýa­qa­sov. Eskertkishtiń jamylǵysyn sypyrý qurmeti Nuraly Mus­tafaulymen birge Aýǵan­stan­daǵy jáne jergilikti soǵystar ardagerleriniń oblystyq oda­ǵy­nyń tóraǵasy Manarbek Sul­tanǵazınge berildi. О́tken ǵasyrdyń 70-80-jyldar arasyndaǵy on jylda Qostanaı oblysynan aý­ǵan soǵysyna 1864 adam shaqyrylǵan. – Men aýǵan soǵysyna qatysqanymda jasym 27-de bolatyn. Soǵysta 18-19 jastaǵy balalardyń oqqa ushqanyn kórý qandaı aýyr edi... Ár shabýylǵa shyqqanda «qaıtyp oralamyz ba, joq pa?» degen aýyr oı eńseni basatyn edi. Alaıda, urysqa kirgende sanada áskerı tapsyrmany oryndaýdan basqa oı qalmaıdy. Soǵys eshqashan shyǵynsyz bolmaǵan. Al erlikpen qaza tapqan jaýyngerlerdi umytpaý – keıingi urpaqtyń paryzy,–dedi Aýǵanstan soǵysynyń ardageri, otstavkadaǵy podpolkovnık Anatolıı Harchenko. Memorıaldyq eskertkish aýǵan soǵysynyń mazmunyn aıtyp turǵandaı. Qyzyl granıt Aýǵanstan jerindegi taýlardy kózge elestetedi. Jaýynger qalpaǵy, Kalashnıkov avtomaty jáne qaýyzyn endi jarǵan eki qyzǵaldaq qyrshynynan qıylǵan jastyń ómirin bildir­gendeı. Mármár tasqa soǵystyń sozylǵan jyldary – «1979-1989» dep oıyp jazylǵan. Eskertkishtiń ashylý saltanatyna qatysqan Aýǵanstan jáne jergilikti soǵystar arda­gerleri respýblıkalyq oda­ǵy­nyń tóraǵasy Shárip О́tegenov ádiletsiz soǵystyń qurbandary men olardyń erligine qurmet retinde osy eskertkishti ornatý bastamasyn qoldaǵan oblys jáne qala basshylyǵyna rahmetin aıtty. Názıra JÁRIMBETOVA, «Egemen Qazaqstan». QOSTANAI.