Dinı saýatsyzdyqtyń teris saldary

Ýnıversıtettiń Áleýmet­tik ǵylymdar fakýlteti Din­taný kafedrasynyń oqytý­shy­sy A.Qabylova qazirgi ý­aqytta jastardyń dinge qatysty qa­ra­paıym biliminiń bolýy óte mańyzdy ekenin aıtady. Sol sebepti de professor joǵary oqý oryndary, orta bilim beretin kásiptik-tehnıkalyq, mamandanǵan jumysshy kadr­laryn daıarlaıtyn tehnıkým men kolledjderdiń barlyq fakýltetterine mindetti túr­de dintaný pánin engizý kerek degen usynysyn bildirdi. «Qazirgi tańda adamzat tarıhy buryn-sońdy bolmaǵan dinı alaýyzdyq, daý-janjaldar men ultaralyq qaqtyǵystarǵa kýá bolyp júr. Álem búginde osy ótkir máselemen betpe-bet kelýde. Sondyqtan da oń-solyn endi tanyp, bola­sha­ǵyn endi baǵamdap júrgen jas­tary­myzdyń sanasyn teris arna­dan aman saqtaý, dástúrli dini­mizdiń sabaqtastyǵyn saq­tap qalý jeme-jemge kelgende úlken memlekettik másele eke­nin eskerýimiz qajet» deıdi ol. Jastardyń dinge qatys­ty dú­nıetanymyn keńeıtý­diń ma­ńyz­dylyǵyn sóz etken pro­fessor «bul baǵytta jas býyn­ǵa bilim berý – qaýipsiz ke­ńis­tikti qurýda qajetti faktor­lardyń biri» ekenin atap ótti.

«Bizde ókinishke qaraı, dinı kózqarastardy shamadan tys asyra baǵalaý tendensııasy jıi baıqalady. Bul durys emes. Sondyqtan mundaı kóz­qarastarǵa beıtarap kúıde, zaıyrly etıka konteksinde qarastyrýdy ádetke aınaldyrý qajet. Qalyptasqan dogmalar, ádet-ǵuryptar men dástúrlerdiń kózderi, qasıetti kitaptar, ǵylymı eńbekterdi zamanaýı qundylyqtarmen sabaqtastyra otyryp sińirýdiń mańyzy óte zor. Árbir jeke tulǵanyń dúnıetanymy búkil álemdi quratyn usaq obektıv retinde qarastyrylyp, ártúrli dúnıetanymdardyń «ın­gredıentterin» sarap­taı bilý de asa qajet. Qoǵam­daǵy durys, salaýatty atmo­sferany nyǵaıtý úshin jas­tardyń dinı saýatyn, bilim deńgeıin kóterýge erekshe mán berilý kerek. О́ıtkeni bul – búgin aıtyp, erteń aıaq­tala salatyn ýaqytsha má­sele emes. Qazirgi ýaqytta álemdegi qarapaıym ári ám­bebap saýattylyqty da­my­tý­da jastarymyzdyń daǵ­dy­lardy ıgerýge daıyn bolýy da asa mańyzdy. Sol sebepti de elimizdegi barlyq joǵary jáne kásibı bilim beretin oqý oryndarynyń fakýltetterinde 2 kredıttik dintaný pánin engizý kerek. Bul bastama Bilim jáne ǵylym mınıstrligi deńgeıinde buıryq túrinde bekitilip, barlyq oqý oryndaryna mindetti arnaıy pán túrinde berilýi qajet», deıdi A.Qabylova.

Professor A.Qabylova­nyń aıtýynsha, búginde din­ge senetin jastardyń sany jyl saıyn artyp kele­di. Son­dyq­tan da bizge destrýk­tıv­ti dinı aǵymdarǵa qatysty ót­kir máseleniń kún tártibinen tús­peı turǵanyn umytpaǵan jón. Bul jaıynda professor: «Jat kózqarasty tez jáne erkin qabyldaıtyndar­dyń arasynda jastar óte kóp. Nege? О́ıtkeni olardyń kóp­shiliginiń jalǵan dinı áser­ge ımmýnıtetteri tym álsiz. Onyń ústine dinı saýat­ty­lyq deńgeıleri tómen. Búgin­de ınternet pen joǵary teh­no­logııalar dáýirinde, aq­parat aǵyny tolassyz, al onyń áseri men yqpaly orasan zor. Eń basty ári birinshi «súzgi» ár jastyń otbasy bolýy kerek. Árbir ata-ana ósip kele jatqan ul-qyzynyń júris-turysyna, tipti sóılegen sózi men kıim kııýine, qandaı da bir oqıǵa men jańalyqqa kózqarasy men aıtqan oıyna jiti mán bergeni durys. Islamdaǵy dástúrli baǵyttyń qaısysy oń, qaısysy teris aǵym ekenin durys túsiný úshin eń aldymen qoǵamnyń kózi ashyq bolýy kerek. Sondyqtan da elimizdiń ár azamaty bul máselege úlken jaýapkershilikpen qarap, memleketimizdiń zaıyrly sıpaty – Qazaqstannyń tabysty damýynyń mańyzdy sharty ekenin túsinýi qajet», dedi A.Qabylova. Oıyn «Qazir­gi jastar dástúrli jáne dás­túrli emes dinderdiń ara jigin ajyrata bilgeni durys» dep túıindegen sarap­shy Eýrazııa ulttyq ýnıver­sı­tetinde ót­kizilip kele jatqan dinı dá­ris­terdiń jalpy maz­mu­ny­na da toqtaldy. Onyń aı­týyn­­­sha, búginde Din­taný ka­fed­­rasynyń qyz­met­­ker­leri jastardyń dinı saýat­ty­ly­ǵyna ýnıversıtet qabyr­ǵasynda ǵana emes, BAQ pen áleýmettik jeliler arqyly da erekshe den qoıyp keledi. «Mundaı bastama aqparattyq ortada dinı ahýaldyń qolaıly jáne turaqty qalyptasýyna yqpal etedi» deıdi ol.

Ǵylymı-tájirıbelik jeke jobalardy júzege asyryp júr­gen kafedra oqytýshy­lary­nyń biri ekstremızge qarsy is-qımyl salasyndaǵy zańnamany zerttese, endi biri dáristerinde ár stýdentten adam­gershiligi mol, kreatıvti jáne saýatty azamat daıyn­daý barysynda «ulttyq tár­bıe ıdealyn» nasıhattap kele­di. Sondaı-aq kafedra us­­­t­az­­­dary «Jastar arasyn­da des­­t­rýk­tıvti dinı senim­der­­diń ta­ralýy» taqyry­byn­da res­­pýb­­lıkalyq deń­geıde dá­ris­­­ter oqyp, stýdent­ter ara­syn­­­­da aza­mattyq jaýap­ker­­shi­­lik, dinı kelispeýshilikti jeńý, má­de­nı dıalogqa shaqy­rý, rýha­nı jáne tájirıbelik je­­tilýde taım-menedjment úl­gi­­sin usynyp, memlekettik bi­­lim berý saıasatynyń zama­naýı ta­laptaryn sátti júr­gizý­­­de. Bú­gingi jastardyń teris áser­­lerge beıim devıant­ty mi­nez-qulyq kórsetetin ártúrli áleý­mettik jáne etı­kalyq ortadan shyqqan toptarmen saýal­dama júr­gizýde kafedra us­taz­dary dinı mádenıet­ter men sa­nat­tardy túsiný men seziný­ge de kóp kómek jasap otyr.

Jastardyń dinı saýatty­lyǵyn arttyrý úshin mańyzdy qadamdar jasalýy kerek eke­nin aıtqan A.Qabylova bul máselege qatysty oıyn: «Destrýktıvti sıpattaǵy jas­tar sýbmádenıetin ońdaýǵa ba­ǵyttalǵan is sharalardy durys jolǵa qoıý kerek. Us­taz­darǵa qoldaý kórsetý maq­satynda Sport jáne jas­tar saıasaty departamenti ókil­deri jastardyń agressıvti, ekstremaldy kóńil kúıiniń kórinisterin ornyqtyrý úshin zańnama nemese normalar aıasyndaǵy «jazalaý» túrinde emes, qaýipti elementteri bar alpınızm, spıdveı, snoýbord, parkýr t.b. ekstremaldy sport túrlerin damytý alańyn qurý arqyly, jaǵymsyz ener­gııany fızıkalyq dene shy­nyqtyrý arqyly syrtqa shy­ǵaryp tastaýǵa yqpal etse, ońalýda oń baǵytta septigin de tı­gizer edi» degen qosymsha usy­nystarmen túıindedi.