Sońǵy silkinis

Sochıdegi alaman bastalǵaly beri de alǵaıdyń quba jolymen aryndap shapqan attaı talaı ýaqyt óte shyǵypty. Aqpannyń 14-inde XXII Qysqy Olımpıada óziniń ekvatorynan asty. О́rmektiń júzi aýdy. Bylaısha aıtqanda, Oıyndar jarys kúnderiniń teń jartysy artta qalyp, sportshylar kelesi sheshýshi shaqqa qadam basty. Bul ýaqyt aralyǵy Qazaqstan quramasy qorjynyna mánerlep syrǵanaýshy Denıs Ten ákelgen qola medal arqyly bir júldeni túsirtti. Esepti kezeńde Olımpıadanyń medaldar jınaý boıynsha kósh basyna talas burynǵydan beter qyza túspese, bir súıem de tómen túsken joq. Osynaý ymyrasyz báseke, ásirese, biz sóz etkeli otyrǵan senbi-jeksenbi kúnderi, ásirese, júgen bermedi. Ázirge tek 7 altyn medali bar Germanııa quramasy ǵana kópten bergi birinshi ornynan myzǵymaı tur. Al budan keıingi oryndarǵa taban tireýshiler kún saıyn almasýda. Aıtalyq, keıingi kezderi tómenge túsip ketken Gollandııa men Norvegııa senbidegi 5 jáne 7-pozısııalarynan jeksenbiniń keshinde 2-3-belesterge bir-aq yrǵydy. Senbide ǵana 2-uıashyqta turǵan Shveısarııa ertesine qaıtadan 4-satyǵa top etti. Sol kúnderi 3-orynǵa deıin baryp qalǵan Reseı taǵy 5-tepkishekke syrǵyp ketti. Biraq onyń sońyn ala kele jatqan Kanada men AQSh-tyń da artta qalyp qoıǵandary shamaly. Osynyń bári Oıyndar bitkenshe básekeniń bási bir qaıtpaıtynyn anyq baıqatyp otyr. Juma kúngi julqynystar Aqpannyń 14-i shyn máninde de qazaq­stan­dyq sportshylar men jankúıerler qaýymy úshin aq túıeniń qarny jarylǵan kúnge aınaldy. Biz jumadaǵy julqynys týraly oıǵa alǵanda, álbette, mánerlep syrǵanaýshy Denıs Tenniń osy kúni tún jarymy aýyp bara jatqan shamada, qysqa jáne erkin baǵdarlamalardyń qossaıysy boıynsha qola medalǵa qol jetkizip, barshamyzdy kól-kósir qýanyshqa bólegenine birinshi kezekte salmaq salyp otyrmyz. О́shkendi jandyryp, sóngendi qaıta tutatqandaı bul júlde bizder úshin aqıqatynda da Dospambet babam jyrǵa qosatyn «shyrmaýyǵy altyn, saby jez» marapat boldy da shyqty. Endi she, bul bolmaǵanda, bárimiz tú­gel ala jylan, ash baqanyń kúıin keship, tóbemizden Iskendirdiń qos múıizi tarǵaq­ta­nyp shyǵyp kele jatqandaı halge jetip qalyp edik. Dál sol kóńildi kúıisti kúdik ker­nep, tańdaıdyń dámi kermek tatı bas­ta­ǵan talma tusta Denıstiń áýeden ushqan alty qazdy aınaldyryp ákelip, aldyna top etkizip qondyrǵandaı tolaıym tirlikke tirnek jalǵaýy eresen erlik boldy. Ol birinshi synaǵynyń nátıjesinde 9-orynda qalyp qoıǵannan keıin kóńilsiz kúıge túskenimiz ras. Degenmen, aıbaltanyń sabyndaı, alaý ottyń tabyndaı tuıǵynymyz bizdiń birinshi kezeńde ketken esesin nuqyl ekinshi jattyǵýda qaıtaryp alatyn aýyr atletterimiz sekildi eken. О́ziniń qabyrǵadan bútin shyqqan súbedeı súıekti iri jigit ekenin tanyta bilgen ol jeme-jemge kelgende aldyndaǵy alty birdeı azýly qarsylasyn shań qaptyryp ketip, aıtarlyqtaı basym­dyq­pen tuǵyrdyń úshinshi bıigine úlken senimmen taban tiredi. Jasyratyny joq, sońǵy kúnderi bizdi «Solt-Leık-sıtı men Týrındegi ahýal aı­na-qatesiz qaıtalanǵaly turǵan joq pa?» degen ury oı jyltyńdap jıi mazalap júr edi. Sonyń bárin Denıs Ten osylaı bir-aq sátte jýsatyp tastap, qaıtadan ala qal­jyń, aqtaı kúlkimizdi shaqyryp berdi. En­di Vankýverdegi jaǵdaıǵa tym jaqyn tur­myz. Oıyndarǵa 88 eldiń lızensııaǵa qol jet­kizgen kil «sen tur, men ataıyndary» jınal­ǵan bolsa, keshegi kúndi qosyp eseptegende, solardyń 26-synyń ǵana sańlaqtary medal alyp úlgerdi. Biz – sonyń birimiz. Buǵan da táýbe! Al Olımpıadaǵa keler aldynda oı men qyrǵa shapqylaǵan orasan oılarymyz, oıhoı, orman teńseltip, teńiz shaıqaltyp jatyr edi. Aıtatyn nesi bar, tipti, osynda jetken kezdiń ózinde meniń Seıfolla dosymnyń, aqyn Seıfolla Shaıynǵazynyń bir jyr joldarynda: «Aınalamyz ataq pen tolǵan bedel, bizderde nebir myqty bolǵan dep er. О́leń jazyp jatyrmyn jatyp alyp, odan ózge túk te joq qoldan keler», dep tolǵana­tynyndaı, bizge de Oıyndardyń báıgesiniń tórgi jaǵynan birinen soń biri tabylyp jatatyn ozǵandarymyz jaıly materıal jazýdan basqaǵa qolymyz bosamaı qalatyndaı bolyp kórinip edi. Bizdiń baǵamymyzsha, sondaı alar demi bir tóbeden soǵyp turǵa balap júrgen «nebir myqtynyń» biri shańǵyshy Alekseı Poltoranın bolatyn. Jalpy, álemdik reıtıngte tórtinshi turǵan onyń súıikti qashyq­tyǵy sanalatyn 15 shaqyrymǵa klassıkalyq tásilmen júgirýden júldesiz qalady degen oı úsh uıyqtasaq túsimizge kirmepti. Biraq «úıdegi baǵany bazardaǵy naryq buzdy». Bizdiń bir jyl boıy jumyrtqanyń aǵy men sarysy ajyratyp berip baǵylǵan Taıbýryldan beter kútim kórgen sáıgúligimiz senimdi aqtamady. «Túńdikpenen kún bergen, tútikpenen sý bergen» tarlanymyz jarys shúý dep bastalǵannan sódegeı júris, sóleket iliske salyp, aıaǵyna jem túsken arǵymaqtaı shoqyraqtaı berdi. Aqyrynda tuǵyr basyn shveısarııalyq Darıo Kolonıa, shvedter Iýhan Ýlsson men Danıel Rıchardsson enshilegen báıgeniń tý syrtynda qalyp, kómbege toǵyzynshy bolyp jetti. Biz muny ádepkide taý basynda qardyń erip, onyń kóbesine sý shylqyp shyǵa basta­ǵanynan kórip edik. Jalpyǵa ortaq bul jaǵ­daı súıegi aýyrlaý Alekseıge qattyraq batatyn shyǵar dep paıymdaǵanbyz. Alaıda, osy jú­giriske qatysyp, 33-orynǵa jaıǵasqan kelesi shańǵyshymyz – Nıkolaı Chebotko sóreden keıin ushyrasyp qalǵanymyzda, muny birden joqqa shyǵardy. «Trassada turǵan eshteńe joq. Jurttyń bári júgirip jatyr. Tipti, jaman júgirip te jatqan joq. Barlyq másele – bizdiń ózimizde. Biz bul saıysqa daıyn emes ekenbiz», dedi ol. Jalpy, qazir sportshylarymyzdy Olım­pıadaǵa daıyndaý úshin elimizdiń 1 mlrd. teńge qarjy jumsaǵany týraly aıtylyp júr. Solardyń da basym bóligi Alekseı sııaq­ty jeke jattyǵý, derbes daıyndyqta bol­ǵan jetekshi sportshylarǵa jumsalǵany taǵy anyq. Alaıda, jigitterimizdiń birazy mu­ny Qojanasyrdyń baıaǵy hanǵa bergen ýá­desine saıatyn qaǵıdatyna uqsastyryp jarat­qanǵa uqsaıdy. Shymkentten shyqqan shynarlar Bir táýiri, juma kúni joǵarydaǵydan bólek taǵy bir julqynys boldy. Ony frıs­taılshy Janbota Aldabergenova jasady. Shyny kerek, taý basynda talas qyzdyrǵan shańǵyshylar jarysynan keıin biz pástegi mánerlep syrǵanaýshylar týrnırine jetip úlgerý úshin keshke joǵaryda ótetin bul saıysqa aıaldaı almaǵan edik. Sońynan frıstaıldyń akrobatıka túrinen bir qyzy­myzdyń 6-oryn alǵanyn estigende, ári tań­ǵaldyq, ári qatty qýandyq. О́tken jyl­ǵy qyrkúıek aıynda ǵana 18-ge tolǵan, «mań­daıy kúnge tımegen, jelge shashyn úrlegen» Janbotadan eshkim muny kútpese kerek. Aldymen eki birdeı irikteý synaǵyn jaqsy aıaqtaǵan ol eki fınaldyq básekede aldan tabylyp turǵan. Tek medaldar taǵdyryn sheshken úshinshi fınaldaǵy tórttiktiń qura­my­na ǵana kire almaǵan. Biz úshin munyń ózi úlken tabys! Osy jetistigi arqyly Jan­bota qazaqstandyqtar arasynda ázirge Oıyn­dardyń qola medaliniń ıegeri Denıs Ten men frıstaıldyń mogýl túrinen besinshi bol­ǵan Dmıtrıı Reıherdten keıingi úshinshi orynd­a tur. Sol sııaqty osy synda ózinen 4 jas kishi sińlisimen tize qosyp, alamanǵa at sal­dyrǵan ekinshi frıstaılshymyz Jibek Arap­baevanyń tańdaýlylardyń tobynda 19-orynǵa toqtaǵanyn da aıta ketkenimiz lá­zim. Olımpıada sekildi básireli básekede bul da óte jaqsy kórsetkish bolyp tabylady. Osy tusta baryp, Oıyndar aldynda ga­zet­te olımpıadashy sportshylarymyz týraly arnaıy bólim daıyndap jatqan kún­derimizde, Shymkentke qońyraý shalyp, Jibektiń jaıy týraly surastyrǵanymyzda, áriptesimiz Baqtııar Taıjannyń mundaǵy frıstaılshylar arasyndaǵy myqtysy ol emes, Janbota ekenin aıtqany oıymyzǵa oraldy. Kánigi sport jýrnalısiniń aıtqany aıdaı keldi. Endi ǵana halyqaralyq deńgeıge shyǵa bastaǵan jas qyz óziniń birinshi Olım­pıadasynda osylaı birden jarqyrap kórin­di. Eń bastysy, onyń bar bolashaǵy áli al­da. Bul úshin onymen birge jarys jolyna jalyn qosyp, chempıon atanǵan Belarýs sportshysy Alla Sýperdiń jasy qazir 34-te, ekinshi bolǵan qytaı Mentao Sıýdiń 24-te, al úshinshi oryndaǵy avstralııalyq Lı­dııa Lassılanyń 32-de ekenin aıtsaq ta, kóp nárse túsinikti bola túsetin shyǵar dep oılaımyz. Sonymen birge, kúni Sochıge jeteǵabyl ys­tyq, biraq dál mundaǵydaı basyn qar basqan tym bıik taýlary joq Shym qala­dan eki birdeı frıstaılshynyń shyǵyp, Olımpıadada el namysyn qorǵaǵany da jeke bir áńgimeniń arqaýyna laıyq taqyryp bolsa kerek. Bul, sóz joq, oblystyń qazirgi basshylyǵy men sport salasyn basqaryp júrgen atan jilikti jigitterdiń eresen eń­bek­teri arqasynda múmkin bolyp otyr. Baıqaımyz, bul bet alysymen Shymkent keleshek Qazaqstannyń naǵyz frıstaıl orta­lyǵyna aınalatyn túri bar. Oǵan bárimiz qýana qol soǵýymyz kerek. Olaı bolsa, kúni ystyq, qysy qysqa Ońtústik ólkeden shyqqan Jibek Arapbaeva men Janbota Aldabergenova bastaǵan talapty da talantty qyzdar sońdarynan áli talaı sińlilerin ertetin shyǵar degen úmittemiz. Kómeski tartqan kókjıekter Qazaqstandyqtardyń qatysýymen juma kúni bulardan bólek taǵy eki jarys bolyp ótti. Saıystardyń bárinen buryn sóre tartqany – taý shańǵyshylary básekesinde bizdiń eń joǵary nátıje kórsetken ókilimiz Igor Zakýrdaev márege 37-bolyp jetti. Alman elinen alaqanǵa salyp ákelgen Martın Hýber esimdi kelesi shańǵyshymyz ótken jolǵy saıysyndaǵydaı 42-orynda qaldy. Al Oıyndar aldynda bulardyń ekeýiniń de taýlardan asyp, baýlardy basyp óte shyǵatyndary týraly talmaı aıtyp, apy kirip, kúpi shyqqandary endi eske túsip otyr. Umytpasaq, Igor tipti úshtikke kirý úshin kúresetinin de jarııalap jibergen. О́kinishke qaraı, olar munda oǵan uqsaıtyn bir qadam da jasaı almaı, japan túzde jer sholyp júr. Máselen, Zakýrdaev osynyń aldyndaǵy saıysta kómbege 33-bolyp kelse, keıin, jeksenbi kúngi jarys­ta 44-orynǵa turaqtady. Odan álgindegi Hýber men Dmıtrıı Koshkınniń uzap ketken jerleri joq. Tek bulardyń sońǵysy ǵana 16 aqpanda ótken 59 básekelestiń qıqý qosqan sýper-gıgant jarysynda 30-kezekte máre syzyǵyn qıyp ótip, áriptesterinen birshama joǵary kóringen. Juma kúni bıatlonshy qyzdarymyz, dáli­regi, Elena Hrýstaleva taǵy da top ara­syndaǵy topanda qalyp qoıdy. Ol 15 shaqyrymǵa jeke jarysýda bizden eń tómengi kórsetkishti kórsetip, 47-orynǵa ǵana taban tireı aldy. Arasat oty janǵanda, býra muzǵa taıǵanda, sońǵy kúshin jısa da, bir qaradan kóriner, degen qyzymyz osylaı Vankýverdiń shynymen alysta qalyp qoıǵanyn kún saıyn aıǵaqtap kele jatyr. Oǵan qarap bet túzep júrgen basqa qyzdarymyz da osy shamadan asyp túse alar emes. Biz bul jerde Darıa Ýsanova, Galına Vıshnevskaıa jáne Alına Raıkova jaıynda aıtyp otyrmyz. Al bizdiń qyzdarsyz ótken toıdy bul kúni taǵy da altynnan alqa taqqan Belarýs juldyzy Darıa Domracheva, shveısarııalyq Selına Gasprın jáne taǵy bir belorýs qyzy Nadejda Skardıno toılady. О́tip bara jatqan dáýren-aý, 2010 jylǵy Olımpıadada tap osy Domracheva bizdiń Hrýstalevadan bir saty qalyp qoıyp, úshinshi oryn alǵan edi... Budan keıingi kúnderi konkıshi jigitteri­miz de, qyzdarymyz da jarys jolyna shyǵyp, aýyz toltyryp aıtatyndaı jetistikterge jete almady. Aqyry bir aqaba sýdaı arqyrap aǵar dep júrgen Denıs Kýzınimizdiń taǵy da «qosqan ıti qyńyr júgirip», qısynnan qııas ketti. Bul joly báıgeniń tórin buryn Álem kýbogynyń kezeńinen bólek, birde-bir jeke tabysy bolmaǵan polıak Zbıgnev Brýdka alyp ketip, úlken sensasııa týǵyzdy. Sóıtip, bul báıgede tek Alekseı Poltoranın men Elena Hrýstaleva ǵana emes, sonymen qatar, Denıs Kýzınniń de kómbe kókjıekteri kómeski tartyp tur. Bizdiń qurama músheleriniń qatysýlary­men ótken basqa jarystar jaıynda bóle-jara aıtatyndaı eshteńe joq. Endi júlde ala qoıady dep ishteı úkilep otyrǵan maıtalmandarymyz da joqtyń qasy. Degenmen, shańǵyshylardyń alda bolatyn estafetasyna áli de eleńdep otyrmyz. Budan bólek, 21 aqpan kúni bizdiń short-trekshi jigitterimiz fınalǵa shyqqan 4 komandanyń biri retinde júldeler bólisine túspekshi. Buǵan da «Qazan aýzy joǵary» degimiz bar. Aınalyp kelgende, áliptiń artyn baǵamyz.

Derek pen dáıek

 Uıymdastyrýshylardyń deregi boıynsha, Olımpıadada aqpannyń 14-ine deıin 1 000 000 bılet satylǵan. О́z komandalary men sportshylaryn qoldaý úshin Sochıge 124 eldiń jankúıerleri atbasyn tiregen.  Oıyndardy ártúrli elderdiń 13 477 jýrnalısi kórsetip-jazyp júr.  Osy kezge deıin 18 500 volonter jalpy mólsheri 76 090 aýysymda 760 saǵattan astam ýaqyt jumys jasady.  Volonter-aýdarmashylar álemniń 30-dan astam eli delegasııasy múshelerine tárjimashylyq qyzmet kórsetýde.  Oıyndardyń alǵashqy jartysynda Sochıdiń kólik júıesi 1,3 mln. adamdy tasydy. Olardyń 400 myńy avtobýstarmen, 900 myńy «Lastochka» poıyzymen baratyn jerlerine jetkizildi.  Qalada 1400 qoǵamdyq tamaqtandyrý orny kún saıyn 185 myń personaldy, klıentter toptaryn jáne kórermenderdi tamaqtandyrady. Osy kezge deıin as-sý daıyndaý úshin 2500 tonna azyq-túlik ónimderi jaratyldy.  Qala alańdarynda ótkizilip jatqan «Sochı-2014» merekesin tamashalaýǵa jalpy sany 270 myń kórermen keldi. Sport jáne estrada juldyzdarynyń qatysýlarymen barlyǵy 187 shara ótkizildi.  Oıyndardyń mádenı baǵdarlamasy sheńberinde 92 óner ujymynyń kúshimen 213 konsert qoıylsa, kórermender sany 200 myń adamnan asty.  Qala alańdaryndaǵy úlken ekrandar arqyly jarystardan 120 saǵat úzilissiz translıasııa kórsetildi.  Oıyndar bastalǵaly beri Olımpıada parki aýmaǵynda 550 myń adam bolyp úlgerdi. Serik PIRNAZAR, «Egemen Qazaqstan» – Sochıden.