Bilim berý barlyq basqa salanyń kósh basynda turýy tıis. Sebebi kez kelgen kadr bilim alý arqyly qalyptasady, daıarlanady. Mundaıda álbette ár mamanǵa beriletin bilimniń «irgetasy» berik bolýy kerek. Bilimniń negizgi irgetasy mektepte, maman retinde daıyndaıtyn oqý ornynda qalanady. Demek, pedagogter zamannyń suranysyna saı, qoǵamǵa qajetti daǵdylardy ıgergen túlekterdi shyǵarý úshin únemi ózin damytyp otyrǵany abzal. Osyǵan oraı Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev endi 3 jyl saıyn muǵalimderdi biliktiligin arttyrý kýrsynan ótkizýdi tapsyrdy.
О́zgeris jazda engiziledi
Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev 2021 jylǵy qyrkúıekte jarııalaǵan halyqqa Joldaýynda: «Bilim berý júıesine jigerli ári bilikti mamandar qajet. Muǵalimderdi qazirgideı 5 jylda emes, 3 jylda bir ret qaıta daıarlyqtan ótkizýimiz kerek dep sanaımyn. О́ıtkeni olar shákirtiniń boıyna jańa bilim sińire alatyndaı naǵyz aǵartýshy bolýǵa tıis. Bul rette, ustazdardyń kýrstan ótýi úshin óz qaltasynan aqsha tóleýine jol berilmeıdi», dedi.
Al tapsyrma naqty qaı ýaqytta júzege asyrylmaq? Osy suraqty Bilim jáne ǵylym mınıstrligine joldaǵanbyz. Atalǵan vedomstvodan: «Mınıstrlik bilim berý máseleleri boıynsha keıbir zańnamalyq aktilerge ózgerister engizý boıynsha zań jobasyn ázirledi, onyń ishinde 3 jylda bir ret pedagogterdi qaıta daıarlaýdy uıymdastyrý týraly ózgeris qarastyrylǵan. Zań jobasy memlekettik organdardyń kelisimin kútip tur. Mınıstrlik memlekettik organdardan túsken zań jobasy boıynsha usynystarǵa taldaý júrgizýde. Zań 2022 jylǵy shilde aıynda qabyldanady dep josparlanyp otyr», degen jaýap aldyq.
Osy rette qoǵam arasynda, tipti keıbir muǵalimderde «Biliktilik testinen de, ıaǵnı attestattaýdan da 5 jylda emes, 3 jylda bir ret ótkizýi múmkin» degen qaýeset tarap júr. Buǵan pedagog jurtshylyǵy: «Bul sumdyq qoı. Biz robot emespiz. Portfolıony mundaı jıilikte daıyndap úlgerý múmkin emes», dep shýlap jatyr. Tıisti mınıstrlikten buǵan da jaýap aldyq. Túsingenimizshe, biliktilik kýrsy, ıaǵnı qaıta daıarlyqtan ótýdi attestasııadan ótýmen, ıaǵnı biliktilik testin tapsyrýmen shatastyryp almaǵan abzal.
«Úsh jylda bir ret pedagogterdiń biliktiligin arttyrý máselesi pedagogterdi úsh jylda bir ret attestattaýdan ótkizý degen uǵymdy qalyptastyrmaıdy. Oryn alatyn ózgerister – biliktilik arttyrý kýrstaryna ǵana qatysty júzege asyrylatyn is-shara. Al pedagogterdi attestattaý «Pedagog mártebesi týraly» Qazaqstan Respýblıkasy zańynyń 15-babynyń 1-tarmaǵy 3) tarmaqshasyna sáıkes 5 jylda keminde bir ret ótkiziledi. Pedagogter úshin attestattaý: biliktilik testileý jáne qyzmet nátıjelerin keshendi taldamalyq jınaqtaý (portfolıo) boıynsha 2 kezeńdi qamtıdy», delingen vedomstvonyń jaýabynda.
Qarama-qaıshylyq bar
Prezıdenttiń sózine qaıta oralaıyqshy. Memleket basshysy ustazdardyń kýrstan ótýi úshin óz qaltasynan aqsha tóleýine jol berilmeıtinin myqtap eskertti. Alaıda muǵalimder óz aqshasyna oqyǵan, áli de oqyp júr. Nege? Qarama-qaıshylyq neden týyp tur? Soltústik Qazaqstan oblysynyń Taıynsha aýdanynda matematıkadan sabaq beretin Ferýza Qaıyrbekqyzy aqyly kýrstan ótýge májbúrlemeıtinin, biraq májbúr bolatynyn aıtty.
«Inklıýzıvti bilim beretin oqýshysy bar muǵalimder baryp oqysyn. Áıtpese saǵat bere almaımyz. Bul zańǵa qaıshy bolady», degen soń, óz qaltamyzdan aqsha shyǵaryp oqydyq. Zańmen júreıik dep bardyq. Sóıtip «О́rleý» ortalyǵynyń ınklıýzıvti bilim berý kýrsynan óttik. Úsh kúnge 15 myń teńge tóledik. Qazir kýrstardyń bári aqyly bolyp ketti ǵoı. Iri qalalardan túrli habarlamalar men shaqyrtýlar keledi. 72 saǵattyq kýrstar 30-40 myń teńge turady. Jaraıdy, qyzyqtyrǵan kýrstarǵa óziń-aq shyǵyn shyǵaryp baraıyn deısiń. Biraq sabaǵyńdy tastap barǵanyńa jalaqyńdy saqtap qoımaıdy ǵoı. Oǵan qosa baryp-qaıtý, barǵan jerińde júrip-turý jolaqyń, páteraqyń, tamaǵyń taǵy bar. Qaltaǵa salmaq salyp ketedi», deıdi F.Qaıyrbekqyzy.
Inklıýzıvti bilim berý qazir qoldanysta júrgen Memlekettik standart pen oqý baǵdarlamasynda bar. Baǵdarlamada bar dúnıe nege tegin oqytylmaıdy?
«О́rleý» biliktilikti arttyrý ortalyǵy «Oqý-ádistemelik jumystar» departamentiniń dırektory Erjan Bolsynbekuly joǵarydaǵy saýalymyzǵa: «Bizdiń ortalyq Bilim jáne ǵylym mınıstrligimen kelisilgen 132 oqý baǵdarlamasy boıynsha bıyl 30 myńnan asa pedagogti tegin kýrstardan ótkizip, biliktiligin arttyrýǵa atsalysty. Ortalyqta oqý baǵdarlamalary tegin nemese aqyly bolyp bólinbeıdi. Sonda óz qaltasynan aqsha shyǵaryp «О́rleýdiń» kýrstarynan ótetinder qaıdan shyǵady? Qazir qoldanystaǵy zańǵa sáıkes muǵalimder bes jylda kem degende bir ret tegin kýrstan ótýge quqyly. Al keıde bir pedagog óziniń pánine qatysty kýrstan tegin ótip alady da, artynsha (ıaǵnı birinshi tegin kýrsynan ótkenine 5 jyl ótpesten) qosymsha ınklıýzıvti bilim berý kýrsynan ótýge májbúr bolady. Sondaıda ol aqyly oqıdy. Taǵy bir mysal, qatarynan 2 balany bosanyp, uzaq jylǵy dekrettik demalystan kelgen muǵalim bolýy múmkin. Ol da qaıta daıarlaýdan ótýi tıis. Sol sekildi dekretten nemese jumysqa basqa saladan qaıta qosylǵan pedagogtiń jumys ornynda tegin oryn qalmaı qalady. Mine, osyndaı mamandar óz qaltasynan aqsha shyǵaryp oqyp jatady», dep jaýap berdi.
Ortalyq ókiliniń aıtýynsha, aqyly oqý baǵdarlamalarynyń sany ár jyldaǵy pedagogterdiń suranysyna qaraı ózgerip otyrady. Máselen, 2021 jyly 132 oqý baǵdarlamasynyń 32-si aqyly oqytylǵan. Sonyń ishinde ınklıýzıvti bilim berý kýrsyna suranys kóp túsipti. О́ıtkeni mektepterde qazir ınklıýzıvti bilim berý kabınetteri ashylyp jatyr.
Biliktiliktiń bereri kóp
L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń aǵa oqytýshysy Aqmaral Nııazbekova pedagogterdiń ózi izdenip, biliktiligin arttyrýǵa beıim ekenin jetkizdi.
«Basqa satydaǵy pedagogterdi bilmeımin, biraq joǵary oqý oryndaryndaǵy oqytýshylar únemi izdeniste júredi. Muny qazaqstandyq ýnıversıtetter arasynda nemese shetelderde uıymdastyrylǵan semınarlarda tóbe kórsetetin áriptesterden jıi baıqaımyn. О́zim de oqý orny basshylyǵynyń joldamasyn kútip otyrmaı, onlaın, oflaın demeı halyqaralyq, qazaqstandyq semınarlarǵa múmkindiginshe qatysamyn. Shynyn aıtqanda, aqysyz kýrstardan ótemin, sebebi aqyly semınarlar qaltany qaǵady. Degenmen qyzyqty kýrstardyń kóbi aqyly keletini belgili. Jańa ıdeıa, jańa daǵdy, jańa ádis-tásil árqashan qajet. Onsyz damý bolmaıdy», deıdi A.Nııazbekova.
Oqytýshynyń oıynsha, pedagogterdi bes jylda bir emes, tipti jyl saıyn biliktiligin arttyrý kýrstarynan ótkizý kerek. Bul – zamannyń talaby.
«Bir jyldary bizdiń ýnıversıtette oqytýshylarǵa jylyna biliktiligin arttyrý kýrstarynyń saǵatyn 72 saǵatqa jetkizse, jalaqysyna qosymsha syıaqy beriletin. Sol kezde oqytýshylar jıi izdendi, semınarlarǵa kóp qatysty. Qazir de saıabyrsyǵany shamaly, óıtkeni ózin jetildirý syıaqy alý úshin emes, kásibı damý úshin, aınalyp kelgende maman retinde óziń úshin qajet», deıdi.
Rasymen biliktiligin arttyrý kýrstarynan ótýdiń ózin qyzyqtyryp, yntalandyryp, stımýl beretindeı deńgeıge jetkizse, biliktiliktiń bereri molaıa túser me edi. Bul úshin álbette kýrstar eń aldymen, pedagogterge tegin bolýy kerek jáne ótetin ýaqyty arbany da syndyrmaıtyn, ógizdi de óltirmeıtindeı bolǵany abzal. Muny biz áńgimelesken muǵalimderdiń kóbi aıtyp otyr. Mysaly, pedagog qaýym 56 kún demalady. Sol eńbek demalysy kezinde 2-3 aptalyq kýrstan ótkizip alsa, jyl saıyn biliktiligin arttyrýǵa da múmkindik týady-aq. Oǵan barlyq tarap (oqytatyny da, oqıtyny da) múddeli bolsa, qane...