Tas kómir tapshy bolyp tur

Qostanaıdyń mańaıynda tas otyndy kóterme baǵamen satatyn 5-6 kásiporyn bar. Jylda osy ýaqytta kómirden qarataý turǵyzyp, saýdasy qaınap jatatyn bul kásiporyndardyń kómir túsiretin aýlasy bıyl tez bosap qalýda. Araǵa bir apta, on kún salyp bir keletin 5-6 vagon qysqy otyndy aldyn ala kezekke turyp qoıǵan júk kólikteri bir kúnniń ishinde talap áketip jatyr.

Qala shetindegi kómir satatyn oryndardyń birine baryp edik, bul kásiporynnyń aýlasy da typ-tıpyl taqyrlanyp qalypty. Kómir tıeıtin tehnıkasy qańtarylyp tur. О́zin Vladımır Ilıchpin dep tanystyrǵan kúzetshi túnde kelgen 8 vagon kómirdiń tús aýa bitip qalǵanyn aıtty.

– Bıyl tek Qarajyra kómiri ǵana kelip jatyr. Tonnasyn 15 myń 500 teń­ge­den satamyz. Bul – kóterme baǵa. Júk kólikteri osy jerden tıep alyp, ústine aqsha qosyp aýyl turǵyndaryna satady. Ke­lesi kómirdiń qashan keletini belgisiz. Keıde 2 nemese 3, keıde 5 vagon keledi. Kezekte turǵandar kóp, alys aýdandardan kel­gender túni boıy kezek kútip turady, – dedi Vladımır Ilıch.

Kúzetshiniń aıtýynsha, qazir kómir ón­di­retin óńirlerdegi karerler otyn tasymaldaý máselesin ońtaıly sheshe almaı otyr. Qos­ta­naı oblysyndaǵy kómir saý­dasymen aınalysýshylar bir apta buryn tapsyrys beredi eken. So­nyń ózinde va­gondar keshigip qala beredi. Munyń zar­daby, aınalyp kelgende, qarapaıym ha­lyq­qa tıip jatyr.

Qostanaı qalasynyń turǵyny Oleg Polıshýk kóterme saýda oryndaryna kelgen kómirdi «GAZ-53» júk kóligine tıep alyp alys-jaqyn aýyldarǵa aparyp satý ar­qyly nápaqa aıyryp júr. Kóbine otyn tıeıtin jerde kólik ishinde túnep qalatyn ol sońǵy kezderi k­ó­mir­diń qat bolyp ketkeni son­sha­lyq, birneshe kún qatarynan kútip, ke­zegi endi jete bergende kó­mir bitip qa­lyp, bos qaıtyp júr­genin aıtty.

– Bir jarym aıdan asty, kómir joq. Búgin de erte keldim. Kezek tıetin túri joq. Túnde Shu­bar­kól­diń kómiri kelgen. Bu­rynǵydaı emes, sapasy óte nashar, qum sııaq­ty birdeme. Keshe 6 vagon Qa­ra­jy­­ra kómiri kelip edi, kún uzaq kezekte turǵanmen, úlgere almaı qaldym. Endi, mine, búgin 4 vagon Shubarkól kómirine de qol jetkizý múmkin bolmaı tur. Bárin aldyn ala jasalǵan kelisimshartymyz bar dep Meńdiqara aýdanynan kelgen «KamAZ»-dar tıep alyp ketip jatyr. Oblysta Shubarkóldiń tonnasy – 18 500, Qarajyraniki – 15 500, Bogatyr 13 myń teńge turady. Qazir byqsyp janbaı qoıatyn Bogatyrdiń ózine jete al­maı qaldyq, – deıdi qajyǵan júrgizýshi.

Kómir alyp satýmen aınalysatyn «Qostanaı Ýgolprom» serik­tes­tiginiń bas­shysy Sergeı Kalıýj­nyıdyń só­zin­she, óńirdegi tas kómir tapshylyǵy júk vagondarynyń jetispeýshiliginen týyndap otyr.

– Munyń syrtynda, temir jol tarıfi de aı saıyn qymbattap jatyr. Mine, eki kún boldy, ká­siporynda kómir joq. Er­teń bir­neshe vagon kelýi tıis. Biraq ol da tez satylyp ketedi. Al kómirdiń jet­ki­likti qoryn jazda satyp alatyndaı qa­ra­­jat joq. Bankterge baryp, jeńil­de­til­gen nesıe surap edik, bermedi, – dedi S.Kalıýjnyı.

Oblys ortalyǵyndaǵy jurt qarba­las­qa túsip, ábiger bolyp jatqanda, alys-ja­qyn­da­ǵy aýyldardyń ne kúı keship jatqanyn bilmek bolyp birneshe aýdanǵa habarlasyp kórdik. Ob­lys­tyq energetıka jáne TKSh basqarmasy basshysynyń orynbasary Shyńǵys Kejaly: «Áýlıekól aýdanyna 600 tonna Shubarkól kómiri keldi. Aýdanǵa osy otyn jetedi», dep edi. Alaıda aýdan turǵyndarynyń áńgimesi basqa.

– Áýlıekóldiń irgesindegi Aman­qa­ra­ǵaı beketine on kúnde bir 4-5 vagon kómir ke­ledi. Kezek – qyrǵyn. Buryn Shu­bar­kól kelýshi edi, bıyl sapasy tómen Bo­ga­­tyr kelip jatyr. Kóbi amal­syz sony alyp jatyr, baǵasy – 11 myń teńge. Osy aýylda kómir tasymaldaýmen aınaly­satyn 10 shaqty kólik bar, jurt sodan sa­typ alady. Naýyrzym aýdany men Ok­tıabr aýylynyń júk kólikteri de osy Aman­qaraǵaıdan kómir alady. Biraq qazir «KamAZ»-dardyń ózine 5 tonnadan artyq tıe­meı jatyr, – dedi Áýlıekól aýylynyń tur­ǵyny Baqyt Tórın.

Qarasý jáne Naýyrzym aýdandary jyl­da osy Amanqaraǵaıǵa kelgen kó­mir­den tasyp alady. Bıyl Naýry­zym óńi­rinde jekeniń menshigindegi on shaq­ty júk kóligi birigip, tikeleı Shubar­kól­den kó­mir ákep jatyr eken. Aýdan tur­ǵyndarynyń aıtýynsha, eldiń kóbi osy s­a­paly kómirdiń tonnasyn 24 myń teń­ge­den satyp alyp jatyr.

Arqalyq qalasy men Aman­gel­di, Jan­gel­dın aýdandarynda qys­qy otyn jet­ki­likti. Biraq Qos­ta­naıdyń mańaıyn­da­ǵy birqatar eldi meken men Jitiqara, Be­ıim­bet Maılın aýdanynyń keıbir tur­ǵyn­dary áli de kómirge qol jetkize al­maı otyr.

Oblystyq energetıka jáne TKSh bas­qar­masynyń bólim basshysy Erkin Áýbákirovtiń aıtýynsha, 1 qyrkúıekke deıin oblystaǵy aýrý­hana, mektep sııaqty áleýmettik ny­sandardyń bári tolyqtaı kómir­men qamtamasyz etilgen. Endi jeke turǵyndardy kómirmen qamta­ma­syz etý máselesin sheshý mindeti tur.

– Qazir kómir tapshylyǵyn jo­ıyp, qysqa qajetti otynnyń jetkilikti mól­sherin jetkizýdi qamtamasyz etý ju­mys­­tary júrip jatyr. Taıaýda elordada ótken arnaıy jıynda da qysqy otyn tap­shylyǵy týraly sóz bolyp, óńir­ler­ge qosymsha júk vagondaryn bólý máselesi qarastyrylǵan. Odan keıin oblys basshylyǵy Indýstrııa jáne ınfra­qu­ry­lym­dyq damý mınıstrligine jáne «QTJ – Júk tasymaldary» jaýap­ker­shi­li­gi shekteýli serik­tes­tigine hat joldap, kómirdi je­del ári kedergisiz tasymaldaý úshin qosymsha vagondar bólý, ne­gizgi temir jol toraptarynda kó­mir tıeýdi qamtamasyz etýge kómektesýdi ótingen. Jaǵdaıdy mınıstrlik te bilip otyr. Ob­lys basshylyǵy da jiti baqylaýyna aldy. Taıaý kúnderi qosymsha júk vagondary bó­li­nip qalar dep úmit­tenip otyrmyz. Qa­zir óńirde Bo­ga­tyr kómiri bar, biraq ony esh­kim alǵysy kelmeı otyr, – dedi energetıka bóliminiń bastyǵy.

Qostanaı aýdanyna qarasty Nadej­dın aýylynyń turǵyny Qabyljan Abzarov qarııanyń só­zin­she, jurttyń Boga­tyr­di almaý sebebi – bul kómirdiń janýy qıyn, byqsyp, úıdi tútinge toltyryp ji­beredi eken. Ári qyzýy joq, úıdi jylyta almaıdy. Onyń ústine, neshe shelek kómir salsań, sonsha shelek kúl alasyń. Son­dyq­tan eldiń bári Shubarkól, ol bolmasa, Qarajyra kómirin alǵysy keledi.

Oblystyq energetıka jáne TKSh bas­qar­masynyń máli­me­tin­she, oblysqa qa­ra­sha aıynyń so­ńyna deıin 30 myń tonna, jel­toq­san aıynda 35 myń tonna kómir jet­kiziledi.

Qazirshe Qostanaı qalasynyń ózinde kómirdi kóliktep emes, qapqa salyp satý­shy­­lar kóbeıip tur. Bir qaby 1300 teńge turady. Olardyń bir-ekeýine qońyraý shalyp, kómir surap edik, «bitip ketti» degen jaýap aldyq.

Qostanaı oblysy