Qorǵanys mınıstri Ádilbek Jaqsybekovtiń Otan qorǵaýshylar kúni men Uly Jeńistiń 65 jyldyǵyna arnalǵan saltanatty keshte sóılegen sózi
Osydan on segiz jyl buryn Elbasy Jarlyǵymen endi ǵana táýelsizdik alǵan elimizdiń Qarýly Kúshteri quryldy.
Bul kún – Otan qorǵaýshylar kúni, táýelsiz elimizdiń turaqtylyǵyn, qorǵanys qabiletiniń myqtylyǵyn bildiretin tarıhı kún.
On segiz jyl – jas memlekettiń tolyqqandy áskerin qurý úshin uzaq ýaqyt emes. Osy qysqa merzim ishinde Joǵarǵy Bas qolbasshymyzdyń dana saıasatynyń, halyqtyń óz erkindigi men táýelsizdigin saqtap qalýǵa degen nıetiniń arqasynda qazaq halqynyń tarıhynda tuńǵysh ret turaqty ásker quryldy. Ol egemen elimizben birge ósip, zaman talabyna saı jaraqtanyp, búginde qazirgi zamannyń kez kelgen qaýip-qaterine jaýap beretin jınaqy da utqyr armııaǵa aınaldy.
Qurylǵan kúninen beri Qarýly Kúshter talaı jaýapty jumystardy abyroımen oryndap keledi.
Elbasy Qazaqstan armııasyn qurýǵa tikeleı basshylyq jasap, únemi qoldaý kórsetedi.
Sol qoldaýdyń arqasynda armııamyzdy damyta otyryp, biz onyń kúsh-qýatyn nyǵaıtýmen ǵana shektelmeı, áskerılerdiń áleýmettik máselesin de sheship kelemiz.
Táýelsiz Memleketter Dostastyǵy elderiniń ishinde Qazaqstannyń áskerı qyzmetshileri áleýmettik jaǵynan eń jaqsy qorǵalǵan bolyp sanalady.
Otan qorǵaýshylar sheberlikterin jyldan jylǵa arttyryp, ártúrli halyqaralyq jattyǵýlarda joǵary jaýyngerlik daıarlyqtaryn kórsetýde. Myqty elderdiń áskerlerimen teń ekenin aıǵaqtap, basymdyqtaryn dáleldeýde.
Qazaqstan halqy Qarýly Kúshterine senedi jáne maqtan tutady, óıtkeni armııa – memleket qorǵany, beıbitshilik tiregi.
Al óz Otanyna, Elbasyna adal qyzmet etý – árbir áskerı qyzmetshiniń qasıetti boryshy.
Bizdiń armııa Otanǵa, Elbasyna adaldyǵyn saqtaı otyryp, alǵa qoıǵan tapsyrmalardy oryndaýǵa árqashan daıyn dep sendiremin.
Búgingi merekeniń ataýynda “Otan” jáne “Qorǵaýshy” degen qatar turǵan eki sóz bar. Shynynda da, bul eki uǵym bir-birinen ajyraǵysyz. Kez kelgen memlekettiń taǵdyryn, árbir halyqtyń tarıhyn ol Egemendik dep atalatyn bólinbeıtin birtutas uǵymmen baılanystyrady.
Nursultan Ábishuly Nazarbaev kez kelgen eldiń egemendigi, ol ekonomıkalyq jáne saıası ǵana emes, sonymen birge, áskerı áleýetpen qamtamasyz etilgende ǵana naǵyz egemendikke aınalatynyn óte dál de aýqymdy túrde beıneledi.
Shynymen de, adamzat tarıhy, tipti, ózimiz qazir bastan ótkerip otyrǵan taıaý tarıh ta, ózge elderdegi jaqynda bolǵan oqıǵalar da kez kelgen el armııasynyń, Qarýly Kúshteriniń táýelsizdikti, memlekettilik pen konstıtýsııalyq qurylysty qorǵaýdaǵy negizgi tirek ekenin kórsetip berdi.
Sondyqtan da el Prezıdentiniń 1992 jyldyń 7 mamyrynda “Qazaqstan Respýblıkasynyń Qarýly Kúshterin qurý týraly” Jarlyqqa qol qoıýy jańa Qazaqstannyń memlekettiligin resimdeýdegi ózekti saty boldy dep aıtýǵa bolady.
Qazaqstandyq armııa qandaı bolýy kerek? Ol úshin ne isteý qajet? Adamdardyń óz armııasyna senýi úshin ne isteý kerek? Ofıserlerdiń, barlyq áskerı qyzmetshilerdiń boıynda Otanǵa qaltqysyz qyzmet etý memlekettiń taǵy da qajetine aınalyp otyrǵandyǵyna degen senimdi qalaı jańǵyrtý kerek? Jańa memlekettiń qorǵanys júıesiniń negizine qandaı ıdeıalar alynýy tıis?
Osy saýaldarǵa durys jaýap berý úshin sol sátte qalyptasqan ahýaldy jaqsy ańǵaryp qana qoımaı, sonymen birge, Qazaqstannyń ózge memleketter qaýymdastyǵyndaǵy erteńin jáne odan arǵy kúnin de aldyn ala aıqyn kórip, álemdik tarıhtyń, saıasattyń damýynyń basty júıesin sezine bilý qajet.
Qandaı da bir memlekettik ınstıtýttyń zańgerlik mekemesinen oıǵa alǵandy júzege asyrýǵa deıingi aralyq ádettegideı, zor kólemdi qashyqtyq. Armııaǵa keler bolsaq, onyń jańadan qurylyp jatqan bylaıǵy ınstıtýttarǵa qaraǵanda óziniń uıymdyq qurylymy bolmaǵandyqtan, ony nólden, taza paraqtan bastaýǵa týra keldi.
Ol kezderi el basshylyǵyna meılinshe qysqa merzimderde memlekettik organdy taǵaıyndaý, el damýynyń jańa ekonomıkalyq jáne saıası modelin qurý, kún saıyn energetıkadaǵy, qazaqstandyqtardy azyq-túlikpen qamtamasyz etý problemalary men basqa da myńdaǵan asa mańyzdy máselelerdi sheshý qajet boldy. Eń sońynda eldiń jańa basty qalasy – Astanany turǵyzý mindeti turdy.
Biraq memleket qaýipsizdigi, jańa armııa qurý máseleleri sol aýqymdy jumystarda basty basymdyqtar qatarynda boldy.
Ant berý, jarǵylar, Áskerı doktrına, bútindeı alǵanda, ıdeologııa, qamtamasyz etý júıesi, derbes ınfraqurylymdy, áskerı kadrlar daıarlaý bazasyn qalyptastyrý, komandalyq quramdy taǵaıyndaý – osynaý asa kúrdeli máselelerdi qazirgi zamanǵy kózqarastar men uzaq merzimdi perspektıvalardy eskere otyryp sheshý qajet edi.
Qazaqstanda áskerı qurylysta jetkilikti tájirıbesi bar áskerı mamandar sanynyń shekteýli bolýy da alǵa qoıǵan mindetterge jetýdi kúrdelendire tústi. Sol ýaqyttarda Qazaqstanda qyzmet etken generaldar men ofıserlerden shynaıy patrıottar iriktep alynyp, tuńǵysh áskerı basshylyq qalyptastyryldy.
Olardyń esimderi jaqsy tanys. Qazaqstan armııasynyń qalyptasýynyń bastaýynda turǵandardyń ishinen úsh áskerı qolbasshy bizdiń memleketimizdiń joǵary nagradasy – Halyq Qaharmany ataǵyna ıe boldy. Olar alǵashqy Qorǵanys mınıstri, Keńes Odaǵynyń Batyry, áskerı býyn sabaqtastyǵyn beınelegen, taǵdyry ańyzǵa aınalǵan adam – armııa generaly Nurmaǵambetov, sondaı-aq armııa generaly Altynbaev jáne general-leıtenant Ertaev.
Qarýly Kúshterdiń quramy men qurylymyn belgileý barysynda syrtqy saıası baǵdarlarmen jymdasa úılesetin jetkilikti qorǵanys qabileti negizge alyndy.
Dál sol kúnderi Memleket basshysy tek Qazaqstan úshin ǵana emes, sonymen birge, ýaqyt kórsetkendeı, búkil álem úshin de teńdesi joq, shynymen de dáýirlik qadamǵa bardy – ol planetadaǵy eń iri ıadrolyq polıgondy jabý týraly sheshim qabyldap, ıadrolyq arsenaldan bas tartý jáne ıadrolyq qarýdy taratpaý týraly kelisimge qosyldy.
Iаdrolyq qarýsyzdanýdyń jahandyq úderisin damytýǵa baǵa jetpes úles qosa otyryp Qazaqstan búkil adamzatqa óziniń beıbitshilik pen tatý kórshilik qaǵıdalaryn berik ustanatynyn pash etti, aýmaqtyq tutastyq pen egemendikke halyqaralyq kepildik aldy.
Taıaýda Iаdrolyq qaýipsizdik jónindegi jahandyq sammıtte sóz sóıleı otyryp, Qazaqstan Prezıdenti ıadrolyq qaýipsizdikti nyǵaıtý boıynsha jańa is-qımyl baǵdarlamasyn usyndy.
Ol ıadrolyq qarýdy qandaı da bir jaǵdaıda taratpaý jáne ony joıý týraly jalpyǵa birdeı jańa ámbebap kelisim bekitý jóninde álemdik aýqymdaǵy bastama kóterdi.
BUU Bas hatshysynyń taıaýdaǵy Astanaǵa sapary halyqaralyq qoǵamdastyqtyń bizdiń memleketimiz ben onyń Kóshbasshysyna degen joǵary senimin rastady.
“Qazaqstan ıadrolyq qarýsyzdaný salasynda barynsha kóshbasshylyq tanytyp otyr. 1991 jyly Nursultan Nazarbaev Semeı ıadrolyq polıgonyn jabý jáne ıadrolyq qarýdan bas tartý týraly batyl sheshim qabyldady. Bul kóregendik qadam boldy”, dep atap ótti Pan Gı Mýn.
Osylaısha táýelsizdiktiń alǵashqy jyldarynda-aq bizdiń shekaralarymyzdyń ón boıynda qaýipsizdik beldiginiń irgetasy qalandy, ujymdyq qaýipsizdik júıesiniń óńirlik negizi qalyptasty.
1993 jyly birinshi jáne 2000 jyly ekinshi Áskerı doktrınanyń qabyldanýy egemen Qazaqstannyń Qarýly Kúshterin qurýdaǵy satylyq kezeńder boldy.
Eldiń áskerı qaýipsizdigin qamtamasyz etýdiń quqyqtyq bazasy jasaldy. Qarýly Kúshterdiń ofıserlik dińgegi qalyptasyp, nyǵaıa tústi.
Bul kezeń bizdiń armııamyzdyń qazirgi zamanǵy jumylǵysh, paıda bolǵan qaterlerge jaýap beretindeı ásker qurýdy qarastyratyn (osyǵan deıin de bizdiń Prezıdentimiz atap aıtqandaı) Doktrına, Áskerı reforma tujyrymdamasy jáne áskerı qurylystyń memlekettik baǵdarlamasy negizinde birqalypty damýynyń bastalýymen sıpattalady.
Búginde 2007 jylǵy úshinshi Doktrınaǵa sáıkes bizdiń armııa aldynda júıeli modernızasııalaý men básekege qabilettilikti arttyrý mindeti tur.
Qazirgi jaǵdaıda Qarýly Kúshterdiń áskerı daıyndyǵy men qabilettiliginiń birinshi kezekte soǵysty júrgizýdiń quraly retinde emes, onyń aldyn alýdyń mańyzdy alǵysharty retindegi mańyzy joǵary.
Osyǵan baılanysty, ekpin Qarýly Kúshterdiń sapalyq parametrlerin jaqsartýǵa túsirilip otyr.
Búgingi kezeńde armııany qazirgi zamanǵy urys jaǵdaılaryna barynsha jaqyndatý júıesine kóshirýge ázirlik jumystary júrgizilip jatyr. Mine, sondyqtan qazirgi tańda áskerlerdiń oqý-tájirıbesin jetildirýdiń basty tetigi jedel áskerı daıyndyqty oryndaý mindetin júzege asyrý bolyp tabylady.
Máselen, ótken jyly túrli qarý-jaraqtar men tehnıkalardan 12 myń atý úderisteri atqarylyp, áskerı máshınelerdi júrgizýdiń 2 700-ge jýyq jattyǵýlary oryndaldy.
Áýe qorǵanysy kúshterindegi ushýlardyń jalpy ýaqyty 24 000-nan astam saǵatty qurasa, bir ushqyshtyń ortasha ushý ýaqyty 78 saǵatqa jetti.
Bizdiń búgingi sharamyzdyń aýqymyn eskere kelgende, biz túsinikti jáıtterge baılanysty sıfrlar týraly kóp áńgime aıta almaımyz. Biraq, tutastaı alǵanda, joǵaryda atalǵan jáne basqa da kórsetkishterge Qazaqstan armııasy sońǵy jyldary ǵana qol jetkizdi.
Kezinde Konfýsııdiń ózi bylaı degen eken: “Soǵysqa oqymaǵan, tájirıbesi joq adamdardy jiberý – olardy satýmen teń”.
Áskerı daıyndyqty jaqsartýdyń tıimdi faktorlarynyń biri retinde jeke daıyndyqty ǵana emes, bólimshelerdiń birikken is-qımyldarynda jalpyǵa ortaq úılesimdilikti qalyptastyratyn zamanalyq trenajerlyq keshender belsendi engizilýde.
Armııanyń beıbit kezeńderdegi áskerı daıyndyǵy jattyǵýlarda shyńdalatyny belgili. Sońǵy kezderi bizdiń áskerlerimizdiń múmkindikteri men olardyń naqty urys jaǵdaılaryna barynsha jaqyndatylǵan ýaqyttardaǵy is-qımyldarǵa daıyndyqtary túrli aýqymdaǵy jattyǵýlarda udaıy tekserilip keledi. Olardyń ishindegi asa mańyzdylary – “Áskerı dostastyq”, “Áýe kúshteri”, “Dala qyrany”.
О́tken jyly TMD-daǵy asa iri aýqymdaǵy jattyǵýlardyń biri – “О́zara is-qımyl – 2009” jattyǵýlary ótkizildi. Olarǵa áskerlerdiń barlyq tekteri men túrleri, arnaıy bólimsheler men quramalar tartyldy. Tuńǵysh ret UQShU-nyń Ujymdyq jedel is-qımyl kúshteriniń basqarý organdary men bólimsheleri iske qosyldy.
Bul jattyǵýlarda qazaqstandyq áskerı qyzmetshiler men tehnıkalar onyń negizin ǵana qurap qoıǵan joq, ózderiniń joǵary kásibı daıyndyqtaryn kórsete bildi. Buǵan jattyǵýlarǵa qatysqan UQShU-ǵa múshe 6 memleket basshylary, qorǵanys vedomstvolarynyń jetekshileri men áskerı mamandary naqpa-naq kóz jetkizdi.
Bizdiń áskerimiz týraly jaqynda shetel sarapshylary bergen qorytyndyny kóldeneń tartsam deımin:
“Qazaqstannyń Qarýly Kúshteri búginde postkeńestik keńistiktegi memleketter áskerleriniń jetekshi úshtigine kiredi jáne de Ortalyq Azııa óńirinde úzdigi bolyp tabylady”.
Qazirgi kezde Qazaqstan áskeri, onyń júzege asyrylý ústindegi úlgisi ózge memleketterdegi áskerlerdiń jaqsy jaqtaryn alyp jatqanyn atap ótken jón.
Áskerı-tehnıkalyq áleýetti arttyrý birtutas memlekettik, áskerı-tehnıkalyq saıasat aıasynda júzege asyrylyp jatqan basymdyqtardyń biri retinde qarastyrylady.
Qazirgi kezde ekpin áskerı-áýe kúshteri men joǵary dáldiktegi qarý-jaraqtarǵa, áskerlerdi basqarýdyń avtomattandyrylǵan júıesin engizýge, ózge de joǵary tehnologııalyq jáne ǵylymı aýqymdaǵy jelilerge túsirilip otyr.
Qarýly Kúshterimizdiń aldyna qorǵanystyq-óndiristik keshendi qalyptastyrýǵa baqylaý jasaý jolymen olarǵa barynsha mol yqpal etý mindeti qoıylǵan.
Tutastaı alǵanda, ásker qazaqstandyq mazmunnyń úlesin arttyratyn bolady. Al bul óz kezeginde elimizdi ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damytýdyń ajyraǵysyz bólshegine aınalady.
Qazaqstan armııasy ekonomıkanyń ındýstrııalyq sektory lokomotıvteriniń biri bolýǵa daıyn jáne bolady da.
Prezıdenttiń Qazaqstan halqyna Joldaýynda adam kapıtalyn ınvestısııalaýǵa erekshe nazar aýdarylǵan. Qarýly Kúshter úshin bul baǵytty myna mindetter astarynda qarastyrǵan jón:
birinshiden, áskerı bilim men áskerı ǵylym júıesin jetildirý;
ekinshiden, áleýmettik qamsyzdandyrýdy nyǵaıtý;
úshinshiden, ıdeologııalyq jumystardyń tıimdi júıelerin qurý.
Qazirgi zamanǵy ásker qurý – bul tehnıkalar men qarý-jaraqtardy modernızasııalaý ǵana emes, birinshi kezekte kásibı armııanyń irgetasy – áskerı kadrlardyń jańa generasııasyn tárbıeleý.
Áskerdiń kadrlyq áleýetin jetildirýdiń bólinbeıtin bir bólshegi áskerı qyzmettiń bedelin arttyrý men áskerı qyzmetshilerdiń áleýmettik mártebesin kóterý bolyp tabylady.
Osylaısha el basshylyǵy táýelsiz Qazaqstan armııasynda qyzmet etý qaı jaǵynan alyp qaraǵanda da mártebeli bolýy úshin bárin de jasap jatyr dep aıtýǵa tolyq negiz bar. Eger buryndary jastar áskerı qyzmetten taıqyp shyǵýdyń qandaı da bir múmkindikterin jıi izdestirip kelgen bolsa, búginde jaǵdaı múldem basqasha sıpat alyp otyr – elimizdiń barlyq óńirlerindegi qorǵanys isteri jónindegi departamentter is júzinde áskerde qyzmet etýge tilek bildirýshilerden aıaq alyp júre almaýda.
Bizdiń jastarymyz úshin ásker búginde qýatty adamgershilik jáne ıdeologııalyq mektep – aǵa urpaqtyń erlik jáne órlik dástúrlerine negizdelgen qazaqstandyq patrıotızm mektebi retinde kórinýde. Sondyqtan jastardy qazaqstandyq patrıotızm rýhynda tárbıeleý – barshamyz úshin mańyzdy da jaýapty mindet.
О́tkenge kóz júgirtsek, bizdiń Qarýly Kúshterimizdiń jyl ótken saıyn dáıektilikpen damyǵanyn jáne nyǵaıǵanyn kórýge bolady.
Árıne, olardyń qalyptasýyna kóptegen ofıserler, generaldar men jetekshiler, búkil Qazaqstan qoǵamy atsalysty.
Alaıda, táýelsiz Qazaqstan áskeri paıda bolǵan alǵashqy kúnnen bastap búgingi kúnge deıingi onyń qalyptasýynyń ár kezeńi, onyń tolysýy men qýat alýynyń ár sáti, kúrdeli synaqtardyń ár kúni, tabystary men qol jetkizgen jetistikteriniń ár sáti – ıaǵnı, Qazaqstan Respýblıkasy Qarýly Kúshteriniń barlyq ómirbaıany, onyń árbir alǵan asýlary – bizdiń Prezıdentimiz – Joǵarǵy Bas qolbasshynyń atymen tikeleı baılanysty.
Búginde qazirgi Qazaqstan memleketiniń negizin qalaýshynyń jańa Qazaqstannyń jańa armııasyn qurýdaǵy kóshbasshylyq róli tolyq kóleminde kórindi dep nyq senimmen aıta alamyz.
Bizdiń barlyq armııamyz, barlyq áskerı qyzmetshilerimiz Joǵarǵy Bas qolbasshynyń mańyna konstıtýsııalyq paryzy úshin ǵana emes, naǵyz Qazaqstan azamaty retinde sanaly da jeke tańdaýy boıynsha toptasyp otyr. Bul qaı jerde jáne qaı ýaqytta da óziniń basty mindeti – tipti óziniń ómirin qııý arqyly da Otanyn, halqyn, Prezıdentin qorǵaý bolyp tabylady.
Búgin, Otan qorǵaýshylar kúni Nursultan Ábishuly áskerı qyzmetshilerge joǵary áskerı ataq, ardagerlerge memlekettik nagradalar tapsyryp turyp bylaı dedi: “Bul merekeni bizdiń Uly Otan soǵysyndaǵy Jeńis kúni qarsańynda atap ótýimizdiń ózindik tereń sımvolıkalyq máni bar”.
Atalarymyz ben ákelerimizdiń óshpes erligi bizderdi kúshti de batyl bolýǵa, eń qıyn synaqtardyń ózine qasqaıyp qarsy turyp, kez kelgen maıdan men urystarda tolyq jeńiske jetkenshe kúresýge úndeıdi.
Jeńis qashanda bizdiń Prezıdentimizge onyń barlyq bastamalarynda joldas bolsyn, Jeńis bizdiń halyqtarymyzdy qýatty da órkendegen Qazaqstan qurý jolyna jetelesin!
Otan qorǵaýshylar merekesi, kele jatqan Uly Jeńis kúni qutty bolsyn, qymbatty dostar!
Merekeńizben, Joǵarǵy Bas qolbasshy!
Elimiz aman, jurtymyz tynysh bolsyn. Táýelsizdigimiz máńgilik bolyp, Elbasymyz jasasyn!