BABALAR AMANATYN ARQALAÝ – KEIINGI URPAQ ENShISINDE

Uly Otan soǵysynyń otqa oranǵan maıdanynda óshpes erlik ónegesin,  janqııarlyq pen tabandylyqqa toly tylda qajyrly eńbek úlgisin kórsetip, Uly Jeńiske jetken aǵa urpaqqa myń taǵzym! 9 mamyr kúni Reseı astanasy – Máskeý qalasynda Uly Jeńistiń 65 jyldyǵyna arnalǵan áskerı parad bolyp ótti. Qaısarlyq pen erjúrektiktiń, batyrlyq pen batyldyqtyń eren úlgisiniń aıǵaǵy – Uly Jeńis merekesine Reseı Federasııasynyń Prezıdenti Dmıtrıı Medvedevtiń arnaıy shaqyrýymen ózge de birqatar memleket basshylarynyń qatarynda Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev qatysty. Adamzat tarıhyna ekinshi dú­nıe­júzilik soǵys degen atpen ósh­pes­teı etip jazylǵan qandy qyr­ǵynnyń tamyryna jumylǵan ju­dy­ryq pen qajyrly qaırat-ji­gerdiń arqasynda ǵana balta sha­bylǵanyn dana ýaqyt áldeqashan dáleldegen. Al sol muzdaı qarý­lan­ǵan nemis fashısteriniń qysy­myna tolarsaqtan qan keship júrip tos­qaýyl qoıyp, qarsy turýda qazaq jaýyngerleriniń eńbegi ushan-teńiz bolǵanyna da kári tarıh kýá. Beıbit ómirdi saqtaý men el aspanyna tóngen qara bultty seıiltý jolynda jan alysyp, jan berisken maıdan alańyna qazaq jerinen 1 mln. 700 myńǵa tarta aza­mat attanǵan bolatyn. Solar­dyń teń jartysyna, ıaǵnı 600 myńǵa jýyǵy óz atamekenine qaıta oralmady. 600 myń adam, 600 myń taǵdyr. Áıtse de, ot oraǵan, oq boraǵan zulmat jyldary Otan úshin kes­ki­les­ken shaıqasqa túsken azamat­tar­dyń bul erligi tekke ketken joq. Jeńis týy asqaq jelbirep, beıbit ómir saltanat qurdy. 500 qazaq­stan­dyq jaýynger Keńes Odaǵy­nyń Batyry atandy. El men jerdi fashızmniń qursaýynan azat etýde keýdesin oqqa tósegen qa­zaqtyń qanshama erjúrek jigitteri men qaısar qyzdarynyń esimderi ańyzǵa aınaldy. Basqynshy jaýǵa qarsy qan maı­danda Keńes Odaǵy quramynda bol­ǵan respýblıkalardyń barly­ǵy­nyń derlik ul-qyzdary aıryq­sha er­jú­rektik tanytty. Soǵys jyl­darynda ómiri qıylǵan 50 mln. adamnyń 28 mln.-ǵa jýyǵy­nyń Ke­ńes Odaǵy­nyń halqy bol­ǵandyǵy osynyń aıqyn aıǵaǵy. Búginde jer betin qanmen boıaǵan sol surapyl soǵys pen eline azat­tyq syılaǵan esil er­lerdiń eńbegin esh etkisi ke­letinder, Jeńistiń salmaǵyn azaı­týǵa tyry­sa­tyndar da boı kórsetip qalýda. Alaıda, Uly Jeńistiń qandaılyq mańyzǵa ıe ekendigi kóziqaraqty qaýymǵa málim. Ýaqyttyń bergen óz baǵasy bar. Jeńistiń 65 jyldyǵyna ar­nal­ǵan Qyzyl alańdaǵy áskerı sherýge 21 memlekettiń basshylary men Eýropa Keńesi men Ujymdyq qaýipsizdik jónindegi shart uıy­my­nyń bas hatshylary, sondaı-aq, TMD Atqarýshy komıtetiniń tór­aǵasy qatysty. Bul – álem ha­lyqtaryn jaý qolynan azat etýge atsalysqan elderdiń úles sal­ma­ǵynyń orasan bolǵandyǵyn taǵy da bir aıǵaqtaıtyn fakt. Saltanatty sherýdiń ashy­lýyn­da sóz alǵan Reseı Federasııa­sy­nyń Prezıdenti Dmıtrıı Medve­dev Keńes Odaǵynyń nemis fa­shızminiń eń basty, eń úlken soq­qy­syn bastan keshkenin, alaıda kúsh biriktirý men myqty qarsy­lyq kórsetýdiń arqasynda san túrli ultty tutastaı joıýǵa baǵyt­talǵan “soǵys máshınesiniń” toq­tatylǵanyn aıryqsha atap ótti. “Máskeý men Lenıngradty qor­ǵaý, Stalıngrad úshin shaıqas – so­ǵys­tyń bir kezeńderi ǵana emes. Bul jerde bir-aq tańdaý turdy. Jeńý, ıa qul qamytyn kııý. Bul soǵys biz­di erjúrek ult retinde ta­nytty. Ár kún, ár saǵat, ár mınót saıyn sheshim qabyldanyp jatty. Maı­dan men tylda el men jer úshin bul jaýapkershilik jú­gin bizdiń ha­lyqtarymyz arqa­la­dy. Olar bizge eń basty qundy­lyq­ty syıǵa tart­ty. Ol – erkin­dik”, dedi D. Med­vedev. Ol, son­daı-aq, óz sózinde nemis fa­shızmine qarsy urysta burynǵy Keńes Odaǵy respýblı­ka­larynyń barlyǵy derlik aıanbaı qaısarlyq pen tabandylyq tanyt­qanyn, qandy qyrǵynǵa tek kúsh biriktirý arqyly ǵana qarsy tur­ǵandyǵyn atap ótti. Máskeý tórindegi áskerı sherý­di bir mezette 3 myńǵa tarta Uly Otan soǵysy ardagerleri tama­sha­lasa, olardyń 32-si qazaqstandyq qart maıdangerler boldy. Olar­dyń biri bir sát qanshama jannyń qanyn sýdaı shashqan soǵys jyl­darynyń qıyndyǵy men kesapa­tyn kóz aldynan ótkerse, endi biri keler kúnge salaýat aıtyp, soǵys órtiniń qaıta tutanbaýyn, álemde tek beıbitshiliktiń ornaýyn tile­geni anyq. Biz áskerı sherýge qatysqan maıdanger qarttarmen áńgimelesip, olardan otty jyldardy eske alýyn ótingen edik. Máskeýdegi Qyzyl alańǵa Qaraǵandy qala­sy­nan kelgen soǵys jáne eńbek ardageri Mashat Túsipbekov sonaý zulmat jyldary oń-solyn endi ǵana ajyratyp úlgergen bozbala bolypty. Jasy 90-ǵa jaqyndaǵan qarııanyń qımyly shıraq. Tyń. Ol óz sózinde Jeńistiń 65 jyl­dy­ǵyna oraı ótken áskerı sherýdi umytpaıtynyn, bul oǵan aıryqsha áser bergendigin asa bir tebirenis­pen jetkizdi. “Men úsh aıdan keıin 90-ǵa kelemin. Búgingi paradqa qa­tysqanyma qýanyshtymyn. Keıin­gi urpaq bul Jeńistiń qandaı jolmen kelgenin umytpasa eken”, deıdi qart maıdanger. Al Pavlodar oblysynan kelip, Jeńis sherýin tamashalaý qurmetine ıe bolǵan Uly Otan soǵysynyń ardageri Sáıitken Saǵıtov soǵystan keıingi 65 jyldy aman-esen kórý qan maıdanǵa qatysyp, odan aby­roı­men oralǵan keshegi jaýyngerler, búgingi ardagerler úshin úlken qýanysh ekendigin jetkizdi. Máskeý tórinde ótken tarıhı sherýdiń bir ereksheligi oǵan tek Reseı qarýly kúshteri men áskerı­leri ǵana emes, fashıstik Germa­nııaǵa qarsy soǵysqan memleket­ter – Fransııa, Ulybrıtanııa, AQSh, Polsha áskerıleriniń, ıaǵnı antıgıtlerlik koalısııa jaýyn­gerleriniń qatysqandyǵy boldy. 150-den astam áskerı teh­nıka men 127 tikushaq pen ushaq­tyń Qyzyl alańnan júrip, nemese ústinen ushyp ótýi, 11 myńnan astam sarbazdyń sap túzeýi de pa­rad­tyń tarıhı mánin asha tús­ken­deı. Osynshama aýqymdy ásker men tehnıka buryn-sońdy eshqan­daı paradqa tartylmaǵan eken. Olar­dyń arasynda babalar amana­tyn arqalaǵan qazaqtyń jas jaýynger­leri de bar edi. Tarıhı mánge ıe bul sherýge elimizdiń Qor­ǵanys mınıstrliginiń Qurmet qaraýyly rotasynyń 70 sarbazy qatysyp, saltanatty sapta asqaq kórindi. Merekelik paradta aldymen so­ǵys jyldarynyń áskerı tehnı­kalary kórinse, artynan búgingi zamannyń ozyq áskerı tehnıka­lary men qurylymdary shyqty. Jeńistiń búgingi muragerleri – san myńdaǵan jas sarbaz sherýdiń sán-saltanaty men mańyzyn arttyra tústi. Uly Otan soǵysy jyl­da­rynyń teńizshileri, ushqyshtary men jaıaý áskerleriniń kıimimen shyqqan sarbazdar sol bir qıyn jyldar kórinisin kóz aldyńa ákelse, zamanaýı tehnıkalar men áskerı qurylymdar, zymyrandyq keshender qazirgi zamannyń áskerı áleýetin pash etti. Máselen, su­rapyl jyldar men búgingi kúnniń aıtýly áskerı tehnıkalary – T90S, T-34 tankteri, “Tor-M1”, “Býk-M1”, S-400 sekildi zenıt­tik-zymyrandyq keshender, jaıaý soǵys áskerlerine arnalǵan BMP-3 jáne BMP-4 máshıneleri, “Topol-M” strategııalyq zymy­ran kesheni, Tý-160, Sý-30, Sý-100 jáne MıG-2 ar­tıl­lerııalyq qu­rylǵylar men stra­tegııalyq joıǵysh ushaqtar birinen soń biri jer men áýede sap túzedi. Saltanatty sherý aıaqtaly­sy­men M­áskeýge arnaıy shaqy­ryl­ǵan memleket basshylary Kreml­diń kelesi betindegi “Belgisiz soldat­tyń” beıitine gúl shoqtaryn qoı­dy. Beıbit ómir jolynda óz bas­ta­ryn qaterge tigip, eli men je­riniń azattyǵy úshin qyrshynynan qıyl­ǵan sarbazdardy bir mınót únsizdikpen eske aldy. Uly Jeńistiń 65 jyldyq me­reıtoıyna oraı, Reseı astanasyna jınalǵan el kóshbasshylary Ujym­dyq qaýipsizdik jónindegi shart uıymy men TMD-ǵa múshe memleketter basshylarynyń beı­resmı kezdesýine qatysty. Onda ózara yntymaqtastyq jáne árip­testik máseleler jóninde kelis­sózder júrdi. Máselen, Ujymdyq qaýipsizdik jónindegi shart uıy­mynyń beıresmı kezdesýi aıasynda memleket basshylary eki birdeı birlesken málimdemege qol jetkizdi. Birinshisi – Máskeý men Vashıng­ton arasyndaǵy strategııalyq sha­býyldaý qarýlaryn shekteý jáne qysqartý jónindegi kelisim-shart bolsa, ekinshisi qazirgi tańda Qyrǵyzstanda qalyptasqan kúr­deli jaǵdaıdyń túıinin sheshý men retke keltirý jónindegi sharalar týraly kelisim boldy. Bul kúni Qazaqstan basshysy Nursultan Nazarbaev Reseı Pre­zıdenti Dmıtrıı Medvedevpen, Qytaı Tóraǵasy Hý Szıntaomen, Vetnam basshysy Mın Chıet Ngýenmen, Bolgarııa Prezıdenti Georgı Pyrvanovpen, Armenııa Prezıdenti Serj Sargsıanmen, Iz­raıl basshysy Shımon Perespen, Germanııa Federaldyq kansleri Angela Merkelmen, Ázirbaıjan basshysy Ilham Álıevpen, Estonııa prezıdenti Tomas Hen­drık Ilvespen, Slovakııa bas­shysy Ivan Gashparovıchpen eki­jaqty kezdesýler ótkizip, halyq­aralyq yntymaqtastyq másele­leri­niń jaı-japsaryn sóz etti. Árıne, halyqaralyq ynty­maq­tastyq máseleleriniń búgingideı, ásirese, jahandaný zamanynda aıryqsha mánge ıe bolatyny anyq. Keshegi Keńes Odaǵynyń shekpeni­nen shyqqan elderdiń árqaısysy óz táýelsizdigin ja­rııa­lady. Egemen el atandy. Mundaı kezde kez kel­gen qaýiptiń oryn alýy yqtımal. Al sondaı sátterde ózara yn­tymaqtastyqtyń róli aıryqsha arta túsedi. Memleket basshylary kelissóz barysynda osyndaı ortaq oı túıdi. Dostastyq elderi basshy­larynyń beıresmı kezdesýinde de aýqymdy máseleler jan-jaqty talqy tarazysyna tústi. Máselen, bul aýqymdy basqosý kezinde pre­zıdentter Jaqyn bolashaqtaǵy áriptestik, onyń ishinde ǵylymı-tehnıkalyq baǵyttaǵy ózara yn­ty­maqtastyq máselelerine aıryqsha nazar aýdardy. Uly Otan soǵy­syn­da eren erlik kórsetken arda­gerler men tyl eńbekkerlerine arnap, birlesken úndeý qabyl­dady. Árıne, bul – Otany, týǵan halqynyń azattyǵy úshin jaý oǵyna qasqaıa qarsy turǵan sol kezdegi órimdeı jastardyń, búginde sondaı soǵystyń qaıta­lan­baýyn Qudaıdan jalbaryna otyryp tileıtin qarııalar erligi men eńbe­giniń esh ketpegenin kórsetedi. Al sol babalar amana­tyn úlken jaý­ap­kershilikpen ar­qalaý – keıin­gi urpaqtyń enshi­sinde. Ol úshin tarıhtan taǵylym ala bilý qajet. Láıla EDILQYZY.