Memlekettik kásiporyn bolyp qurylǵanyna 50 jyl tolyp otyrǵan «Mańǵystaýmunaıgaz» AQ – respýblıkadaǵy eń iri bes kompanııanyń biri. Jarty ǵasyr ishinde jer qoınaýynan 214 mln. tonnadan astam qara altyn shyǵarǵan kásiporyn elimiz boıynsha munaıdyń 8, aımaq boıynsha 31 paıyzyn óndiredi. Jylyna óndiretin 6 mln. tonnadan astam munaı, ıaǵnı shıkizat túgelge jýyq eksporttalady. Kompanııa quramynda 36 munaı-gaz ken orny, sondaı-aq, Kaspıı qaırańyndaǵy biraqatar barlaý telimderi men elimizdiń batys óńirinde ornalasqan keıbir kenishter bar. Kompanııada qazir 4 myńnan astam munaı uńǵymasy jumys isteýde.
Kompanııa tarıhyndaǵy eleýli jańalyq – qytaılyq munaı kompanııasymen birlesken kásiporyn bolýy. 2009 jyly Elbasymyz Nursultan Nazarbaev pen sol kezdegi QHR Tóraǵasy Hý Szıntao kelisimderi negizinde eki eldiń iri munaı kompanııalary – «QazMunaıGaz» ulttyq kompanııasy men Qytaıdyń CNPC kompanııasy birlesken kompanııa «Mangistau Investments B.V» arqyly bizdiń AQ-tyń 100 paıyzdyq aksııalaryn satyp alǵan edi. Qazir eki jaq paıdany teń bólisedi. Sońǵy jyldar ishinde munaı óndirý deńgeıi oń ekpindi baıqatyp kele jatqan «Mańǵystaýmunaıgaz» osydan on jyl buryn 5 mln. tonna ústinde munaı óndirse, qazirgi tańda bul kórsetkish 6 mln. tonnadan asty. Bolashaqta budan da zor ónim óndirý esebimizde bar. Qysy-jazy aıanbaı eńbek etip jatqan munaıshylardyń tegeýrinine qarap, osylaı deýge tolyq quqylymyz.
Jyl saıyn memleket qorjynyna 25 mlrd. teńgeden astam qarajat quıatyn kompanııa sońǵy úsh jylda jergilikti bıýdjetke 711 mlrd. teńgeden astam salyq, ózge de tólem túrlerin túsirdi. Kompanııa munaı óndirýde zamanaýı tehnıka men ozyq tehnologııalardy únemi óndiriske engizip otyrady. Bul eńbek ónimdiligin arttyrý arqyly óndirilgen taýardyń ózindik qunyn tómendetýdiń joly, ekinshiden qyzmetkerlerdiń qaýipsizdigin qamtamasyz etip, apatty jaǵdaılar men oqys oqıǵalardyń qaterin barynsha azaıtýǵa múmkindik beredi. Mundaı ozyq ádisterdiń qatarynda munaı-gaz qabattarynyń arasyn sýmen jarý, tereńnen munaı soratyn burandaly sorǵylar qoıý, bolat qubyrlardy shyny-plastıkalyq qubyrlarmen almastyrý sııaqty tájirıbe barysynda ózin ózi aqtaǵan jańa tásilderdi ataýǵa bolady. Elimizde eń birinshi bolyp munaı kózderin joǵary qysymmen jarý tásilin qoldanýy – «Mańǵystaýmunaıgazdyń» batyl da táýekelshil qadamdarynyń biri. 1999 jyly Jetibaıda, 2003 jyly Qalamqasta óndiriske engizilgen bul ádis óziniń tıimdiligin kórsetti. Munaı qabatyn sýmen jarý ádisiniń nátıjesinde 2012 jyly 90,4 myń tonna munaı artyq óndirildi. Osy tásil engizilgeli beri kásiporyn jyl saıyn 200 myń tonnadan astam qosymsha munaı óndirip keledi.
Kompanııada barlyq óndiristik jáne tehnologııalyq jumys túrleri tolyqtaı avtomattandyrylǵan jáne kompıýterlendirilgen. Jańa kompıýterlik tehnologııalardyń kómegimen ken oryndaryn óńdeý jaǵdaıyn saraptaý jáne baqylaýda ustaýǵa, sol arqyly munaı berý deńgeıin jer qoınaýyna barynsha zııansyz etýge múmkindik beretin munaı men gazdyń geologııalyq jáne gıdrodınamıkalyq qazbalar keni jasalýda. Munaı-gaz salasynda ınnovasııalyq tehnologııalardy ıgerý jáne paıdalaný – munaı óndirý men salyq túsimin arttyrýǵa, adamı kapıtaldy jáne ekonomıkanyń sabaqtas salalaryn damytýǵa baılanysty eleýli áleýmettik-ekonomıkalyq tıimdilikke qol jetkizdi. Innovasııalyq ádister negizinde 2013 jyly 46 uńǵyma kóldeneń, 76 uńǵyma tik burǵylandy, nátıjesinde qosymsha 175,8 myń tonna ónim alyndy. Munaı ónimderi «Dostyq» qubyr jelisimen jáne Aqtaý porty arqyly tasymaldanady. Qazirgi tańda Bakýmen eki arada Qazaqstanda jasalǵan tuńǵysh tanker – syıymdylyǵy 12 myń tonnalyq «Astana» qatynap júr. Ol buǵan deıin Reseı men Ázerbaıjannan jaldaǵan tankerlerdiń eki ret tasıtyn munaıyn bir saparynda-aq jetkizedi. Bul tasymalǵa jumsalatyn qarajatty eki ese únemdeýge múmkindik beredi.
Kompanııa qyzmetkerleriniń áleýmettik-eńbek quqyqtary men múddelerin qorǵaýǵa, jumys oryndaryn saqtap, laıyqty eńbekaqy alýyna, óndiris qaýipsizdigin qamtamasyz etip, jumys berýshilermen iskerlik yntymaqty qalyptastyrýǵa baǵyttalǵan 2013-2016 jyldarǵa arnalǵan ujymdyq shartqa 2013 jyldyń 7 qarashasynda qol qoıyldy. О́tken jyldardyń tájirıbesi eskerilip, ár jumysshyǵa qoljetimdi jáne tájirıbede qoldanýǵa yńǵaıly etip jasalynǵan, áleýmettik saladaǵy basty aıqyndamalar saqtalyp, jaqsarǵan, eńbek aqy salasy, eńbek sharty, densaýlyq saqtaý, kásipodaq uıymdarynyń mindetteri naqty jazylǵan. Kompanııadan zeınetke shyqqan 1300 zeınetker árdaıym kompanııa qamqorlyǵynda.
«Mańǵystaýmunaıgaz» AQ óńirdiń áleýmettik áleýetin arttyrýǵa belsene aralasyp keledi. Mańǵystaý aýdanynda áleýmettik jobalardyń júzege asyrylýyna 188 mln. teńge, Qaraqııa aýdanynyń áleýmettik ınfraqurylymyn damytý úshin 146 mln. teńgeden astam qarajat bólindi.
Memleket basshysynyń bıylǵy «Qazaqstan joly – 2050: bir maqsat, bir múdde, bir bolashaq» atty Joldaýynan týyndaıtyn mindetterdi oryndaý úshin, ortaq maqsat jolynda kúsh jumyldyrýǵa, táýelsiz Qazaqstannyń azamattary jáne áleýmettik jaýapty bıznestiń ókilderi retinde aldymyzǵa qoıǵan tapsyrmalardy júzege asyrýǵa daıynbyz. Bizdiń bul baǵyttaǵy jumysymyz, ásirese, geologııalyq salada kórinis tabatyn bolady. Kompanııanyń 2014-2016 jyldarǵa arnalǵan geologııalyq barlaý jumystarynyń aýqymy óte zor. 2014 jyly Jetibaı, Bekturly jáne Qalamqas, 2015 jyly Prıdorojnoe, Ońtústik Jetibaı, Shyǵys Jetibaı ken oryndarynda 3D seısmobarlaý jumystary júrgizilmek. Sondaı-aq, Asar, Burmasha ken oryndarynda, Mahambet, Bóbek ýchaskelerinde jumystar jalǵasatyn bolady.
Táýelsiz Qazaqstannyń ıgiligi, yrysy úshin ónimdi jumys yrǵaǵynan jańylmaı, halqymyzben birge jarqyn bolashaqqa umtyla beretin bolamyz.
Baqyt IMANBAEV,
«Mańǵystaýmunaıgaz» AQ bas dırektorynyń
birinshi orynbasary.
Mańǵystaý oblysy.