KESELGE QARSY KEShENDI ShARALAR

Memleket basshysy ústimizdegi jylǵy Joldaýynda jańa onjyldyqta biz ózimizdiń ekonomıkalyq josparlarymyzdyń tabystaryn dáıekti saıası jańǵyrtý arqyly bekemdep, saıası júıemizdi jetildirýdi jalǵastyramyz jáne munda quqyqtyq reforma mańyzdy ról atqarady degen edi. Quqyqtyq reforma qylmystyq saıasatty jetildirip qana qoımaı, ony izgilendire túsetini de anyq. Mine, osy baǵytta atqarylǵan jumys jáne alda turǵan mindetter týraly Ekonomıkalyq qylmysqa jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres agenttigi tóraǵasynyń orynbasary Samat Áshimbaev birqatar suraqtarǵa jaýap qaıtardy. – Samat Baǵdatuly, Sybaılas jem­qorlyqqa qarsy kúrestiń 2006-2010 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasynyń ekinshi kezeńin júzege asyrý maqsatynda memlekettik organdar jemqorlyq keselin tómendetý úshin keshendi sharalar qabyldady. Onyń qazir oryndalýy qalaı? – Atalǵan baǵdarlamanyń ekinshi ke­zeńinde belgilengen barlyq maqsattarǵa qol jetkizildi. Memlekettik organdar baǵdarlama jos­parymen kózdelgen is-sharalar keshenin júzege asyrdy. Olardy shartty túrde tómendegideı: sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúrestegi quqyqtyq bazany jetildirý; sy­baı­las jemqorlyqty azaıtý jónindegi mem­lekettik sharalardy jetildirý; memlekettik sybaılas jemqorlyqqa qarsy saıasatty na­sıhattaý men azamattyq qoǵam qu­ry­lym­da­rymen ózara is-qımyl jasasý jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres salasyndaǵy halyqaralyq yntymaqtastyq dep bes baǵytqa bólýge bolady. – Sybaılas jemqorlyqqa qarsy zańdardy jetildirý týraly aıtyp ótseńiz? – 2009 jylǵy jeltoqsanda Memleket basshysy agenttik ázirlegen sybaılas jem­qor­lyqqa qarsy kúresti kúsheıtý má­se­leleri jó­nindegi zańǵa qol qoıdy. Sybaılas jem­qor­lyq qylmystardy jasaǵany úshin mem­lekettik qyzmetshilerdiń jaýapkershiligi aıyppuldar sanksııalaryn arttyrý jáne múlikti mindetti túrde tárkileýdi engizý arqyly kúsheıtildi. Sóıtip, halyqaralyq standarttarǵa sáıkes úshinshi tulǵalardyń paıdasyna para alǵany úshin qylmystyq jaýapkershilik engizildi. Zańda Prezıdenttiń 2009 jylǵy 22 sáýirdegi Jarlyǵynyń erejeleri qamtyldy. Sybaılas jemqorlyq faktileri týraly habarlaǵan azamattardy materıaldyq yntalandyrý qaǵıdattary eskerilip, korporatıvtik jemqorlyq úshin jaýapkershilik kúsheıtilýde, memlekettik qyzmetshilerdiń olarǵa málim bolǵan sy­baı­las jemqorlyq faktileri týraly habarlaý mindeti engizilýde. О́tken jyly Parlament Májilisiniń qa­ra­ýyna múddelerge qoldaý qyzmetin jáne ter­geýge deıingi tekseristi júrgizýdiń tártibi men sharttaryn, sondaı-aq naqty qylmystar j­a­saǵany úshin jaýapkershiliktiń túrlenýin azaıtýdy reglamentteıtin zań jobalary en­gizildi. Sondaı-aq, agenttik Premer-Mı­nıs­tr Keńsesine sybaılas jemqorlyq jasa­ǵany úshin zańdy tulǵalardyń qyl­mys­tyq jaýap­kershiligin kózdeıtin zań jobasyn engizdi. Mundaı jaýapkershilik maqsaty kom­panııa basshylarynyń jáne menedjerleriniń zańdy tulǵalar men olardyń quryl­taı­shy­larynyń paıdasyna qylmys jasaýyn tejeý jáne aldyn alý bolyp tabylady. Sonymen qatar, turaqty túrde zańǵa táýeldi aktilerde sybaılas jemqorlyq qylmystarǵa jaǵdaı jasaıtyn normalardy joıý mánine tekseris júrgizý jumysy júrgizilýde. Máselen, 2009 jyly qoldanystaǵy zańnamany jetildirý máseleleri jónindegi vedomstvoaralyq komıssııa sybaılas jemqorlyqqa qarsy áreket bóliginde elýdeı zańdy taldap shyqty. – Sybaılas jemqorlyq sebepteriniń biri ákimshilik tosqaýyldar ekendigi barshamyzǵa málim. Bul baǵytta qandaı jumystar júrgizilip jatyr? – Bizde bul baǵytta lısenzııalanatyn jáne memlekettik organdardyń ruqsat etiletin qyzmetterin qysqartý, sondaı-aq, lısenzııa men ruqsat alý tártibin jeńildetý boıynsha jumystar jalǵastyryldy. Ruqsat berý qujattaryn qaıta qaraý jáne oń­taı­landyrý jónindegi saraptama toby quryldy. Olardyń sheńberinde ruqsat beretin qujattardy retteıtin normatıvtik quqyqtyq aktilerdi túgendeý jáne qaıta qaraý is-sharalary ótkizildi, onyń qorytyndylary boıynsha ruqsat berý rásimderiniń 1004 túri anyqtalyp, 348 rásimderdiń kúshin joıýǵa usynys bildirildi. Jalpy, bızneske ákimshilik júktiń tó­mendetilýi jáne ruqsat berý júıesiniń je­ńil­detilýi, sondaı-aq, qyzmettiń lı­sen­zııa­lanatyn túrleriniń azaıtylýy “Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq ak­ti­lerine ruqsat berý júıesin jetildirý má­se­leleri boıynsha ózgerister men tolyq­ty­rýlar engizý týraly” zań jobasynda kórsetiletin bolady. Sondaı-aq, “E-lısenzııalaý” memlekettik derekqorlarynyń aqparattyq júıesin (MDK AJ) qurý” jobasy iske asyrylýda, onyń maqsaty elektrondy aryzdardy, esepterdi jiberý, memlekettik lısenzıar-organ­d­a­ry­nyń lısenzııalaý úderisin avtomattandyrý arqyly biryńǵaı derekqorlardy qa­lyp­tastyrý, elimizdegi memlekettik lısenzıar-or­gandar men bıznes qaýymdastyǵy ara­syndaǵy ózara is-qımyldyń ashyq túrde tı­imdi tetigin qamtamasyz etý bolyp tabylady. – Memlekettik baǵdarlama baǵyttarynyń biri sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres salasyndaǵy halyqaralyq yntymaqtastyq ekenin aıtyp óttińiz. Osy máselege tolyǵyraq toqtalsańyz? – Halyqaralyq uıymdarmen, shet mem­le­kettermen yntymaqtastyqty ornatý jáne elimizdi halyqaralyq konvensııalarǵa qosý osy baǵyttaǵy negizgi mindetterdiń biri bolyp tabylady. Máselen, aqsha belgilerin qol­dan jasaýǵa qarsy kúres jónindegi halyqaralyq konvensııany jáne qylmystyq áreketpen alynǵan tabystardy jylystatý, anyqtaý, alyp qoıý jáne tárkileý týraly konven­sııa­ny ratıfıkasııalaý jónindegi zań jobalary memlekettik organdarmen kelisilýde. Sonymen qatar, agenttik “Sybaılas jem­qorlyq úshin qylmystyq jaýaptylyq týraly” jáne “Sybaılas jemqorlyq úshin azamattyq-quqyqtyq jaýaptylyq týraly” Stras­býrg konvensııalaryna Qazaqstan Respýblıkasynyń qosylýy jónindegi máseleni pysyqtaýda. Agenttik ótken jyly Astana qalasynda Ekonomıkalyq yntymaqtastyq jáne damý uıymynyń qoldaýymen Sybaılas jemqor­lyq­qa qarsy kúres jónindegi Stambýldyq is-áreket josparyna qatysýshy memleketterdiń, sondaı-aq BUU, EQYU, “GREKO” sybaılas jemqorlyqqa qarsy memleketter toby, “Transparensı Interneshnl” qoǵamdyq qory ókilderiniń qatysýymen halyqaralyq kon­ferensııa ótkizdi. Onyń jumysyna sybaılas jemqorlyqqa qarsy vedomstvolardyń bas­shylary jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúresti júrgizetin álemdegi 40-tan astam memlekettiń (AQSh, Germanııa, Fransııa, Sıngapýr, Reseı, Qytaı, Brazılııa jáne t.b.), sarapshylary qatysty. Qazaqstan úshin bul konferensııada barlyq deńgeıdegi sybaılas jemqorlyqty joıýǵa, tıimdi sanksııalardy qoldaný arqyly sybaılas jemqorlyq áreketterin jazalaýǵa, sheteldik laýazymdy tulǵalardy para arqyly satyp alýdy qylmystyq qýdalaý kezinde halyqaralyq yntymaqtastyqqa kómek kórsetýge baǵyttalǵan “Tıisti túrde basqarý jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres týraly Astanalyq málimdeme” atty biregeı halyqaralyq qujattyń maquldanýymen erekshelenip otyr. – Búginde qazaqstandyq qoǵam jáne el basshylyǵy qarjy polısııasy organdarynan sybaılas jemqorlyqqa qarsy tıimdi jáne áreketti jumysty kútýde. Eger jaǵdaıdy sanmen kórsetetin bolsaq, onyń nátıjeleri qandaı? – 2009 jyly bizdiń organmen barlyǵy 1486 sybaılas jemqorlyq qylmys ashyldy, bul 2008 jyldyń uqsas kezeńindegi kórsetkishpen salystyrǵanda 5,2 paıyzǵa artyq. Atap aıtqanda, paraqorlyq faktiler boıynsha qylmystardy ashý 38,8 paıyzǵa, onyń ishinde, para alýdy anyqtaý 24,7 paıyzǵa artty. Qabyldanǵan sharalarmen sybaılas jemqorlyq qylmystar týraly aıaqtalǵan qylmystyq ister boıynsha 3727,6 mln.teńgege keltirilgen materıaldyq zalaldyń 3250,2 mln. teńgesi óteldi, bul 87,2 paıyzdy quraıdy. Eger memlekettik qyzmetshiler týraly aıtatyn bolsaq, bul sanatqa qatysty 1237 sybaılas jemqorlyq qylmys ashylyp, onyń ishinde, 812 adam jaýapkershilikke tartylyp, 702-si sotqa berilgen. 131 memlekettik kyzmetshi ákimshilik jaýapkershilikke tartylyp, 845-i tártiptik retpen jazalandy. – Áńgimeńizge rahmet. Áńgimelesken Aleksandr TASBOLATOV.