Qysqy jol nege qaýipti?!

Árıne, jol apatynyń sebebi kóp. Sonyń ishinde qysqy joldardyń qar men muzdan ýaqtyly tazalanyp turýy – jolaýshy qaýipsizdiginiń bir kepili. Joǵarydaǵy jol apattarynyń keıbiri úshin dál osy jol tazalaýshy merdiger mekemelerdiń ústinen qylmystyq is kóterilgeni de sondyqtan.

– Qys mezgilinde avtojoldardy kútip-ustaý máselesi boıynsha 2021 jyldyń maýsym aıynda aýyr júk kólik júrgizýshilerimen bolǵan kezdesýde kóterilgen bolatyn. Byltyr qarasha aıynda da Oral qalalyq partııa­lyq baqylaý komıssııasy oblystyq Polısııa departamenti ókilderimen kezdesken kezde de halyq tarapynan eskertý aıtyldy. Áleýmettik jelide de belsendi azamattar ǵana emes, aýyldyq okrýgterdiń resmı paraqshalarynda jol tazartý, kóktaıǵaq kezińde qum shashý máselesin kótergen jazbalar jıilep ketti. Sondyqtan biz, partııalyq baqylaý komıssııasynyń músheleri, belsendi azamattarmen birlese otyryp, ótken jyldyń qarasha-jeltoqsan aılarynda óńirdegi joldyń jaǵdaıyna reıdtik sharalar uıymdastyrýdy bastadyq, – deıdi Nur Otan partııasy oblystyq fılıaly partııalyq baqylaý jónindegi ınspektory Afıza Semǵalıeva.

О́ńirde avtomobıl joldarynyń jalpy uzyndyǵy 6 496,7 shaqyrym bolsa, onyń 1 414 shaqyrymy – respýb­lıkalyq mańyzy bar avtojoldar. Al oblystyq jáne aýdandyq mańyzy bar 5 082,7 shaqyrym avtojoldyń ne­bári 34 paıyzy ǵana jaqsy jáne qanaǵat­tanarlyq jaǵdaıda. Resmı málimetke qaraǵanda, oblystaǵy 3 349,5 shaqyrym jol qanaǵattanarlyqsyz. Bul – res­pýblıka boıynsha eń tómen kórsetkishtiń biri. Mine, osyndaı jaǵ­daıda qar men muzdan ýaqtyly tazalanbaıtyn bolsa, joldyń jaǵdaıyn kóz aldyńyzǵa eles­tete berińiz.

 Tekseris neni kórsetti?

Elimizdiń Indýstrııa jáne ınfra­qurylymdyq damý mınıstrligine qa­rasty Avtomobıl joldary komıteti bekitken ereje bar: ádettegi jaǵdaıda jol jabyndysy 4 saǵatta, aýa raıynyń tótenshe jaǵdaıynda 8 saǵat ishinde tazartylýǵa tıis. Al oblystyq mańyzy bar joldarda jol jıekterin tazartýǵa merdigerge 2 kúnnen 4 kúnge deıin ýaqyt beriledi. Partııalyq baqylaý dál osy dırektıva Batys Qazaqstan oblysynda saqtalmaı otyrǵanyn kórsetken.

Oblys aýmaǵyndaǵy 1 414 shaqy­rym­ǵa sozylǵan respýblıkalyq mańyzy bar joldarǵa jaýapty «QazAvtoJol» AQ oblystyq fılıalynyń joldy kútip-ustaýyn uıymdastyryp otyrǵan «QazAvtoDor» mekemesiniń arnaıy tehnıkamen qamtylýy nebári 58%-dy quraıdy. Eń soraqysy, osy 58 pa­ıyzdyń ishinde jumysqa jaramdysy 41% ǵana bolyp shyqqan! Iаǵnı dál osy kúshpen 1 414 shaqyrymdy merzimine sáıkes kútip-ustaý múmkin emes.

Avtomobıl joldaryn qysqy kútip-ustaý boıynsha usynymǵa sáıkes, jol bóligin kútip ustaýdy mindetine alǵan merdiger mekeme jol men kópirlerdi qar basýdan qorǵap, qajet kezinde kóktaıǵaqqa qarsy ýaqtyly sharalar jasaýǵa tıis. Bul úshin tehnıkasy da­ıyn bolýy shart. Jylytý oryndary, qum bazalary aldyn ala daıyndalýy qajet. Alaıda tıisti shart boıynsha memleket qarjysyn alyp otyrǵan mekemeler óz mindetine jaýapsyz qaraǵan.

Máselen, Aqjaıyq aýdandyq par­tııa­lyq baqylaý komıssııasynyń qory­tyn­dysyna nazar salaıyq: «Teh­nıkalyq talapta jumys ár aıdyń 30-yna deıin qabyldanady dep kórse­til­genine qaramastan, «Jolaýshy Jol» JShS kelisimshart talaptaryn ýaqtyly oryndamaı, joldy kú­tip-ustaý jumysyn tıisti deńgeıde júr­gizbedi. Merdiger mekemege jumystardy ýaqtyly jáne sapaly atqarý jóninde birneshe ret eskertý hat joldanǵan. Jergilikti turǵyndar tarapynan joldy kútip-ustaý sapasyna qatysty bir­neshe ret shaǵym tústi».

Al Qaztalov aýdandyq partııalyq baqylaý komıssııasy aýdan aýmaǵyn­daǵy oblystyq mańyzy bar joldyń bir bólgin kútip ustaýǵa tıis «Start­StroıServıs» JShS «qysqy kezeńge daıyn emes» degen sheshimge kelgen. О́ıtkeni mekemeniń tehnıka saqtaıtyn bazasy, jylytý beketteri, ınertti mate­rıaldar qory bolmaǵan. Qaǵaz jú­zinde tirkeýde turǵan 7 tehnıka tabylmaı, shyn máninde 1 ǵana tehnıka bar bolyp shyqqan. Osy kemshilikter bo­ıynsha akt toltyrylyp, tıisti mekemege habarlanǵan.

Jańaqala aýdandyq partııalyq baqy­laý komıssııasy Jańaqala – Aqja­ıyq, Jańaqala – Qyzyloba tasjolyna reıdtik shara júrgizip, joldyń qardan tazalanbaǵanyna, tuzdy qum sebilmegenine kýá bolǵan.

Báıterek aýdanyna qarasty Oral-Kır­sanov baǵytyndaǵy joldy kútip-ustaýǵa jaýapty merdiger «Start­StroıServıs» JShS birneshe márte es­kertý alǵanyna qaramastan, jolda kók­taıǵaq bolǵan. Osy mekemeniń teh­nıkalyq bazasyn teksermek bolǵan komıssııa merdigerdiń ózin de, tehnıkasyn da taba almapty.

Máseleniń mán-jaıy

Nur Otan partııalyq baqylaý komıs­sııasynyń bastamasy bar, jergilikti belsendi azamattardyń aralasaýy bar, óńirdegi jol máselesi sońǵy kezde kún tártibinen túspeıtin taqyrypqa aınaldy.

Qarasha-jeltoqsan aılarynda ha­lyq­qa suraý salyp, jol jaǵdaıyn qada­ǵalaǵan partııalyq baqylaý komıs­sııalaryna halyqtan túrli shaǵym jaýyp ketken. Máselen, «Oral – Aqtóbe ba­ǵyty, Aqtóbe shekarasyna deıin jol kók­taıǵaq», «Oral – Aqtóbe ba­ǵyty (Alǵabas tusy), Qaratóbe – Oral ba­ǵyty kóktaıǵaq», «Aqsaı – Shyńǵyrlaý joly kóktaıǵaq», «Oral – Atyraý kúre joly, 238 shaqyrym tusy kóktaıǵaq», «Chapaev – Taıpaq joly joly qardan tazartylmaıdy, kóktaıǵaq», «Barbastaý – Aqjaıyq – Inderbor baǵytyndaǵy jol­dyń Bazartóbe aýylynyń tusy kúz­gi jaýynda oı-shuńqyr bolǵan batpaq qyrylmaǵan», «Jańaqala – Chapaev (Pıatımar tusy) joly qardan tazartylmaıdy», «Jańaqala – Jańaqazan joly qardan tazartylmaıdy», «Jańa­qala – Saıhyn joly batpaqtan keıin qy­rylmaıdy», «Báıterek aýdany Dostyq aýlyna kireberis joly tazalanbaǵan», «Oral – Kırsanov joly kóktaıǵaq, jol jıegi tazartylmaıdy», «Oral – Samara kúre jolynda kóteriletin jáne túsetin bıik tóbeler kóktaıǵaq»...

Joǵaryda aıtylǵandaı, partııalyq baqylaý komıssııasynyń muryndyq bolýymen 14 jeltoqsan kúni oblystyq jolaýshylar kóligi jáne avtomobıl joldary basqarmasy, «Qazavtojol» AQ oblystyq fılıaly, oblystyq, aýdan­dyq mańyzy bar joldardy kú­tip-ustaýǵa jaýapty merdigerler ZOOM onlaın platformasy arqyly bas qo­syp, máseleni talqylady. 22 jel­toqsan kúni «Jolaýshy Jol» jáne «Start­StroıServıs» JShS merdigerleriniń jumysy tyńdalyp, Aqjaıyq, Jańa­qala, Qaztalov, Báıterek aýdandary boıynsha joldy kútip-ustaý baǵytynda turǵyndardyń ýáji jetkizildi.

Oblystyq jolaýshylar kóligi jáne avtomobıl joldary basqarmasy basshysy Aıdar Meneev usynǵan málimetke qaraǵanda, óńirdiń 1 620 shaqyrymdyq oblystyq mańyzy bar joldaryn 2 022 ­jyl boıy kútip ustaý úshin 2022 jyl­ǵa 877 113 296 teńge qarjy qaras­ty­ryl­dy. Bul qarjy 13 merdiger mekemege berilgen. Osy merdigerlerdiń basym bóligi úshjyldyq kelisimshartqa 2021 jyly ǵana otyrǵan kórinedi.

– Eger merdiger mekeme óziniń moı­nyna alǵan mindetin oryndamasa, shart boıynsha oǵan jalpy alǵan qara­jatynyń 0,1% kóleminde aıyppul salynady. Anyqtalǵan árbir fakt boıynsha osyndaı jaza qarastyrylǵan. Osy qystyń qorytyndysy boıynsha biz monıtorıng jasap, qaraımyz. Eger shartty tolyq oryndamaı, halyqtan aryz-shaǵym kóp túsetin bolsa, merdigermen aradaǵy kelisimshartty buzýǵa deıin baramyz, – deıdi A.Meneev.

О́ńirde jol máselesin jıi kóterip júrgen qoǵam belsendisi Aıbolat Bókenov 0,1% aıyppuldyń óte az eke­nin aıtady. Sondaı-aq memleket qar­jysy merdiger mekemelerge qys­ta qar tazalaýǵa ǵana emes, jol tańba­laryn salý, jol belgilerin orna­tý, jol jıegindegi shópterdi jáne aǵash­tardy shabý, asfaltbeton jaby­nyn shuńqyrly jóndeý jáne t.b. maqsat­tarǵa da berilgen. Mysaly, 1 shaqy­rymdyq jol syzyǵyn salý úshin 42 394 teńge qarastyrylǵan. Jol boıynda bir belgi qoıý 13 700 teńgege baǵalanǵan. Aıt­paqshy, osy jol belgileriniń de ózi­niń paıdalaný merzimi bolady eken. Reıd osyndaı jol belgileriniń tıis­ti merziminde jańartylmaıtynyn kórsetken. Mysaly, Oral – Atyraý kúre joly boıyndaǵy keıbir belgilerdiń almastyrý merzimi 7-8 jylǵa asyp, eskirip ketken.

О́ńirdegi qysqy jol tazalyǵyna baı­lanysty ótken qoǵamdyq tyńdaý osy saladaǵy keıbir túıtkilderdi anyq kórsetti. Máselen, joldardy kú­tip ustaý úshin jarııalanǵan tenderge qaty­sýshy mekemeniń tehnıkalyq bazasy, áleýetine qatysty talap óte jeńil. Merdiger tenderge qatysý úshin kez kelgen mekemeniń tehnıkasyn kórsetip, qujatyn tirkeı alady. Qys kezinde joldy qar men muzdan der kezinde tazalaı almaı, halyqtyń shaǵymyn estip otyrǵan da osyndaı mekemeler. Sondyqtan keleshekte tender sharttaryna ózgeris engizip, talapty kúsheıtý kerek, – deıdi taǵy bir qoǵam belsendisi Edil Bekesov.

 Qoǵamdyq baqylaý

Árıne, qarapaıym halyq, jolǵa shyq­qan jolaýshy dittegen jerine beınetsiz jetýdi qalaıdy. Jol kútimin moınyna alǵan merdigerdiń jumysy sapaly bolýy úshin qyraǵy qadaǵalaý, qoǵamdyq baqylaý kerek-aq. О́kinishtisi, óz mindetine samarqaý qaraıtyn mekemeler de joq emes. Mysaly, jeltoqsan aıynda Aqjaıyq aýdany Jambyl aýyl­dyq okrýginiń resmı paraqshasyna: «Jo­laýshy jol» mekemesi, joldy tazalap ketińizshi, ótinish!» degen habarlama jazylǵan. Mekeme basshysyna tikeleı aıtylǵan ótinishter oryndalmaǵan soń, osylaı jarııa suraýdan basqa amal qalmaǵan.

Nur Otan partııasy oblystyq fılıaly partııalyq baqylaý jónindegi ınspektory Afıza Semǵalıeva osyndaı shaǵymdarǵa der kezinde kóńil aýdarý úshin ár merdiger mekemege áleý­mettik jelide óz paraǵyn ashýdy usyn­dy. «Jol sapasyna shaǵym nemese usy­nys-pikir aıtqysy kelgen kólik júr­gizýshisi nemese jolaýshy óz oıyn, foto-beıne materıaldy sol paraqshaǵa der kezinde jarııalasa, onyń yqpaly, nátıjesi kúshti bolar edi» deıdi Afıza Bolatqyzy.

Bul usynys oblystyq jolaýshylar kóligi jáne avtomobıl joldary basqarmasy tarapynan qabyl alynyp, sál ózgeshe túrde júzege asty. Iаǵnı basqarma tarapynan oblystyq jáne aýdandyq mańyzy bar avtomobıl joldaryn qysqy ýaqytta kútip ustaýǵa qatysty aryz shaǵymdar­dy, usy­nystardy WhatsApp nómiri arqy­ly +7 771 179 63 92 qabyldaıdy. Bul nómirge oblystaǵy jol qurylysy jáne qoǵamdyq kólik máselelerine de qa­tysty suraqtardy joldaýǵa bolady.

Bıylǵy 19 qańtar kúni iske qosylǵan osy jelige 10 kún ishinde 81 shaǵym jáne suraq túsipti. «Munyń ishinde aýdandyq mańyzy bar joldarǵa qatysty – 4, qala­ishilik joldar men qoǵamdyq kólikke qa­tysty – 65, oblystyq mańyzy bar joldar men qoǵamdyq kólikke qatysty – 5, respýblıkalyq mańyzy bar joldarǵa qatysty – 4 jáne basqa máseleler bo­ıynsha 3 suraq pen shaǵym kelip tústi. Barlyq másele boıynsha jaýapty mekemeler jumys istep jatyr. Bul jumys ári qaraı jalǵasady» dep málimdedi A.Meneev.

 «Qazavtojolǵa» sálem aıt!

Sońǵy kezde qoǵamdyq talap kúshe­ıip, óńirdegi oblystyq jáne aýdandyq deńgeıdegi joldarǵa baqylaý kúsheıdi. Onyń nátıjesi de jaman emes. Biraq «Qazavtojolǵa» tikeleı baǵynatyn res­pýblıkalyq joldar máselesi áli ýshy­ǵyp tur. Adam qazasyna soqtyratyn aýyr jol apattary da dál osy respýb­lıkalyq jol boıynda jıi qaıtalanady.

– «Qazavtojol» kompanııasynyń oblys boıynsha bas ınjeneri Ańsar Rahmatýllınnyń aıtýynsha, 2021 jyl­ǵy 6 jeltoqsanǵa deıin jol kútimine ­1,5 mlrd teńge qarjy bólingen. Osy qar­jy qaıda jumsalady? Nege «Qazavtojol» qajetti tehnıkalaryn jańartpaıdy? Úkimet basshysynan qarjylyq baqylaý komıtetine tapsyrma berip, respýblıka bıýdjetinen bólingen qarjyǵa tekserý júrgizýdi suraımyn. Áıtpese, jaýapsyz jol merdigerlerdiń kesirinen beıbit kúnde jol boıynda qaza tapqan halyq sany azaımaı otyr, – deıdi Edil Bekesov.

Aıtpaqshy, «Qazavtojol» UK AQ bas­shysy Asqar Muratulynyń atyna Nur Otan partııasy oblystyq fılıaly tóraǵasynyń orynbasary Murat Muqaev óńirdegi máselelerdi aıtyp, birneshe márte hat joldaǵan. Onyń bir de birine jaýap bolmaǵan.

«Kórshiles memleketterde jol tazalaýshy mekemeler qar jaýa basaǵanda-aq tazalaý jumysyna kirisedi. Sóıtip, jol betinde qar, muz qatýyna, kóktaıǵaq pen kedir-budyr bolýyna múmkindik bermeıdi. Sol arqyly jol-kólik oqıǵa­larynyń aldyn alady. Alaıda bizde bul ádis qoldanylmaıdy. Jol kútýshi merdigerler aýa raıyn boljaıtyn mekemelerdiń málimetin paıdalanbaıdy. «Qazavtojol» mekemesi arnaıy tehnıkamen nebári 58%-ǵa qamtylǵan, onyń 41%-y ǵana jumysqa jaramdy. Jedel júretin ámbebap mashınalar sany qajetti mólsherdiń 57%-y ǵana. Jol tazalaıtyn mekemeler «Kóktaı­ǵaq» degen belgi ornatýmen shekteledi. Tuzdy qumdy tek yldı men órge ǵana keshigip sebedi. Joldyń qalǵan bóligi qaralmaıdy. Osyndaı salǵyrttyqtyń sebebinen aýyr júk kólikteri «Oral – Atyraý» kúre jolynyń Jeltaý bıigi tusynda, «Oral – Samara» jolynda jıi keptelip qalady. Buǵan qosa, respýblıkalyq joldar boıynda jol qozǵalysyna qaýip tóndiretin aqaýlar – shuńqyrlar men shoqalaqtar paıda bolǵan. Osyndaı jaǵdaılarǵa baılanysty óńirde áleýmettik narazylyq kúsheıip keledi. Sondyqtan jol salasy mamandarynyń kásibı biliktiligin arttyryp, respýblıkalyq dárejedegi joldardy kútip ustaýǵa qajetti qarajatty tolyq bólýdi suraımyz. Joldy kútip-baptaýǵa bólinetin qarajat mólsheri Reseı Federasııasynan 5 ese az. Jol kútetin tehnıka parki ábden eskirgen. Osy máselelerdi sheshý úshin tıisti shara­lardy qoldanyp, qalyptasqan ahýaldy túzeýdi suraımyz. Bul másele halyqtyń qaýipsizdigine tikeleı áser etetindikten, óte ózekti. Qabyldanǵan sharalar jóninde jazbasha jaýap berýińizdi suraımyz», delingen sońǵy hatta. Ázirge jaýap joq.

                                                                                                        Batys Qazaqstan oblysy