Shymkent qalalyq saıası qýǵyn-súrgin qurbandaryn tolyq aqtaý jónindegi óńirlik komıssııanyń jumys tobynyń zertteýshileri men baǵyt jetekshileri Syrdarııa gýbernııasy, Túrkistan oblysynda bolǵan asharshylyq barysy týraly ǵylymı maqalalar ázirlep, ony «Ońtústiktegi saıası-qýǵyn súrgin: taýqymetti taǵdyrlar» atty ǵylymı maqalalar jınaǵyna engizdi. Atalǵan jınaq 2021 jylǵy jeltoqsanda baspadan shyqty. Bul M.Áýezov atyndaǵy OQÝ ǵalymdary Túrkistan oblystyq qoǵamdyq-saıası tarıh arhıviniń ujymymen birlese baspaǵa usynylatyn kóptomdyq derek jınaǵynyń alǵashqy tomy. Iаǵnı asharshylyq prosesiniń sýbektıvti sebepterin kórsetetin jáne dáleldeıtin qujattar.
HH ǵasyrdaǵy Qazaqstandaǵy qýǵyn-súrgin qurbandaryn tolyq aqtaý osymen bir kezeńde júrip otyrǵan asharshylyqtar kezeńinde qyrylǵan qurbandar tarıhyn da qosa zertteýdi talap etedi. О́ıtkeni úsh kezeńnen quralǵan keri proseste de qazaq ulty óz urpaqtarynan aıyrylýǵa májbúr boldy Halyq sanasynda asa aýyr zardaptyń izin qaldyrǵan kezeń tarıhynyń qyr-syryn zertteý, turǵyndar men kópshilik arasynda durys ustanym turǵysynan medıailgeriletý sharalaryn jasaý isin óńirlik komıssııanyń jumys toby basty nazarǵa alyp otyr. Qazirgi kezeńde qoǵamdyq oı-sanada óz eliniń tarıhyna degen qyzyǵýshylyq akademııalyq ǵylymı izdenister men basylymdar formatynan shyǵyp, jalpyhalyqtyq sıpat alǵanyn áleýmettik jelilerdegi kóptegen jeke akkaýnt pen kanaldaǵy basylymdardan kórýimizge bolady. Bul jaǵdaıat halyqtyń tarıhı sanasynyń qalyptasyp kele jatqandyǵyn kórsetetin mańyzdy qubylys, qýantarlyq jaıt. О́ıtkeni halyq óziniń ótkenine úńilip, óz eliniń, ata-babalarynyń izdeýshisine aınalǵanynyń, rýhanı túp-tamyryna birtindep qan-sól júgire bastaǵanynyń kórinisi. Tutas halqymyz óre tura kelip, suraý salatyn tarıhı oqıǵamyz ol – 90 jyl, 100 jyl, tipti 110 jyldan asa ýaqyt birneshe mıllıon adamdy joıǵan, HH ǵasyrdyń basyndaǵy birneshe kezeńdik asharshylyq. Árbir qazaq otbasy men áýleti úshin osy bir mańyzdy oqıǵalar tizbeginiń tarıhyn bilmekke umtylys zańdy tarıhı qubylys.
Keńes ókimeti kezinde jabyq taqyrypqa aınalǵan asharshylyq náýbetiniń qujattary men derekteri memlekettik qupııa retinde tanylǵan kezeńde Qazaqstan tarıhynyń zertteýshileri arhıvtik materıaldarǵa múldem qol jetkize almaǵandyqtan beıkúná qyrylǵan ult urpaǵynyń tarıhı jadysy men tarıhı sanasynda sol kezeń týraly jaýapsyz suraqtar birneshe ondaǵan jyldar boıynda qordalanǵan. Qoǵamdaǵy tarıhı aqtańdaqtyń ornyn toltyrýǵa degen osyndaı suranysqa jaýap berýge san alýan kásip ókilderi óz betterinshe kirisip te ketti.
Kásibı zertteý jumysyn júrgizý maqsatynda jumys atqaryp kele jatqan saıası qýǵyn-súrgin qurbandaryn tolyq aqtaý jónindegi memlekettik komıssııanyń óńirlik jumys toptarynyń zertteýshilik baǵyttaryna asharshylyq taqyrybyn da qosa zertteý nysany retinde qarastyrý mindeti aldaǵy ýaqytta jalǵasyn taba bermek.
Gúlnar JANYSBEKOVA,
Shymkent óńirlik saıası
qýǵyn-súrgin qurbandaryn tolyq aqtaý jónindegi jumys tobynyń
jetekshisi, tarıh ǵylymdarynyń kandıdaty, dosent