Turǵyn úı baǵasy qubylyp tur

Reseı men Ýkraına arasyndaǵy shıelenis, soltústiktegi kórshimizge sa­lynǵan ekonomıkalyq sanksııa­lar rýbldiń, tıisinshe bizdiń teń­geniń de jaǵdaıyn nasharlatyp jiberdi. Teńgeniń álsireýi turǵyn úı naryǵyn teńseltip ji­ber­di. Qazaqstan qurylys salýshylar qaýymdastyǵynyń pre­zı­den­ti Vıktor Mıkrıýkovtiń aıtýynsha, eldegi kompanııalardyń bira­zy páter satylymyn ýaqytsha toqta­typ­ty. Olar baǵany qaıta qaraýǵa nıetti. Qurylys salýshylardyń endi bir toby turǵyn úı baǵasyn qa­zirdiń ózinde 5-7 paıyzǵa qym­bat­­tatyp úl­gergen. Qurylys kom­­pa­nııalary úl­ken táýekeldiń al­dyn­da­ tur. Buǵan teńgeniń quldyraýy sebep bolyp otyr.

Onyń aıtýyna qaraǵanda, aza­mat­tyq zańnamada taraptardyń ja­sal­ǵan shartyna ózgerister en­gizil­­ýi múmkin jaǵdaılar belgi­len­­gen.

– Qurylys kompanııalary men klıentter arasyndaǵy shart­tar­dyń kóbinde belgilengen ba­ǵany ózger­tý múmkindigine qa­tysty ta­lap­tar qamtylǵan. Shart­ty mu­qııat oqyǵan adamdar muny jaq­sy biledi. Iаǵnı qarjy nary­ǵyn­­daǵy devalvasııa belgili bir deńgeıden asyp ketse nemese bas­qa da ózgerister oryn alsa taraptar keliskendeı baǵa ózgerýi múmkin. Demek, qazirgi jaǵdaıǵa baılanysty sharttardyń tólem bóligine qatysty ózgerister engi­zilýi múm­kin, – deıdi Qa­zaq­stan qu­rylys salýshylar qaýym­das­ty­ǵynyń prezıdenti.

V.Mıkrıýkov qarjy nary­ǵyn­da­ǵy jaǵdaı turaq­tal­ǵan­ǵa deıin tólemdi bólip tóleý tetigi alynyp tastalýy múmkin ekenin jetkizdi.

– Taraptardyń kelisimi bo­­ıyn­sha aǵymdaǵy sharttardyń talap­tary ózgerýi yqtımal. О́ıt­ke­­ni materıaldardyń qym­bat­­taýyna baılanysty qury­lys­­tyń aǵymdaǵy quny da aıtarlyqtaı ózgeredi. Mundaı kelisim taraptar­dyń ortaq maqsaty úshin, ıaǵnı nysan qurylysynyń ýaqtyly aıaqtalýyn qamtamasyz etý úshin kerek, – deıdi V.Mıkrıýkov.

Qazaqstan jyljymaıtyn mú­lik fe­derasııasynyń basshysy Ermek Músirepov te Vıktor Mıkrıýkovtiń pikirin qoldap otyr. Onyń aıtýynsha, geosaıası jaǵ­daıǵa baılanysty elimizdiń qa­zirgi turǵyn úı naryǵy pes­sımıstik sıpatqa ıe.

– Sóz joq, qurylys mate­rıal­­­darynyń baǵasy qym­bat­taıdy. Son­dyqtan qury­lys salý­shy kom­pa­nııalardyń jarty­syna jýyǵy ýaqytsha taım-aýt alýy múmkin. Dollardyń qa­zir­gi baǵamyna sáı­kes bıznes jáne elıt klastaǵy úılerdiń b­a­ǵasy ósedi. О́ıtkeni mundaı úılerdiń qurylysyna ımporttyq materıaldar paıdalanylady. Qoldanylatyn qurylys mate­rıal­­darynyń kem degende 70 paıyzy shetelden ákelinedi. Iаǵnı dollarǵa táýeldi. Al bıýdjettik jobalarda ımporttyń úlesi tómen. Sondyqtan teńgeniń álsireýi ekonom jáne komfort klastaǵy úı­ler­diń baǵasyna anaý aıtqandaı áser etpeýi múmkin. Biraq bul jerde alypsatarlar jaǵdaıdy ýshyq­tyryp jiberýi yqtımal, – deıdi E.Músirepov.

Naryqtaǵy mámilelerdiń bári teńgemen jasalsa da, jyljymaı­tyn múlik ıeleri men satýshylar baǵany dollar baǵamyna baılanystyra otyryp kóteredi. Son­dyq­tan sarapshy satyp alýshylardy jaǵdaıdyń damýyn ba­qy­laýda ustaýǵa, dúrbeleńge ermeý­ge, salqynqandylyq tanytýǵa sha­qyrdy.

– Ras, naryqta ajıotaj bar. Shamaly kútken durys. Al sharshy metrdiń qunynyń ózgeretini anyq. Qazirgi jaǵdaı ekonomıka úshin de, naryq oıynshylary úshin de qıyn. Mundaǵy eń birinshi oıynshy kim? Elimizdiń aqshasy joq, biraq baspana alýǵa nıeti bar azamattary. Geosaıası jaǵ­daı jyl­jymaıtyn múlik nary­ǵyn­da úlken daý týdyrady. Endi «kepil­aqy tólep qoıyp edim», «biz bas­qa baǵaǵa keliskenbiz» degen áńgimeler aıtyla bastaıdy. Mu­nyń bári qansha ýaqytqa sozylatyny belgisiz. Belgisizdik qashanda qıyn. Ásirese, naryq úshin, – deıdi Qazaqstan jyljymaıtyn múlik federasııasynyń basshysy.

Ekonomıst, DM Technology kompanııasynyń atqarýshy dırektory Eldar Shamsýtdınovtiń pikirinshe, dál qazir naryq fors-major jaǵdaıynda tur. Al mun­daı kezde naryqqa boljam jasaý durys emes. О́ıtkeni árbir aqparat kópshilikti adastyrýy múmkin.

– Qysqa jáne orta merzimdi pers­­pektıvada bastapqy naryq­ta­ǵy da, qaıtalama naryqtaǵy da baǵa kóteriledi. Jalpy, baǵanyń ósýi bıylǵy qańtar oqıǵalarynan keıin bastalǵan. Al oǵan de­ıin baǵany tu­raq­tandyrýǵa jáne tómendetý­ge múm­kindik bere­tin alǵy­­sharttar boldy. Bul dege­nimiz­ – karantındik shek­teý­­­lerdiń jeńildeýi, logıstıka men ım­porttyń jolǵa qo­ıyl­ýy. Jyl­jy­­maıtyn múlik – ın­ves­tı­sııa­lyq aktıv. Jurtshy­lyq­tyń qo­lynda mundaı aktıv kóp te emes. Bizdińshe, turǵyn úı baǵasynyń qymbattaýynyń bir sebebi osynda jatyr. О́ıtkeni baǵamdaǵy aıyr­ma­shylyqtan aqsha tabýǵa nıet­tilerdiń qolynda bir ǵana karta bar. Ol – jyljymaıtyn múlik. Sondyqtan olar paıda kórip qalý úshin turǵyn úı baǵasyn ósirýge tyrysady. Ásirese, qurylys sala­syna aldyn ala ınvestısııa sal­ǵan­dar paıdaǵa barynsha kenelýdi kózdeıdi, – deıdi E.Shamsýtdınov.

Onyń aıtýynsha, naryqtaǵy suranys dollar baǵamyna táýel­di emes. Suranys degenimiz – adam­dar­dyń turǵyn úıge degen qajet­tiligi jáne mundaı qajet­tilik tó­men­degen emes.

– Zeınetaqy qoryndaǵy shekti somany turǵyn úı jaǵdaıyn jaq­sar­tý úshin sheship alýdy kózde­genderdiń deni ótken jyl­dyń sońynda-aq qımyldap úlgerdi. Demek, shekti somanyń negizgi bóligi paıdalanyldy. Sáýir aıynda buǵan qatysty dúr­be­leń múldem basylady. Biraq aqparattyq dúrbeleń kezinde bas­pana baǵasy biz oılaǵannan da qym­battap ketedi. Sondyqtan ba­ǵanyń qashan turaqtalatynyn boljaý qıyn. Dál qazirgi jaǵ­daı­da kórshi memleketterdegi jaǵdaı men halyqtyń syrtqy saıası ahýalǵa degen reaksııasy turǵyn úı baǵasyna áser etedi. Sondyqtan fors-major jaǵ­daıynda dúrbeleńge ermegen durys. Dese de, tájirıbeli ınves­torlar osynyń ózin múmkindikke aınaldyryp ketedi. Meniń aıtarym, jyljymaıtyn múlik shynymen qajet bolsa, onda ony qazir satyp alǵan abzal. Al eger asa bir qajettilik bolmasa, áliptiń artyn baqqan durys, – deıdi ekonomıst.

Astanalyq rıeltor Aıdana Beısekeevanyń aıtýynsha, dollar baǵamynyń ózgerýi birinshi kezekte bastapqy naryqtaǵy úılerge áser etedi.

– Dollardyń baǵamy shetelden ımporttalatyn qurylys ma­terıal­darynyń baǵasyn qym­bat­tatady. Sondyqtan qazir bizdiń ishki naryq ishten tynyp tur. Naryqtaǵy oıynshylardyń bári baǵamnyń turaqtalǵanyn kútedi. Demek, aldaǵy birneshe aptada mámi­leler sany kúrt kemıdi. Qazirgideı almaǵaıyp shaqta na­ryqqa boljam jasaýǵa bolmaıdy. Byltyr eldegi baspana baǵasy 17 paıyzǵa qymbattady. Bıyl da qymbattaıdy. Qazirdiń ózinde ósim bar jáne bul jalǵasa bermek, – deıdi A.Beısekeeva.

Álemdegi saıası jaǵdaıdyń jyl­­jymaı­tyn múlik naryǵyna qatys­­­ty áseri týraly Ulttyq eko­­no­mıka mınıstri Álibek Qýan­ty­rov ta pikir bildirdi. Onyń aıtýyn­sha, jaǵdaıdyń kúrt nasharlap neme­se kúrt jaqsaryp ketýi de múmkin. Bári Reseı men Ýkraına arasyndaǵy kelissózderdiń qalaı aıaqtalaryna baılanysty.

– Qazir bizdegi ınflıasııa dálizi 5-7 paıyzdy qurap otyr. Bálkim, taǵy 1-2 paıyz qosylýy múmkin. Biz aıtyp júrgen negatıvtiń saldary tipti basqasha bolýy da yqtımal. Sondyqtan naqty bir­deńe aıtý qıyn. О́ıtkeni jaǵdaı kúrt nasharlap nemese kúrt jaqsaryp ketýi ǵajap emes. Bul Reseı men Ýkraına tarapy júrgizip jatqan kelissózderdiń nátıjesine baılanysty. Eki el arasyndaǵy problema sheshilmeı, sozyla túsken sa­­­ıyn onyń eko­no­mıkaǵa degen keri áseri de ulǵaıa beredi. Iаǵnı jaǵdaı jedel rettelse ǵana óńirdegi el­der­diń eko­nomıkasyna keletin zalal azaıa­dy. Máselen, geosaıası jaǵ­­daı jyljymaıtyn múlik na­ry­ǵyna áser etýi múmkin. Teńge álsiregen kezde keıbir qurylys ma­­terıaldarynyń baǵasyna qy­sym kúsheıedi. Biraq búginde biz qurylys materıaldarynyń kó­bin ózimizde shyǵaramyz. Keıbir materıaldar boıynsha jergilikti úlesti 80-100 paıyzǵa deıin jet­kizdik. Buryn Qazaqstanda shy­ǵa­ryl­maǵan keramıka, shyny se­kildi materıaldardyń ımportyn tolyqtaı otandyq ónimge almastyrdyq, – dedi Á.Qýantyrov.