«Qasiretti qańtar» oqıǵasy Táýelsizdiktiń 30 jylyndaǵy elimizdiń tarıhynda eń qasiretti kúnderi bolyp qalary anyq. Sebebi Qazaqstanda buryn-sońdy mundaı oqıǵa bolǵan emes. Bul oqıǵa dúıim eldi dúrliktirip, talaı otbasyn qara jamyldyryp ketti. Sonymen qatar sanamyzdy ózgertti, kóp nársege kózimizdi ashty. Shyndap kelgende, kópshiligimiz el tarıhynda osyndaı qaıǵy men qasiretke toly dúrbeleń bolady dep esh oılamaǵan edik.
Al osy qańtar oqıǵalarynyń tergelýine qatysty quqyq qorǵaý organdarynyń Májiliske kelip arnaıy esep berýi bul istiń qanshalyqty ashyq júrgizilip jatqanyn, qoǵamnyń bul kúnderge degen qyzyǵýshylyǵynyń áli de basylmaǵanyn bildiredi.
Májilistiń jalpy otyrysyna qatysyp otyrǵan barlyq depýtattar, qoǵamdyq uıym ókilderi, zańgerler, BAQ ókilderi úshin bul másele óte ózekti. Jalpy, «Qasiretti qańtar» boıynsha tergeýdiń qalaı júrgizilip jatqany, beıbit sherýge shyǵyp, qaza bolǵan qarapaıym azamattardyń ólimi, ásirese tergeý ızolıatoryndaǵy azaptaý derekterine qatysty málimetter – búkil qoǵam osy mán-jaıdyń barlyǵyn quzyrly organdardan anyq ári shynaıy aqparat alǵysy keledi. Bul – zańdylyq.
Qazirgi memlekettiń, Jańa Qazaqstannyń ishki saıasatynyń basymdyq berip otyrǵan baǵyty da osy. Dál qazirgi kezde qoǵamǵa ótirik aıtyp, jalǵan aqparat berý, suraqtan jaltarý degen múlde bolmaýy kerek. Prezıdent qoǵamdyq rezonans týdyrǵan kez kelgen máselege qatysty ashyq talqylaýdy, pikir bildirýdi usynyp otyr.
Qańtar oqıǵasyna qatysy bar kúdiktilerdiń qatarynda Ulttyq qaýipsizdik komıtetiniń burynǵy basshysy K.Másimov pen onyń burynǵy úsh orynbasarynyń esimderiniń atalýy kóp nárseni ańǵartady. Onyń ústine olarǵa quqyq qorǵaý organdary tarapynan «memleketke opasyzdyq jasaý», «bılikti basyp alýǵa áreket etý» degen aýyr aıyp taǵylyp otyr.
Beıbit bastalǵan sherýdiń sońy jappaı tártipsizdik pen terrorıstik sıpat alyp ketkende el Prezıdentiniń «Qaıtsem de elimde bolamyn, astanada qalamyn» dep tabandylyq tanytqany da biraz nárseni uqtyrady. Túptep kelgende bul – el tutastyǵyn saqtap qalý úshin jasalǵan mańyzdy sheshim bolyp sanalady. Bas prokýror, Ishki ister mınıstri men Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttiginiń tóraǵasy qańtar qyrǵyny boıynsha tirkelgen qylmystyq ister jóninde baıandama jasaǵanda kúdiktilerdiń konstıtýsııalyq quqyqtaryn qorǵaý qamtamasyz etiletinin aıtty. Tıisinshe, qylmyskerler de jazadan jaltaryp ketpeýi kerek. Eń bastysy tıisti organdar tergeý amaldarynyń ashyq, zańdy jáne obektıvti túrde júrgizilýiniń qoǵam úshin mańyzdy ekenin túsinýi tıis.
Búgingi otyrysta depýtattardyń ózi úlken belsendilik tanytyp, halyqtyń kókeıinde júrgen ózekti suraqtardy qoıdy. Ras, qańtar oqıǵalaryna qatysty aıtylyp júrgen pikirler ártúrli, syn da az emes. Sonyń ishinde, quqyq qorǵaý organdarynyń biliktiligine, kásibıligi men jaýapkershiligine qatysty san túrli ótkir de ózekti máseleler kóp aıtylyp júr. Biraq bir nárse anyq. Keshegi qańtar oqıǵasyna zańdyq turǵydan baǵa bergende asyǵystyqqa barmaýymyz qajet. Sebebi jappaı tártipsizdik pen bılikti qulatýdy kózdegen lańkestikke ulasyp ketken beıbit sherý tóńiregindegi máselelerdi aınalasy 1-2 aıdyń ishinde tolyq ári jan-jaqty tergep bitirý múmkin emes. Osy oqıǵadan beri 2 aı ýaqyt ótti, tergeý amaldaryna da osyndaı ýaqyt ketti. Bul obektıvti tergeý júrgizý úshin az ýaqyt.
Qańtar oqıǵalary bizge úlken synaq ári sabaq boldy. Eldigimiz ben egemendigimizge úlken qaýip tóngen kezde qarapaıym halyq eń birinshi bılikten, quzyrly organdardan tabandy ári ádil sheshim kútedi.
Endigi maqsat – osyndaı oqıǵalardyń bolmaýyna basymdyq berý, eldigimizdi saqtap qalý.
Marat BÁShIMOV,
Eýropalyq quqyq jáne adam quqyqtary saraptamalyq ınstıtýtynyń dırektory