«Qazaqtyń qazaq bolǵanda, ózine arnalǵan, sybaǵasyna tıgen jalǵyz meıramy – naýryznama» deıdi dala áýlıesi Máshhúr Júsip. «Ol kúnde Naýryz degen bir jazǵyturym meıramy bolyp, naýryznama qylamyz dep, tamasha qylady eken. Sol kúnin «Ulystyń uly kúni» deıdi eken» degen hakim Abaı. Shákárim qajy bolsa «Qoja, moldalar eski ádetti qaldyramyz dep, Qurban, Oraza aıttaryn Ulys kúni degizip, Ulysty – Naýryz degizgen. Jyl basynyń aty Ulys ekeniniń dáleli mynaý: «Ulys kúni qazan tolsa, ol jyly aq mol bolar. Uly kisiden bata alsa, sonda oljaly bolar» degen – tipti eski maqal» dep bir tujyrady.
Osydan ańǵarǵanymyz, Uly dalada Ulystyń uly kúni – dúbirli toıdan, dúrmekti jıynnan bir bas joǵary, bási bıik, shejireli eldiń shynaıy qundylyǵy, qyrdaǵy jurt pen oıdaǵy eldi qaýyshtyrar baýyrlastyq kúni, kókeıdegi renishi kók tastaı qatyp qalsa da, eriter shaq, mazdaq basynda maýqyn basysar, orda ishinde oń sóıleter, Jer-Ana meıirlenip, tońyn jibiter, toqsannan shyqqandar tonyn shesher, kún men tún teńeler ulystyń ulyq merekesi – naýryz bolǵany.
El shetine tıgen jaýdyń betin qaıyrsa da, burnaǵy bulǵaq jyldardyń buǵalyǵyn sheshse de, jurt ishinde qandaı qýanysh bolsa da, sonyń toıy – naýryzda bolady eken. «Qobylandy batyr» jyryndaǵy «Qaz jaılaýyn saz deımin, Naýryzdan soń jaz deımin» deý de, Shaqshaq Jánibektiń qyzynyń joqtaýyndaǵy:
«Qazysy qarys aıǵyrdy,
Súbesi súıem qoshqardy,
Ulys kúni soımas pa em» degen óleń de sonyń bir anyq kýáligi.
Dúnıeniń dúrııa perdesin ashyp, dúıim jurtqa dúr aıtqyzyp, dúbirletip alaman shaptyryp, qara qoıdan qalja soıdyryp, mańdaıshaǵa moıyn omyrtqa ildirip, ómirge bala kelse de, sonyń týǵan kúni – naýryzda eken. Ulystyń uly kúni eńbektegen baladan eńkeıgen qarııaǵa deıin týǵan kún bolǵan eken. Árbiri kún men tún teńelgende kisi balasy bir jas qosady dep bilgen. Bul salttyń, bul dástúrdiń sarqynshaǵyn baıtaqtyń batysyn jaılaǵan qazaq balasynyń «Amal merekesi», «Kórisý kúni», «Kórisý aıty» dep júrgeninen kórdik. Kórdik te, sol dástúrdi qalyń qazaqqa juǵysty, sińisti bolsa eken dep, ortaq merekege ulassyn dep, birneshe jyldan beri tutas el bolyp toılap ta kelemiz.
Sondaǵy jurttyń bir-birine aıtar sózi de «Bir jas qosýyńmen», «Bir jasyńmen» emes pe?!. Mine, naýryznama, ulystyń uly kúni – memlekettiń mereıli merekesi ǵana emes, ár adamnyń atap óter týǵan kúni de eken.
«Musylman jurttaryna ortaq, jylyna eki ret keletin Oraza, Qurban aıttaryn esepke almaǵanda, bizde jalǵyz meıram bar, ol – Naýryz» deıdi Mirjaqyp Dýlatuly. Iran qazaqtary ázelden ázirge deıin Naýryz merekesin «Naýryz aıt» deıdi eken. Batys qazaqtarynyń «Kórisý aıtymen» astasyp jatqan bir dástúr de osy. Otyz kún oıyn, qyryq kún toı qylǵan keshegi qazaqtyń qasterli joralǵysyn biz de qaıta túletip, jańǵyrtyp Amal merekesinen bastap aı sońyna deıin toılamaqqa beıilmiz. Toılaýmen birge onyń syryn, qasıetin tushynyp, oılamaqqa beıilmiz. Muhtar Omarhanuly: «Jup shyraq jaǵý, ketik aıaq, ketik shómish syndyrý, kóriskende: «taza baq, kel» dep, «Kósh, qaıraqan, kósh» dep alastaý barlyǵy da sol zamannyń tilegi. Eskiliktiń izin saqtaǵan, eski kúnde aman bolyp, bútin bolyp qalmaı, synyp, jarylyp qazaǵa ushyraǵan nárseler bolsa, onyń bárinde eski kúnniń sarqyty qalýǵa múmkin. Onda ıesine arnaǵan jamanshylyq sóz saqtalyp qalýy laıyq. Sondyqtan ketik ydystar syndyrylady» degen eken naýryzdyń jóni jaıynda.
Osy sózdi tuǵyrly elge tumar ete otyryp, halqymyz keıingi aılarda basynan keshirgen aýyr kúnderge, aýmaly shaqtarǵa, aýyspaly mezetterge salamat aıtyp, jańa kúnniń jaqsy yrymyn jasap, jasampaz kúnderge jaqsy sózben barmaqqa nıettimiz.
Samarqannyń kók tasy jibigen kúnde sanadaǵy kóp ýaıym jibisin dep, jer-jahan jańarǵan kúni janymyz jańarsyn dep, memleket mereıli, qoǵam qutty, ulys baqty, ul arýaqty bolsyn dep, qazan ottan, qazaq attan túspesin dep, dúnıeni túletip týǵan jańa kúnge tik qarap turyp bir qudaıǵa tilek qylaıyq!