Pavlodarda ıt «hıt» bolýda. О́tkende sýreti tasqa qashalyp, basyna arnaıy qulpytas qoıylǵan úı janýarlarynyń «qabirstanyn» kórgende jaǵamyzdy ustap edik. Keıin keıbir qoǵam belsendileri ıtti serýendetetin oryn jetkiliksiz dep jelpindi. Qańǵybas ıtter turǵyndarǵa qaýip tóndirip, olardy aýlaý jumystary bastalǵan ýaqytta qoǵam belsendileri taǵy arasha tústi. Jaqynda bireýdiń úsh ıti bir túnde kórshi úıdiń 12 usaq malyn qyryp saldy.
Bul oqıǵa Aqsý aýyldyq aımaǵyna qarasty Kóktas aýylynda oryn alǵan. Áleýmettik jelilerde taraǵan beınejazbada qoradaǵy qoılardyń qanǵa malynyp, ár jerde aram qatqanyn baıqaýǵa bolady. Keıbir maldyń áli de «aqtyq demi» úzilmeı, kómek suraǵandaı aıanyshty úni janǵa batady. Al mal ıesiniń qandaı kóńil kúıde júrgenin paıymdaı berińiz. Onyń aıtýynsha, áý basta ýaq malǵa qasqyr shapty nemese qańǵybas ıtter shabýyl jasady degen boljam oıǵa kelgen. Oblystyq veterınarlyq stansasy Aqsý qalalyq fılıalynyń basshysy Mırat Tıkanovtyń aıtýynsha, «jaý» kórshi ornalasqan kottedjge jasyrynǵan. Malǵa shapqan ıesi bar, biraq qaraýsyz qalǵan ıtter bolyp shyqty.
Bul ispen ári qaraı oblystyq polısııa departamenti aınalysty. Belgili bolǵandaı, ólgen maldyń úsheýi – qoı, toǵyzy qozy eken. Oqıǵa ornyna kelgen tártip saqshylary veterınarlyq qyzmetpen birlesip, 27 naýryz kúni saǵat 03.00-den 04.00-ge deıingi ýaqyt aralyǵynda qoraǵa 3 ıttiń kirgenin anyqtady. Jábirlenýshi 400 myń teńge kóleminde zalal keltirilgenin aıtyp, polısııa departamentine ótinish túsirgen.
– Atalǵan faktige qatysty QR ÁQBK 408-baby 2-bóligi boıynsha ıtterdiń 46 jastaǵy ıesine qatysty «Jeke tulǵanyń múlkine zııan keltirgen ıtterdi serýendetý erejelerin buzý» boıynsha ákimshilik is qozǵaldy. Bul bap 10 AEK mólsherinde aıyppul salýdy kózdeıdi, soma 30 myń teńgeden asady. Hattamanyń kóshirmesin alǵannan keıin zardap shekken tarap keltirilgen zalaldy óteý úshin azamattyq tártippen sotqa júginýge quqyly, – deıdi oblystyq Polısııa departamenti jergilikti polısııa qyzmeti basqarmasy bastyǵynyń orynbasary Qýanysh Mustafınov.
Árıne, mundaı sheshimge ıt ıesinen basqa eshkimniń kóńili tolǵan joq. Aı men kúnniń amanynda qoradaǵy 12 malynan aıyrylǵan mal ıesi 30 myń teńgege qaı jyrtyǵyn jamaıdy? Áleýmettik jeli qoldanýshylary álgi ıtterdiń sol túni adamǵa tap berýi de múmkin ekenin alǵa tartyp, qatań jaza suraýda. Kottedjde qaltasy juqa adam turmaıtyny túsinikti. Úsh ıt asyrasa, baılyǵyn kúzetýdiń qamyn jegen bolar. Aıtpaǵymyz, kórshiler bul máseleni ózara oń sheship, maldyń quny durys ótelse eken.
Jalpy, óńirde ıesiz ıtterdiń jıi úreı týǵyzatyny belgili. Tipti byltyr mektep oqýshylaryn ıt qabý faktisi tirkelgenin de jurt umyta qoıǵan joq. Oblystyq veterınarııa basqarmasy epızootııaǵa qarsy is-sharalar bóliminiń bas mamany Janar Sadyǵulovanyń aıtýynsha, 2021 jyly 30 jeltoqsanda qabyldanǵan «Janýarlarǵa jaýapkershilikpen qaraý týraly» zańda ıtter men mysyqtardy ustaý jáne serýendetý, turǵyndardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý maqsatynda olardyń aýrýlarǵa qarsy ekpe alýy, sondaı-aq profılaktıkalyq sharalardy júrgizý sharalary kúsheıtilgen.
– Qańǵybas ıtterdiń sany azaımaýynyń basty sebebi – janýar ıesiniń jaýapsyzdyǵy. Ásirese qala mańyndaǵy, oblys ortalyǵyna jaqyn eldi mekenderde jańa qonys salýshylar 2-3 ıtke deıin asyrap, olarǵa ýaqtyly as-sýyn bermeı, qańǵytyp jiberedi. Mine, zań osynyń barlyǵyn retke keltirip, asyrap alǵan janýarlarǵa jaýapkershilikpen qaraýdy basty negizge alyp otyr.
Itter jylyna eki ret kúshikteıdi. Qańǵybas ıtterdiń sany osy sebepti azaımaı tur. Oǵan qosa bul ıttiń ıeleri olardy baǵyp-qaǵý máselesine nemquraıdylyq tanytady. Ash ıt-mysyq qoqys jáshikterin jaǵalaıdy. Qala mańyndaǵy saıajaı ýchaskelerinen ıeleri tastap ketken úısiz janýarlar qala ortalyǵyna barady. It ustaýshy azamattardyń ózgelerge degen qurmeti artqan kezde maqulyq haıýannan zardap shegýshiler bolmas edi. It-mysyq asyraıtyn turǵyndar olarǵa ınfeksııalyq aýrýlarǵa qarsy ekpe saldyrtyp, ıtin bos jibermeı, qarǵybaýmen baılaýda ustaý kerektigin eske salamyz, – deıdi maman.
Jyl saıyn qańǵybas ıtterdi aýlaýǵa qazynadan qomaqty qarajat bólinedi. Biraq qarjy sýǵa sińgenmen birdeı. Sebebi qańǵybas ıtter azaıǵan joq, sáıkesinshe qaýip te seıilmedi. Bar gáp ıtti asyraý mádenıetiniń tómendiginde sııaqty. Asyradyń ba, qańǵytpa! Asyramasań, problema da joq!
Pavlodar oblysy