1991 jyly Qazaqstan táýelsizdigin alǵannan keıin memlekettik rámizderge baıqaý jarııalaıdy. Úsh aı merzimdi quraıtyn bul baıqaý jaıly Jandarbek Málibekuly sonaý О́zbekstanda júrip estigen. Baıqaýǵa qatysýǵa birden bel baılaıdy.
Qazaqstannyń tarıhyn, saıası, memlekettik ıdeologııasyn qamtyǵan Eltańbada úlken fılosofııalyq oı bar. Ondaǵy juldyz – qazaqtyń juldyzynyń joǵary bolýyn, pyraqtyń qanaty – qazaqtyń qanaty, shańyraq – memlekettiń tiregi sanalatyn otbasy nyshany. Baıqaýdyń qorytyndysy boıynsha 365 depýtattyń aldynda qorǵalǵan 293 jobanyń arasynan sýyrylyp alǵa shyǵyp, resmı túrde eldigimizdiń belgisi sanalǵan osy Jandarbek Málibekovtiń jasaǵan Eltańbasy edi.
Álemde Zaha Hadıd, Le Korbıýze, Norman Foster, Lıýdvıg Mıs van der Roe, Jan Nývel, Renso Pıano, Danıel Lıbeskınd syndy sáýletshiler bar. Olardyń barlyǵy kópshilikke ózderiniń qaıtalanbas, erekshe jobalarymen tanymal. Mysaly, sezim qalasy Parıjdiń sımvolyna aınalǵan Eıfel munarasyna jylyna 200 mıllıonnan astam adam keledi. Bir qyzyǵy salynýyna eki jyl, eki aı ýaqyt ketken bul ǵımarattyń túsi kúni búginge deıin ózdiginen birneshe ret ózgergen. Ǵımarattyń tanymaldyǵy sonsha, tipti joba avtory, arhıtektor Gıýstaf Eıfel kózi tirisinde «Men ózim qurǵan munarany qyzǵanýym kerek, óıtkeni ol menen de tanymal» degen eken.
Árbir salynǵan ǵımarat – sáýlet óneriniń qaıtalanbas jobasy. Olardyń qataryna shaǵyn qurylys úlgisinen bastap, keń kólemdi memleket belgisine deıingi barlyq jumystar jatady. Al memleketti aıshyqtaıtyn birden-bir dúnıe ol – rámizder. Al búgingi kúni Eltańba ataýyn estigende, esimizge birden Jandarbek Málibekuly oralatyny sózsiz.
Qazaqstannyń memlekettik Eltańbasynyń túpnusqasy О́zbekstanda jasalǵan. Muny birimiz bilsek, endi birimiz bile bermeımiz. Avtor eki metrlik Eltańbany astynan jáne ústinen úsh matraspen orap, Qazaqstanǵa deıin júk kóligimen alyp kelgen. Mine, osyndaı kúsh-jigermen kelgen eldigimizdiń belgisi búginde ár mekemeniń mańdaıshasynda ilinip tur. Árıne, bul arhıtektor jumysynyń aýqymy jaǵynan úlkeni bolǵanymen, sońy emes. J.Málibekulynyń qolynan shyqqan jobalar qatarynda 2017 jyly ótken EXPO kórmesine qoıylǵan ulttyq naqyshtaǵy jobalary, elordamyzdaǵy Nur-Astana meshiti, Neırohırýrgııa kesheni, Alataý turǵynúı kesheni, EUÝ Sáýlet-qurylys fakýltetiniń oqý korpýsy, Túrkistan qalasynyń jańa ortalyǵynyń konsepsııasy jáne taǵy da basqa kóptegen týyndylary bar. Rasynda, sáýletshiniń osyndaı ereń eńbegi qur ketpeı, QR eńbek sińirgen qaıratkeri, «Parasat», «Qurmet», I dárejeli «Barys» ordeni, «Gýmılev» medali tabystaldy.
Budan bólek, professordyń ózbek elindegi 40 jyldyq eńbegi de elenbeı qalǵan joq. Ol О́zbekstan Respýblıkasynyń qurmetti arhıtektory jáne halyqaralyq «Turan akademııasynyń» akademıgi mártebesin aldy.
Qazirgi kezde Jandarbek Málibekuly ulttyq arhıtektýranyń qalyptasyp, damýy úshin aýqymdy joba jasap júr. Onyń ataýy – «Oıtek». Iаǵnı tekti qazaqtyń oıy. Bul jańa qazaq arhıtektýrasynyń ıdeologııasyn kórsetedi. Mundaǵy maqsat – fransýz, japon, Eýropa elderi sekildi Qazaqstannyń da ózindik ulttyq ereksheligi bar sáýlet ónerin jańǵyrtý.
Osyndaı eleýli jobalardy jasaý úshin avtor negizgi ıdeıany Uly dala mádenıetinen alady. Sebebi onda demokratııada, fılosofııada, beıbitshilik pen syılastyq mektebi sekildi ózge elde kezdespeıtin qaıtalanbas qundylyqtar bar.
Qazaqta «Shákirt tárbıeleý – qadirli is» degen jaqsy sóz bar. Jandarbek Málibekulynan tálim alyp, ustazym dep tanyǵannyń barlyǵy professordyń shákirti. Arhıtektor osy baǵytta dıplom jazyp, jumys istep júrgen barlyq shákirtteriniń qazaq sáýlet óneriniń damýyna aıtýly úles qosatyndyǵyna senedi. Búgingi kúni professor joba jasap qana qoımaı, dáris oqyp shákirt te tárbıeleıdi. Ult ıgiligi úshin árdaıym qyzmet qylýǵa daıyn ustazǵa tek saýlyq tileımin. Qazaq sáýlet óneri qaryshtaı bersin!
Bı-Fatıma ERALHANQYZY,
L.N.Gýmılev atyndaǵy EUÝ stýdenti