Jastar arasynda jańa sana qalyptastyrý qajet

Búginde qoǵamnyń dinı saýatyn arttyrý ózekti másele bolyp otyr. Keshegi Keńes zamanyndaǵy ateızmniń saldarynan keıingi urpaq dinniń tamyryna kóp kóńil bóle qoıǵan joq. Osydan baryp dinı saýaty az jastardyń kóbisi teris aǵymdardyń jeteginde ketip otyrǵany jasyryn emes. Apta basynda Jambyl oblystyq prokýratýrasy men jergilikti din isteri basqarmasynyń uıymdastyrýymen ótken «Qazirgi zamanǵy dinı ekstremızm men terrorızmniń qaýpine qarsy turýdyń máseleleri men bolashaǵy» ǵylymı-tájirıbelik konferensııasy osy máseleni keńinen talqyǵa saldy. Jalpy alǵanda, Ata Zańymyz túrli nanym, dinı senimdi ustanatyn Qazaqstan halqynyń konfes­sııaaralyq kelisimi men yntymaqtastyǵy, onyń saıa­sı turaqtylyǵynyń nyǵaıýyna, ekonomıka men áleýmettik jaǵdaıdyń ósýine yqpal etýde. Qazaqstanda etnosaralyq jáne dinaralyq kelisimniń turaqty modelin qalyptastyrýda memleket azamattyq qoǵam ınstıtýttaryna, onyń ishinde dinı birlestikterge úzdiksiz qoldaý kórsetip keledi. Memleket konfessııalardyń óz qyzmetterin júzege asyrýy úshin teń jáne qolaıly jaǵdaı jasaýynyń nátıjesinde eli­mizde dinı bir­lestikter sany artýda. Alaıda, Qazaqstanǵa syrttan etno-dinı ekstremızm men radıkalızmniń ártúrli nysandarynyń kirýi qaýip týǵyzyp otyr. Búginde qoǵamda ózderin «naǵyz musylmandar» retinde tanyp, ózgelerdi «kápir» dep sanaıtyndar dindi óz paıdasyna qaraı burmalap, ıslamı nanym-tanymdardy shatastyrýda. «Eger sáláfızmniń tarıhyna úńi­ler bolsaq, olar qaı jerge barsa da musylman qoǵamyn buzýmen, búldirýmen tanylǵan. Búgingi tań­da bizdiń elimizde de bul toptar meshitterdegi ımamdar men qarapaıym jamaǵatty adasqan, Allahqa serik qosýshy, bıdǵatshy dep aıyptap, el arasynda qalyptasqan birlikke syzat túsirýge tyrysýda. О́kinishke oraı, sanasy sáláfıttik «vırýspen» ýlanǵan jastar bulardyń túpki oılaryn bilmeıdi», deıdi oblystyq din isteri basqarmasynyń basshysy Serǵalı Aıdapkelov. Oblys turǵyndary arasynda din týraly túrli baǵyttarda júrgizilgen saýalnamaǵa qatysqan res­pondentterdiń úshten bir bóligi dástúrli emes dinderdiń adam jáne qoǵam úshin qaýipti ekenin atap kórsetken. Al, «Dinı uıymǵa sheshim qabyldaǵan sátte siz qandaı aqparat derekterine súıendińiz?» degen suraqqa respondentterdiń 30,2 paıyzy «belgili uıymnyń ádebıeti men ǵalamtor keńistigi arqyly tanys­tym» dep jaýap berse, 19 paıyzy óz tanystarynyń aıtqandary boıynsha sheshim qabyldaǵanyn, 30,2 paıyzy belgili bir uıym músheleriniń aıtqandaryna súıenipti. Sondaı-aq, din isteri basqarmasy kúndelikti ómir súrý saltynda din negizderin buljytpaı oryndaıtyn musylmandar sany 22 500 shamasynda ekenin, bul kórsetkish oblysta turatyn musylmandardyń 4,8 paıyzyn quraıtynyn aıtady. Al, hrıstıandyqty ustanǵan 42 dinı uıym halyqqa qyzmet kórsetýde. Alaıda, ǵıbadat úılerinde tabynýshylardyń sandyq jáne ulttyq quramyna júrgizilgen monıtorıngke sensek, atalmysh dinı birlestikterde sońǵy jyldary dástúrli ıslam dinin ustanatyn túrki halyqtarynyń ókilderiniń ósý tendensııasy baıqalady. Sondyqtan azamattarymyzdyń ózge dinderdi qabyl­daýy olardyń ómir súrý saltyn, ómirge degen kózqarasyn, mentalıtetin ózgerte otyryp basqa etnosqa aınalyp ketý qaýpi qoǵamymyzdy alańdatýda. «Sondyqtan da, oblys turǵyn­darynyń, ásirese, jastardyń teris aǵymdarǵa qarsy ımmýnıtetin qalyp­tastyrý barysynda bizder birinshi kezekte aǵar­týshylyqty jolǵa qoıa otyryp, halyqtyń dinı saýatsyzdyǵyn joıýymyz qajet», deıdi oblys pro­ký­rorynyń orynbasary Aıdos Maı­lybaev. Alaıda, meshitterdegi dinı-aǵartýshylyq jumystardy júrgizip jatqan kóptegen ımamdardyń ıslam dini jáne áleýmettaný, konflıktologııa, psıhologııa sııaqty ǵylym salalarynan naqty bilimderiniń bolmaýy­na baılanysty, jastarymyzdyń din salasyndaǵy suranysyna tolyq jaý­ap bermeýde. Al jastar ıslamnan qa­zirgi zaman ıdeıalaryn, ıkemdilikti izdeıdi, meshit aınalasyndaǵy shekteýli túsinikterdi eńserip, óziniń ıslamdyq dúnıetanymynyń shekarasyn jahandyq úderistermen ushtastyra otyryp, keńeıitkisi keledi. Sondyqtan jastarymyz shetelderdegi dinı oqý oryndarynda bilim alý úshin halyqaralyq deńgeıge shyǵýǵa tyrysyp jatyr. Osyǵan oraı, qoǵamymyzda dinı saýatty ıntellegensııa ókilderiniń tobyn qurý qajettiligi týyndaýda. Árıne, oblysta dinı ekstremızmniń aldyn alý, etnosaralyq jáne konfessııaaralyq kelisimdi saqtaý maqsatynda memlekettik organdardan bólek Qazaqstan halqy Assambleıasy Hatshylyǵy men oblysymyzdaǵy 23 etnomádenı birlestikterdiń jáne úki­mettik emes uıymdar men dinı birlestikterdiń áleýetin keńinen paıdalaný kerek. «Din taqyrybyna kóptegen tilshiler qalam tartyp júr. Biraq, solardyń barlyǵy máseleniń tereńine baryp jatyr dep aıta almaımyz. Ásirese, jas jýrnalısterdiń keıbiri dinniń baıybyna barmaı, sholaq oılaryn jazyp jatady. Iаǵnı din taqyrybynda jazatyn azamattarymyz meshitke baryp, din mamandarymen aqyldasyp jatsa, quba-qup bolar edi. О́ıtkeni, dinı ekstremızm men terrorızmniń aldyn alýda BAQ-tyń alar orny erekshe», deıdi oblystyq ishki saıasat basqarmasynyń basshysy Rahııa Turmahanbetova. Konferensııa sońynda qarar qabyldanyp, onda «Dinı qyzmet jáne dinı birlestikter týraly» Zańnyń sheń­berinde jergilikti atqarýshy, qu­qyq qorǵaý jáne joǵary oqý oryndary birlesken is-sharalar josparyn ázirlep, júzege asyrý, aqparattyq-nasıhattyq toptardyń jumysyn jandan­dyrý, dástúrli dinderdi nasıhattaý boıynsha kezdesýler uıymdastyrý jáne taǵy da basqa máseleler qamtyldy. Oralhan DÁÝIT, «Egemen Qazaqstan». Jambyl oblysy.