Almaty oblysynda óndiris pen agroónerkásip kesheni qatar damyp kele jatyr desek artyq aıtpaspyz. Ásirese, aýyl sharýashylyǵy salasyndaǵy ónim óndirý kóleminde ilgerileýshilik bar. Bul baǵytta bıyl 670 mlrd teńgeniń ónimin óndirý mindeti tur.
Al jyldyń ótken alty aıynyń qorytyndysyna qaraǵanda, aımaqtyń agrarlary 179,2 mlrd teńgeniń ónimin daıyndaǵan. Iаǵnı salystyrmaly túrde alǵanda saladaǵy tabys arǵy jyldyń tıisti kezeńine qaraǵanda 3,6 paıyzǵa artyp otyr. Sondaı-aq jyl basynan beri oblystaǵy iri qara malynyń basy 4,8 paıyzǵa ósken eken. Qazir aımaq sharýalarynyń qorasynda 776,6 myń bas mal bar. Onyń ishinde jylqy sany 251,1 myń bas bolsa, túıe túligi 7,4 myń bas bolypty. Al tizimge engen qoı men eshkiniń sany 2 mln 988 myń basqa jetti.
Mal basy kóbeıgen saıyn odan alynatyn ónimniń de úlesi artatyny belgili. Iаǵnı esep boıynsha jarty jylda tiri salmaqta óndirilgen ettiń kólemi 131,6 myń tonna bolyp, burnaǵymen salystyrǵanda 2,4 paıyzǵa kóbeıgen. Sol sııaqty agroónerkásip baǵytyndaǵy sút óndirisi 255 myń tonnany, al jumyrtqa daıyndaý 275,8 mln danaǵa jetip otyr.
Jalpy, qazir tórt túlik maldyń deni jeke adamdardyń qolynda. Jurt mal ósirýdiń tabysy kól-kósir bolatynyn baıaǵyda-aq uǵynǵan. Sonyń nátıjesinde qoradaǵy iri qara men ýaq maldyń basy jyl saıyn kóbeıip otyr. Derekke qarasaq, Almaty oblysynda iri qaranyń 49,4 paıyzy, qoı men eshkiniń 36,5 paıyzy, jylqynyń 45 paıyzy, túıeniń 0,07 paıyzy jáne qustyń 0,07 paıyzy jeke adamdardyń qolynda shoǵyrlanǵan eken. Al turǵyndar ótken alty aıda jalpy óndirilgen aýylsharýashylyq ónimderiniń artýyna kádimgideı úles qosypty. Iаǵnı aýyl adamdary naryqqa shyǵarylǵan ettiń 34,8 paıyzyn, súttiń 67 paıyzyn jáne jumyrtqanyń 15 paıyzyn qamtamasyz etken.
– Jeke adamdardyń qolyndaǵy maldyń ónimdiligin jáne ónim sapasyn arttyrý úshin tuqymyn asyldandyrý jumysyn, jaıylymdyq jermen qamtylýyn jáne tómen baǵada mal azyǵymen qamtýdyń mańyzy zor. Bizdiń qazirgi jumys baǵytymyz osy mindetke saı órbýde. Búginde oblys kóleminde iri qaranyń analyǵyn asyldandyrýdyń jalpy úlesi 29,7 paıyzǵa qamtyldy. Atap aıtqanda, osy baǵdarlama boıynsha Balqash aýdanynda – 22 paıyz, Uıǵyr aýdanynda – 12 paıyz,Talǵar aýdanynda – 23 paıyz, Raıymbek aýdany – 17 paıyz jáne Qonaev qalasynda 6 paıyz shamasynda bolyp otyr, – deıdi oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasynyń basshysy Dastan Qudabaev.
Agroónerkásip keshenindegi mańyzdy baǵyttyń biri – mal bordaqylaý alańdarynyń kóbeıýi. Bul taraptaǵy iste de ilgerileýshilik bar. Búginde oblysta qýattylyǵy 50,1 myń basqa arnalǵan 54 iri qara bordaqylaıtyn arnaıy alań jumys isteıdi. Bıyl qýattylyǵy 1,6 myń basqa arnalǵan 2 iri qara bordaqylaý alańy iske qosyldy. Bul qatarda Eńbekshiqazaq aýdanyndaǵy «Isaev» sharýa qojalyǵynyń 100 basqa arnalǵan alańy men «Agro Baltabaı» seriktestiginiń 1 500 basqa arnalǵan bordaqylaý ornyn aıtýǵa bolady. Odan bólek, jyl sońyna deıin qýattylyǵy 1,7 myń basqa arnalǵan 3 iri qara mal bordaqylaý alańy iske qosylady dep josparlanýda.
Taǵy bir mindet – taýarlysút fermasynyń sanyn kóbeıtý. Qazir oblysta qýattylyǵy 20,4 myń bas bolatyn 54 taýarly-sút fermasy bar. Olar búginde 75 paıyz sút óndirýde. Jaqynda qýattylyǵy 400 bas bolatyn taǵy bir taýarly-sút fermasy iske qosyldy. Al jyl sońyna deıin qýattylyǵy 1 myń basqa arnalǵan jáne bir taýarly-sút fermasynyń óndirisin keńeıtý jumysy aıaqtalmaq.
Árıne, mal basyn kóbeıtken óńirde qystyń qamyn da erte bastan oılaý kerek. Bıyl óńirde mal azyǵyn daıyndaý jumysy shıraq júrip jatyr. Mamyr aıynyń sońynan bastalǵan shóp shabý jumysy nátıjeli. Bıylǵy jospar boıynsha 1,7 mln tonna azyq jınalýǵa tıis. Onyń ishinde qurǵaq shóp 1 524,4 myń tonna, saban 191,5 myń tonna jáne 671,3 myń tonna shyryndy azyq daıyndalýy kerek. Qazir dıqan men sharýa bul mejeni oryndaýǵa shaq qaldy. Mine, kópjyldyq daqyldardyń birinshi oraǵy aıaqtalyp, ekinshi oraq jumystary da bastaldy. Derek boıynsha 827,7 myń tonna shóp, 53,3 myń tonna pishendeme, 45,7 myń tonna saban jınalyp, 22,6 myń tonna jem azyǵy daıyndalypty.
– О́tken jartyjyldyqtyń qorytyndysy boıynsha oblysta aýyl sharýashylyǵynyń jalpy ónim kólemi 3,6 paıyzǵa ósip, 179,2 mlrd teńgeni qurady. Bul – respýblıkada ekinshi kórsetkish. Al agroónerkásip keshenin qoldaýǵa 34,4 mlrd teńge bıýdjet qarajaty baǵyttaldy. Bul qarjynyń ishinde 31 mlrd teńge sýbsıdııa bar. Nátıjesinde, aýyl sharýashylyǵy daqyldarynyń egis alańy ótken jylmen salystyrǵanda 1,7 myń gektarǵa ulǵaıyp, 459 myń gektarǵa jetti. Bul degenińiz jem-shóp qoryn molaıtýǵa múmkindik beredi. Sondaı-aq jaıylym máselesi de oń sheshimin taýyp keledi, – dedi D.Qudabaev.
Jaıylym demekshi, búginde oblys boıynsha 461,7 myń gektar jaıylymdyq jer belgilengen. Biraq bul qajetti alqaptyń 29,6 paıyzy ǵana. Al el-jurttyń jazǵy maýsymda erkin mal jaıýy úshin 1 559,1 myń gektar jer kerek. Esepke júginsek, aımaqtaǵy jaıylymmen eń az qamtamasyz etilgen Qarasaı aýdany. Bul jaqta 5,9 myń gektar ǵana jaıylym bar nemese mal ósirýshilerdiń 3,7 paıyzy ǵana qamtylǵan. Jalpy, Almaty sııaqty alyp megapolıstiń mańyndaǵy aýdandarda jaıylym máselesi óte kúrdeli. Qazir Talǵar aýdanyndaǵy jaıylymdyq jerdiń úlesi 2,7 myń gektar bolsa, Jambyl aýdanynda 43,2 myń gektar jáne Ile aýdanynda 10 myń gektar shamasynda ǵana bolyp otyr. Sondaı-aq oblys boıynsha 1,3 mln gektar paıdalanylmaıtyn aýyl sharýashylyǵy jeri anyqtalǵan bolatyn. Onyń 1,2 mln gektary nemese 89,6 paıyzy qajetti maqsatqa paıdalanýǵa berildi. Al 27,5 myń gektar jer memlekettik menshikke qaıtarylypty.
Almaty oblysy