Sonaý kóne zamandarda halqymyzdyń kúndelikti qoldanysynda bolǵan turmystyq zattardyń ornyn búginde zamanaýı tehnologııa almastyrdy. Desek te, halyq murasyn zerttep, zerdelep, kópshilikke nasıhattaıtyn mýzeılerde kóneniń kózindeı bolǵan jádigerler kóptep sanalady. Men búgin kóne zamandarda ustanyń basty quraly bolǵan kórik jaıynda maǵlumat bere ketkendi jón sanap otyrmyn.
Aldymen kórik degen sózdiń tórkini qaıdan shyqty, soǵan toqtalaıyq. Bul jóninde birneshe derek bar. Máselen, Túrki tilderiniń keıbirinde «kúórtee», ıaǵnı «úrlep jandyrý» degen maǵynany bildiredi eken. Al qazaq tilindegi «kórik» ataýynyń da túp-tórkini osy sózden shyqqan. Kóriktiń qazirgi tilimizdegi týra maǵynasy – usta dúkenindegi bylǵarydan nemese teriden jasalǵan úrleýish.
Kórik – usta, zergerlerdiń quraly. Túrli metaldy balqytyp, óńdeý úshin ottyqqa jel berip turatyn bylǵary, teri jáne aǵashtan jasalatyn qural. Kóriktiń birneshe túri bar. Olar: «mes kórik», «qol kórik», «aıaq kórik», «úlken kórik», «kishi kórik». Kórik neǵurlym úlken bolsa, onyń kómeıinen ottyqqa beriletin aýa qysymy da soǵurlym joǵary bolady.
Osyndaı kóriktiń biri Báıdibek aýdany sáýlet-kórkem mýzeıinde saqtaýly tur. HIH ǵasyrdyń kóne jádigeri temir ustasy – Shýbaı Jumataıulyna tıesili bolǵan. Zamanynda temirden túıin túıgen usta Shýbaı aýdanymyzdaǵy saýsaqpen sanarlyq temir ustasy edi. Ol kisi 1903 jyly Báıdibek aýdanynyń Tasqudyq aýylynda týyp-ósken. Úsh synyptyq bilimi bar Shýbaı atanyń sheber qoldarynan shyqqan dúnıeler kópshilikti tánti etken. Tipti Shýbaı ustany qoldan-qolǵa tıgizbeı basqa jaqqa da alyp ketip otyrǵan. Ol kisi Otyrar aýdanynyń Sháýildir aýylynda temir ustasy bolyp elge qyzmet etken. Turmys-tirshiliktiń qıyn kezeńderinde búkil aýyl sharýashylyǵyna qajetti arba, soqa, qaıla, taǵy da basqa turmystyq zattardy asa sheberlikpen jasaıtyn temir ustasy Shýbaı elge syıly, bedeldi bolypty. Aýdanymyzdyń Júzimdik aýlynda Shaıan MTS-da uzaq jyldar temir ustasy bolǵan Shýbaı Jumataıulyn kózi qaraqty aýyl qarııalary áli kúnge deıin erekshe qurmetpen aıtady. Kóneden jetken kórikti Shýbaı ustanyń urpaqtary mýzeı jádigerleriniń qataryna ótkizgen. Qazirgi tańda bul kórik mýzeıdiń «Metaldan jasalǵan buıymdar» ekspozısııasynda kórmege qoıylǵan. Babadan qalǵan mura kelýshilerge nasıhattalyp, dáriptelýde.
Baqytjan BAISARY,
Báıdibek aýdany sáýlet-kórkem mýzeıiniń dırektory
Túrkistan oblysy