Mynadaı da bolady eken. Aıaq astynan banktik kartochkańyzǵa tanymaıtyn nómirden aqsha kelip túsedi. Artynsha álgi nómirdiń ıesi habarlasyp, shatasyp túsip ketken aqshasyn qaıtarýdy suraıdy. Sendiretindeı sebep aıtyp, qarjyny basqa bir nómirge aýdaryp jiberýdi ótinedi. О́lerdegi sózin aıtyp, qıylyp turǵan beıtanystyń ótinishin aıaq asty etkińiz kelmeı aıtqanyn oryndaısyz. Osylaısha, kódedeı kóp saýda jelileriniń birinen alynatyn zatqa aldyn ala tólem jasaǵanyńyzdy bilmeı de qalasyz. Qysqasy zatty alatyn bireý, al qalǵan júzdegen myń teńgeni tóleıtin siz bolasyz. Bul – alaıaqtardyń kezekti aılasy. Damyǵan tehnologııa dep júrgenimizdiń osyndaı túıtkildi tustary da bar endi.
Oblystyq Polısııa departamenti krımınaldyq polısııa basqarmasynyń aǵa jedel ýákili Danııar Denesuly aımaqta jalpy alaıaqtyq qylmystardyń tirkelýi azaıǵanymen, ınternet arqyly aldaý-arbaýdyń áli de bolsa alańdatarlyq jaǵdaıda ekenin aıtady. Bıylǵy 7 aıda osyndaı qylmystardyń 529 deregi tirkelse, onyń 288-i ınternet-alaıaqtyq bolyp otyr.
О́tken jyldyń sońyna qaraı qyzylordalyqtarǵa belgisiz bireýlerdiń «jaqynyń esirtki zatymen ustalyp tur, ony jazadan bosatý úshin biz aıtqan esepshotqa dereý qarajat aýdarýyńyz kerek» dep telefon shalýy jıilep ketkeni baıqalǵan. Jaqynynyń aty-jónin jańylmaı aıtyp turǵandarǵa sengender suraǵan somasyn dereý taýyp berip, keıin san soǵyp qalǵan edi. Az ýaqytta oblysta osyndaı 32 qylmystyq is tirkelip, jábirlenýshilerge keltirilgen shyǵyn kólemi 24 mıllıon teńgege jýyqtapty.
Osy jylǵy sáýir aıynda oblystyq polısııa departamenti qyzmetkerleri ábden erkinsip ketken ınternet-alaıaqtardy quryqtaý sharasyn bastaǵan edi. Polıseıler jınaqtalǵan aıǵaqtarǵa súıenip, osy qylmystardyń barlyǵy bir qylmystyq toptyń áreketi degen boljam jasapty. Bıylǵy 15 shildede Almaty, Aqtóbe jáne Jambyl oblystarynda bir mezette arnaıy is-shara ótkizilip, bir-birimen sybaılasý arqyly alaıaqtyqpen aınalysyp kelgen 8 adamnan quralǵan qylmystyq top quryqtaldy.
Alaıaqtardyń baspanalaryn tintý kezinde qylmys quraly retinde qoldanylǵan 17 uıaly telefon, beıtanys tulǵalardyń atyna jasyryn tirkelgen 15 abonenttik nómir, 60 azamattyń jeke sáıkestendirý nómiri, aty-jóni jazylǵan tizim, aqsha aınalymdaryn tirkegen bloknot anyqtalyp, aıǵaq zat retinde tárkilendi. О́tken jyldyń sońynan beri qyzylordalyqtardy sarsańǵa salyp kelgen osy top músheleri ekendigi belgili boldy. Qazirgi ýaqytta bul qylmystyq toptyń ózge de óńirlerde tirkelgen alaıaqtyq qylmystaryna qatystylyǵy tekserilýde.
Dese de ońaı oljaǵa qunyqqandardyń desi áli qaıtpaı turǵanyn baıqaımyz. Alaıaqtar jıi qoldanatyn tásilderiniń biri bank qyzmetkeri retinde habarlasyp, túlkibulańǵa salyp, nesıe aldyryp nemese azamattardyń qarajatyn beıtanys esepshottarǵa aýdartý bolyp tur. Olardan áleýmettik jeli arqyly «qarajatyńdy eselep beremiz» deıtinder, tıimdi shartpen saýda-sattyq jasaý tásilderimen usynatyndar da qalys qalyp jatqan joq.
Polıseıler turǵyndardy saqtandyrý maqsatynda buqaralyq aqparat quraldary men áleýmettik jelilerde túsindirme júrgizip-aq jatyr. Arnaıy beınerolıkter túsirilip, kópshilik jınalatyn oryndarda bılbordtar da ilingen. Ishki ister mınıstrligi men Sıfrlyq damý mınıstrliginiń birlesken josparyna sáıkes, osy aıdan bastap alaıaqtyq áreketterden SMS arqyly saqtandyrý júrgizilýde. Biraq «tez baıyp ketsem» dep tileıtinder ákkilerdiń tuzaǵyna túsip qala beredi.
Mamandardyń aıtýynsha, alaıaqqa aldanyp, «saqaldy qoldan bergendeı» san soǵyp qalmas úshin kúmándi utys oıyndarynan aýlaq bolyp, ınternet arqyly saýda jasaǵanda bóten uıaly telefonǵa nemese esepshottarǵa aqsha aýdarmastan buryn tekserip alý qajet.
Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttiginiń Qyzylorda qalasyndaǵy óńirlik ókilder basqarmasynyń bas mamany Murat Sarmanov alaıaqtardyń aılasy kóbeıip turǵanyn aıtady.
Mysaly, áleýmettik jeli arqyly satýǵa habarlandyrý bergen taýaryńyzǵa aldyn ala tólem engizýge ázirler dereý tabyla ketedi. Ádette alaıaqtar ózderin býhgalter nemese fırma dırektory retinde tanystyryp, JSN jáne jeke kartańyzben baılanystyratyn telefon nómirin, banktik karta men jınaqshot nómiri sııaqty derektemelerdi ataýdy suraıdy. Suraǵanynyń bárin buljytpaı oryndap otyrǵan jan sońynda zatyn satam dep júrip, shotyndaǵy jıǵanynan qalaı aıyrylyp qalǵanyn ańǵarmaı qalady. Bul – ınternettegi saýda alańdarynda jıi kezdesetin tásil.
Bankten telefon soqqan adamnyń keıpine enip, shotyńyzdy úpteý, jaqyn adamyń bolyp habarlasyp kómek suraý, «jumysqa turǵyzam, oqýǵa túsirem» degen ýádeni úıip-tógip jer sıpatyp ketý ábden ákkilengenderge túk emes. Árıne, olardyń qadamyn qysqartý, qylmystyń aldyn alý polıseılerdiń mindeti. Sóıtse de bir sát ózimiz de alaıaqqa aldanbaýdyń qamyn oılaıyq.
Qyzylorda