Bıylǵy jyldyń 16 maýsymynda jańadan qurylǵan Ulytaý oblysynda ótken Ulttyq quryltaı men Memleket basshysynyń taıaýda ǵana jarııa etken Joldaýynyń arasynda jarasymdy jalǵastyq bar. Murattar tabysqan, múddeler túıisken.
Ádiletti Qazaqstannyń maqsaty da, mindeti de aıqyn. Qazirgi qubylmaly zamanda muraty muzart memleketimizdiń Táýelsizdigin nyǵaıtý, tatýlyqty tý etken halqymyzdyń bútindigin, bereke-birligin baıandy etý – basty maqsat. Sondaı-aq «Yntymaq – teńdikte» dep biletin qazaqtyń buljymas qaǵıdasymen qoǵamda ádildikti ústem qylyp, Ádiletti Qazaqstan ornatý. El men jerdi, ult pen ulysty tolǵandyrǵan kesek-kesek túıinderdi kóppen keńesip sheshý.
Búgingi órkenıet kóshinen qalyp qoımaýdy kózdegen kez kelgen Ult ýaqyt talabyna saı, bilimdi de bilikti, jan-jaqty jetilgen bolýǵa tıis. Básekege qabiletti ultqa aınalýda salamatty ómir saltynyń, sporttyń buqaralyq sıpat alýynyń mańyzy zor.
Sport, onyń ishinde buqaralyq sport – salamatty ómir saltyn dáriptep, halyqtyń densaýlyǵyn saqtaý turǵysynan óte mańyzdy mánge ıe. Dana halqymyz «Aýyryp em izdegenshe, aýyrmaıtyn jol izde» dep beker aıtpaǵan. Urpaqtyń deni saý, denesi shıraq bolýy úshin dene shynyqtyrýmen aınalysýy kerek.
Sonymen qatar dene shynyqtyrý densaýlyq kepili bolsa, sport el namysy ekenin umytpaýymyz kerek. Al el namysy jolynda júzden júırik, myńnan tulpar shyǵyp, álemdi, Olımptiń shyńyn baǵyndyrǵan sportshylarymyz aýyna el qaraıtyn sańlaqtarǵa, mańaıyna halyq toptasatyn qaharmandarǵa aınalatyndyǵy sporttyń qoǵamymyzdy uıystyratyn qubylys ekendigin aıǵaqtaıdy. Sport salasyndaǵy zamanaýı oń ıdeologııany quratyn, qoǵamymyzdyń paıdasy úshin sporttyń áleýetin tolyqqandy qoldanatyn kez keldi dep bilemin.
Osy oraıda, birneshe mańyzdy máselege toqtalyp ótkim keledi.
Birinshi. Sport arqyly urpaqtyń densaýlyǵyn ǵana emes, jansaýlyǵyn da jaqsartý. Damyǵan elder júgirý, júzý, velosport, basketbol, voleıbol, shahmat, shańǵy sııaqty komandalyq jáne zııatkerlik sıpattaǵy sportqa basa mán beredi. Mundaı sport túrleri adamnyń jaýapkershilikti seziný, synı oılaý, durys qarym-qatynas jasaý, birlesip áreket etý, kóńil kúıdi basqara bilý sııaqty qasıetterin jetildiredi. Munyń bári – birligimizdi nyǵaıtyp, qoǵamdy uıystyratyn qasıetter.
Sol sebepti, óskeleń urpaqty tárbıeleý barysynda biz de osyndaı sport túrlerin qamtıtyn mektep sporty men stýdenttik sportty damytýǵa basymdyq berýimiz qajet.
Ekinshi. Ulttyq sportymyzdy ulyqtaý. Qazaq halqynyń ózimen birge jasasyp kele jatqan sport túrleri erteden ultymyzdyń myqty ári jigerli bolýyna yqpal etip, bereke-birligimiz ben yntymaǵymyzdyń jarasýynyń faktory ispettes bolǵan.
О́kinishke qaraı, sońǵy ýaqytta Ulttyq oıyndarymyzdy keıbir kisiler menshikti dúnıesindeı ıelengisi kelgen kezder de boldy. Bolashaqta mundaı keleńsiz jaıttar qaıtalanbaýǵa tıis. Jáne keshegi kelbetimiz ben erteńgi ereksheligimizdi joǵaltpaýymyz úshin Ulttyq oıyndarymyzdy memlekettiń qamqorlyǵyna alyp, arnaıy baǵdarlama jasaýymyz, tól merekemiz Naýryz meıramy tusynda úlken-úlken jarystar uıymdastyrýymyz kerek.
Úshinshi. Urpaqty sport arqyly bireýdi jeńýge emes, ózi jeńilmeýge úıretý. Qazaq – ejelden eshkimge esesin jibermegen jaýynger halyq. Qanymyzǵa sińgen jekpe-jek óneri bizde jaqsy damyǵan. Baıraqty báıgelerde olja salatyn sportshylardyń kóbi – osyndaı sporttyń ókilderi.
Árıne, sharshy alańda, boz kilemde atoı salǵan órenderimiz – Ult maqtanyshy. Degenmen bul salaǵa basqa qyrynan óte muqııat qaraǵan jón. Bizde «Sporttyq yza» (sportıvnaıa zlost) degen termın bar. Ásirese, jekpe-jek ónerinde qarsylasyna «sporttyq yzasy» joq adamnyń jeńiske jetýi ekitalaı. Bul – kerek qasıet. Biraq sporttyq yza adamdarmen qarym-qatynastaǵy yzaqorlyqqa ulaspaýy óte mańyzdy. Sportshyda óziniń kóńil kúıin basqara alatyn, ashý-yzasyn jeńe alatyn qasıet bolmasa, ol álsizge álimjettik kórsetip, áp-sátte qylmysqa urynýy múmkin. Ál-Farabıdiń «Tárbıesiz berilgen bilim – adamzattyń qas jaýy» degen sózi bar. Týra osy sózdi jekpe-jek sport túrlerine de qatysty aıtýǵa bolady.
Biz sportshylarǵa durys tárıbe bermesek, erteń basbuzarlardy ósirip shyǵaramyz. Zińgitteı jigitterdiń keshegi qańtar oqıǵasy kezinde ózgeniń múlkin qıratýy, beıýaz adamdardy uryp-soǵyp qataryna qosyp alýy – sonyń aıqyn kórinisi.
Er azamattyń ózin qorǵaı alǵany jaqsy. Bul qasıet, betin ári qylsyn, qandaı da bir jaǵdaı týyndasa el qorǵaý úshin de kerek. Biraq seniń artyqshylyǵyń ózgelerge ústemdik kórsetýge baǵyttalmaýy qajet.
Bala degen – jas óskin. Sámbi taldy bir jaqqa qısaıtyp baılasańyz, solaı qaraı qısaıyp ósedi. Arnaýly bilimi joq adamdardyń jattyqtyrýshy bolýy erteń tutas býynnyń ómirine zardabyn tıgizeri haq.
Sondyqtan jattyqtyrýshylardyń biliktiligi ǵana emes, adamgershiligi men qaramaǵyndaǵy balalarǵa durys tárbıe berý qabileti muqııat baqylaýda bolýǵa tıis. Bizde osy jaǵy aqsap tur. Biz bul máselemen myqtap aınalysýymyz kerek dep sanaımyn.
Buqaralyq sportty damytý týraly basqa da birqatar paıymymyzdyń bar ekeni ras. Osy oraıda, joǵary jaq qajet dep taýyp jatsa, onyń bárin quzyrly organdarmen birlesip júzege asyrýǵa daıyn ekenimizdi aıtqym keledi.
Sársen QURANBEK,
Qazaqstan jekpe-jek óneri qaýymdastyǵynyń vıse-prezıdenti,
Ulttyq quryltaı múshesi
NUR-SULTAN