PARYZDYŃ BIR PARASY

Jaqynda Ulttyq akademııalyq kitaphanada “Folıant” baspasynan “Meniń Otanym – Qazaqstan” serııasymen jaryq kórgen “Otyrar” kitap-albomnyń tusaýkeseri ótti. Avtory –Prezıdenttik syılyqtyń laýreaty,  áriptesimiz Erkin Qydyr. Kıeli Otyrardyń ótken tarıhy men búginin oramdy oımen, oıýly keskinmen kemshiliksiz túıindegen kitap-albom jaıynda gazetimizde jaryq kórgen О́mirzaq Aıtbaı­uly­nyń aıtqandaryna qosyp-ala­ry­myz joq. Kitapta Otyrardan shyq­qan uly babamyz Ál-Fara­bı­diń, babtardyń baby – Arys­tan­babtyń ańyzben astasqan ǵumyr­lary ja­sam­pazdyq ilimderimen ush­tas­ty­ryla órilgenin, Shyńǵys han men Ámir Temir joryqtary oı eleginen ózgeshe ótkizilgenin, Tur­ǵanbaı datqa, Qajymuqan, О́.Jáni­bekov, A. Mashanov, K.Akyshev sekildi Otyrarmen ózektes tulǵalar jaıly tyń derektermen jaryq kórgenin taǵy bir márte aıta ket­sek, artyq bolmaıtyn shyǵar. О́ńir­diń ǵa­ja­ıyp tabıǵaty, jan-janýarlar ále­mi, ósimdikter dú­nıesi men qazirgi áleýmettik-eko­no­mıkalyq, mádenı-rýhanı kelbeti týraly keltirgen málimetteri tarıh­shylar men ól­ke­taný­shy­lar­dyń nazaryn ózine qa­zir­diń ózinde-aq molynan aýda­ryp, jalpy kóp­shilik úshin óte kerekti dúnıe ekeni bilinýde. Qazaqtyń tarıhy ja­ıynda áli de tolyqqandy oqý­lyq­tar joq degen ókinish ózekti jıi órtep jatatyn másele bolsa, “Folıant” baspasynan jaryq kórgen osyǵan deıingi “Ulytaý”, “Oı­yl”, “Ereımentaý”, “Qazy­ǵurt” kitaptary sol túıindi bir­tin­dep sheshetin jol sekildi kórinedi. Osy kitaptar syndy elimizdiń basqa da óńirleri jaıynda qyzyqty jı­naqtardyń basy quralsa, bul el ta­rıhy men taǵdyryna arnalǵan tutas ensıklopedııa rólin atqarmaq. Tu­saýkeserde shyǵyp sóz sóılegen jazýshy Memlekettik syılyqtyń laýreaty Álibek Asqarovtyń aıt­qany osy oıǵa saıady. Qalamger bú­ginde elimizde 160-taı aýdan bar eke­nin, keleshekte baspadan olardyń árqaısysy týraly osyn­daı ustaǵanda ýysyń tolatyn rý­hanı baılyǵymyz kóbeıse, ol el úshin baǵa jetpes qundylyq bo­la­tynyn tilge tıek etti. Memlekettik “Má­denı mura” baǵdarlamasy bo­ıynsha Esil, Berel, Túrkistan – Otyrar sııaqty tarıhı eskert­kish­ter Qazaq eliniń brendi bolyp sanalady desek, endeshe baspadaǵy bastama eldik baǵdarlamamen tu­tasqan is ekeni kúmán keltirmeıdi. Osy óńirdiń týmasy, Parlament Májilisiniń depýtaty Shalataı Myr­zahmetov perzenttik tolǵa­nys­pen aǵyl-tegil oı saptasa, L.Gý­mılev atyndaǵy Eýrazııa ult­tyq ýnıversıtetiniń professory Serik Negımov “Otyrar” kita­by­nyń tu­saýkeseri tek elordada ótip qoı­maýy kerek, álemge áıgili Ál-Fa­rabıdiń týǵan jeri týraly kitap keshin shetelderde de ótkizse, nur ústine nur bolar edi dedi. Kitapty dáripteýde qulashty keń jaıyp, Farabı taǵylymyna taǵzym etken elderde jalǵastyrý ıdeıasy kópshilik kóńiline qondy. Aqyn Serik Turǵynbekuly: “Jigitter! Júrekte oty bar, О́mirde qyran bar, Toty bar. Aıyryp arasyn Aıta alsań, Áliptiń bir syry ashylar. Tarıhtyń tylsymy oqylar. Ol – tizgin – Otyrar, Ol – bizdiń Otyrar...” dep sııa­sy áli keýip úlgermegen jańa óleńin oqysa, jas aqyn Aıbatyr Seı­taq aǵasynan qalyspaı: Eı, jas urpaq! Júreginde oty bar! El tarıhyn oı-sanańa toqyp al. “О́zegińdi ne órteıdi?” deseńiz Orny tolmas oırandalǵan Oty­rar! dep osydan eki jyl buryn elordada týǵan jyryn usyndy. Kitap avtory Erkin Qydyr Otyrar haqynda áli de tereńnen bulqynǵan tolaıym bulaq kózi tabylaryna, al Otyrar týraly áńgime munan ármen qaraı da áli jalǵasa bererine sen­dirdi. Osy kitapqa derek kóz­derin izdeı júrip, beımálim nebir ǵajap tyl­sym­darǵa batqanyn aıtqan. Muny arhe­ologtar men tarıhshylar zert­teýine keleshekte muryndyq bolar tarıhtyń taǵy bir qupııada jatqan tyń arnasy dep uqtyq. Jazýshy Ádilbek Ybyraıymuly júrgizgen tusaýkeser keshinde áýelegen ásem ánder Otyrar ǵıbratyn to­lyq­tyryp, kóne ǵasyr kók­jıeginen syr tolǵady. Qarashash TOQSANBAI.