Bıyl Bekasyl Bıbolatulynyń týǵanyna 200 jyl tolady. Onyń mereıtoıy osy jyldyń qyrkúıek aıynyń 17 juldyzynda týǵan jerinde halyqaralyq qazaq-qyrǵyz zııalylarynyń V forýmynyń aıasynda atalyp ótiledi dep kútilýde.
Bekasyl Bıbolatuly qazirgi Túrkistan oblysynyń Tólebı aýdanyndaǵy Esim han ordasynyń irgesinde 1822 jyly ómirge kelip, 1915 jyly týǵan jerinde qaıtys bolǵan.
Bekasyl Bıbolatuly – Saıram, Qarnaq, Tashkent, Samarqant, Buhara, Sham (Sırııa) elindegi bilim ordalaryn túgel meńgergen danyshpan, teolog, astrolog, astronom, matematık, fılosof, shıpager, baq qonǵan, kıe daryǵan kisi, Islam qaǵıdattaryn, ómir saltyn tereń meńgergen dana, asqan ǵulama, Esim hannyń ýáziri Qudaıberdi bıdiń tikeleı urpaǵy,Tóle bıdiń jaqyn atalas týysy, «Eńsegeı boıly Er Esim» men «Tóle bıdiń tarıhy» atty dastandardyń avtory Qazanǵap Baıbolovtyń ustazy.
Bekasyl Bıbolatuly týǵan jerinde medrese ashyp, sol aımaqtyń balalaryn oqytqan, shyǵarmashylyqpen aınalysyp, kóptegen kitap jazǵan. Kóziniń tiriside-aq Bekasyl áýlıe atanǵan.
Búgingi urpaqqa Bekasyl Bıbolatulynan ázirge jetkeni «Zıkzal» atty ǵıbrat kitaby – halqymyzdyń təýelsizdik jyldarynda tapqan asyl qazynalarynyń biri. On toǵyzynshy ǵasyrda qaǵazǵa túsken bul qundy qoljazba táýelsizdik jyldary tórt ret shyǵarylyp, ǵylymı aınalymǵa tústi, birneshe ǵylymı konferensııaǵa arqaý boldy. Tek qazaq halqynyń ǵana emes, búkil adamzattyń qymbat jaýharlarynyń birinen sanalatyn bul shyǵarmada Islamnyń asyl qasıetteri, adamzattyń baıtaq tájirıbesi, salt-dástúri, zamananyń oı sanasy, ǵylymnyń san-salasy qamtylǵan, qazaq topyraǵynda buryn kezdespegen, ómir tylsymdarynyń syrlary men qupııalaryn ashatyn, adamnyń kúndelikti ómirine kerekti paıdaly keńester, ǵylymı málimetter men basqa da tujyrymdar bar.
Qazaq rýhanııatyndaǵy alyp tulǵalardyń biri Máshhúr Júsip Kópeıulynyń Ońtústikke saparyn baıandaıtyn, «Qazaq balasy oqydym, toqydym dese de, Bekasyl hazret bola ma» dep atalatyn maqalasynda Bekasyl áýlıeni asa qurmetpen hazret, ustaz dep ataıdy jáne pir tutady, ǵulamanyń qadir-qasıetin aıshyqty asha túsedi, onyń «Zıkzal» atty eńbegin asa qundy, baǵa jetpes týyndy dep baǵalaıdy.
Otandyq ǵalymdardyń pikirinshe, «Zıkzal» – kez kelgen qazaqtyń tórinde turatyn qasıetti kitap.
Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasy Ǵulamalar keńesiniń múshesi, belgili dintanýshy, arab, parsy jáne shaǵataı tilderinde jazylǵan «Zıkzaldy» qazaq tiline aýdarǵan Záripbaı Orazbaı bul eńbekti álemdik deńgeıdegi Hanafı mazhabyn dáripteıtin birden bir ǵylymı kitaptardyń qataryna jatqyzady.
2020 jyly pandemııanyń eń órship turǵan shaǵynda Bas múftı Naýryzbaı qajy Taǵanuly, «Zıkzaldaǵy» indetke qarsy qoldanylatyn qasıetti 7 aıatty Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasynyń saıtyna ilip qoıdy, búkil dúnıe júzindegi musylman elderiniń ımamdaryna úndeý jasap, olarmen bir mezgilde Quran oqyp, Jaratýshydan adam balasynyń kúnálaryn keshirip, indettiń betin qaıtarýdy suraǵan bolatyn. Sonymen qatar bıyl Naýryzbaı qajy Taǵanuly «Zıkzaldy» elimiz medreseleriniń oqý baǵdarlamasyna engizý týraly nıet bildirip, Bekasyl Bıbolatulynyń 200 jyldyǵyn atap ótý týraly, onyń esimin uly tulǵalar tizimine qosyp, túrki dúnıesiniń rýhanı astanasy Túrkistan men elimizdiń bas qalasy Nur-Sultandaǵy kóshelerge berý jóninde bastama kótergen edi. Ol bastama jurtshylyqtyń kóńilinen shyǵyp, zııaly qaýymnyń ishinde zor qoldaýǵa ıe boldy.
Qazaq ulttyq medısına ýnıversıtetiniń I.Á.Qulmanbetov, R.I.Qulmanbetov, D.S.Karaskova degen bir top ǵalymy ózderiniń 2019 jylǵy «Bekasyl Bıbolatulynyń medısınalyq kanondary» degen maqalasynda Bekasyl áýlıeniń «Zıkzalyn» klınıkalyq medısına men farmakologııa salasyndaǵy medısınalyq ensıklopedııalyq ǵylymı eńbek dep baǵalaǵan.
Bekasyl Bıbolatulynyń ómirbaıany men eńbegi týraly derekter Qazaq eliniń musylman oıshyl-ǵulamalary Ál-Farabı, Júsip Balasaǵun, Mahmýd Qashqarı, Ahmet Iúginekı, Hýsameddın Syǵanaqı, Máshhúr Júsippen birge Qazaqstan Respýblıkasynyń Bilim jáne ǵylym mınıstrligi usynǵan (2016 j.) jalpy bilim beretin mektepterdiń 9-synybyna arnalǵan akademık Ǵarıfolla Esimniń jetekshiligimen daıyndalǵan «Zaıyrlyq jáne dintaný negizderi» jáne «Svetkost ı osnovy relıgovedenııa» atty oqýlyqqa engizilgen.
Qazirgi kezde Bekasyl Bıbolatulynyń «Zıkzaly» qazaq oqyrmandarynyń tarapynan zor suranys týdyryp otyr.
2022 jyly Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Q.Toqaevtyń sheshimimen qazaq rýhanııatyndaǵy alyp tulǵalardyń, dala danalary men ǵulamalarynyń esimi jáne qasıetti jerlerdiń ataýy qaıta jańǵyrtylyp jatyr. Onyń jarqyn kórinisi bıylǵy jyly qurylǵan Abaı, Ulytaý, Jetisý men ortalyǵyna D.Qonaevtyń aty berilgen Almaty oblystary.
Osy oraıda joǵaryda aıtylǵan Bas múftı Naýryzbaı qajy Taǵanulynyń Bekasyl Bıbolatulyn ulyqtaý týraly bastamasy Qazaqstan Úkimetiniń tarapynan qoldaý tabady dep senemiz.
Búgin elimizdiń astanasynda Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń kezekti VII sezi ótip jatyr. Araǵa birneshe kún salyp qazaq-qyrǵyz zııalylarynyń V forýmy aıasynda Bekasyl Bıbolatulynyń 200 jyldyq mereıtoıy qasıetti Túrkistan jerinde atalyp ótpekshi. Meniń pikirimshe, bul da kezdeısoq nárse emes. Ol ǵulama babamyzdyń ustanymy men rýhy bıiktiginiń dáleli.
Myrzataı JOLDASBEKOV,
Abaı atyndaǵy memlekettik syılyqtyń laýreaty