Keńes kezeńinde búlinip, toqyraý jyldarynda qaraýsyz qalǵan Qapal meshitiniń jaı-kúıin buǵan deıin de jazǵanbyz. О́ńir jýrnalısteri de dabyl qaǵyp, qasıetti nysannyń qıraǵaly turǵanyn kótergen edi. Endi, mine, el nazaryn aýdarǵan jaǵdaı oń sheshimin tabatyn bolypty. Muny osy istiń basy-qasynda júrgen jýrnalıst Qajet Andas aıtty. Aldaǵy ýaqytta rýhanı ǵımarat kúrdeli jóndeýden ótip, el ıgiligine qyzmet etetin bolady.
1865-1867 jyldary tatar saýdageri Ǵalıákpar Seıfýlmúlikov qajynyń jeke qarjysymen boı kótergen ǵıbadat úıi qaıta jańǵyrtylmaq. Ǵalıákpar qajynyń urpaqtary Dımash atamyzdyń jeke dárigeri bolǵan Ahat Múlikov, medısına salasynda úlken jetistikterge jetken Garıf Ámınuly jáne kásipker Tahır Garıfulynyń ruqsatymen jańǵyrtý jumysyn kásipker Sabyr Qadyruly men Ilııas Sabyruly júrgizetin boldy. «Aldyn ala boljam boıynsha qaıta jańǵyrtý jumysyna 100 mln teńgeden astam qarjy ketedi», deıdi Sabyr Qadyruly.
Qapal meshitin qaıta jańǵyrtýǵa qatysty bastama kótergen basqosýǵa alys-jaqynnan el júgin arqalap, urpaq bolashaǵyna úmitpen qaraıtyn azamattar jınalǵan.
«Qapal meshiti týraly eń alǵash jazba qaldyrǵan Petr Semıonov-Tıan Shanskıı Qapal óńiriniń tabıǵaty týraly aıta kelip, osynda qonystanǵan musylmandarǵa meshit-medrese úıi kerektigin jazady. Onyń osy oıyn Táneke batyr bastaǵan el asyldary quptap, 1866 jyly Ǵalıákpar qajynyń uıymdastyrýymen 92 el aǵasy Qapalda bas qosyp, general-gýbernator Gerasım Kolpakovskııge usynys hat joldaıdy. Bul usynysty qoldaǵan general-gýbernator Omby qalasyna baryp, meshit qurylysyn júrgizýge qajetti qujattardy rettep, kelesi jyly arhıtektor Nıkıtın bastaǵan sheberler qurylys jumysyn qolǵa alady. Sodan bergi bir jarym ǵasyrdaǵy aýmaly-tókpeli oqıǵalardyń bárin bastan ótkergen meshit búlinse de búginge jetti. Osy meshitti qaıta jańǵyrtamyz dep bilek sybanyp kirisken Sabyr Qadyruly men Ilııas Sabyrulynyń bes atasy da Mekkege baryp, qajy atanǵan adamdar», dep tarıhtan syr tarqatty ólketanýshy Jemisbek Tolymbekov.
Meshittiń irgetasy taýdan jetkizilgen kógildir kesek tastarmen órilip, qabyrǵasy qalypta quıylǵan saz balshyqpen qalanady. Ǵıbadat úıi 300 orynǵa arnalǵan. Uzaq jyldar halyqqa úzilissiz qyzmet etken meshit 1918-1928 jyldary jabylyp, munarasy qıratylady. 1991 jylǵa deıin qoıma, ashana, dúken, taǵy da basqa maqsatqa paıdalanylyp, táýelsizdikpen birge meshit úıi bolyp qaıta ashylady. Biraq keıinnen túrli sebeppen qaraýsyz qalyp, tozyp, tonaldy.
Ǵalıákpar qajynyń kindiginen Ulyqpan, Syqtyq, Hakim, Sultan atty 4 ul taraǵan. Búginde ósip-óngen áýletke aınalyp otyr. Atalarynyń qolynyń taby qalǵan tarıhı nysannyń qaıtadan túleıtinine qajy urpaqtary da qýanyshty.
«Atalarymyzdyń osynaý ólkeniń tarıhyn túletýge qosqan úlesin qashanda maqtanyshpen eske alyp otyramyn. Aıtalyq, Ǵalıákpar qajy atamyz Shoqan Ýálıhanovtyń Qashqar saparynda birge bolǵan kópesterdiń biri. Meshit qurylysy bitken soń 2 jylǵa Mekkege saparǵa attanady. Keıingi kezde arhıv derekterinen atamyzdyń Mekkede qonaqúı salyp, qajylyqqa barǵandardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etkeni jaıynda derekter tabyldy. Keńes Odaǵy ornap, qajylyqqa barýǵa tyıym salynǵan soń meshit jumysy da toqtady. Stýdent kezimde bul nysan qoıma bolatyn. Jazǵy demalysta aýylǵa kelip, zat tasýshy bolyp ýaqytsha jumys isteýshi edik. Bir jyldary Ǵalıákpar qajy balalaryna arnap salǵan úıge jóndeý jumysy barysynda jertóleden meshittiń tóbesine ornatylǵan jarty aıdy taýyp aldyq. Ony ákemiz qyzyl belsendiler laqtyryp tastaǵan jerinen taýyp, jasyryp qoıǵan eken. Táýelsizdik kelip, meshit qaıta ashylǵanda ony meshittiń tóbesine qaıta ornattyq», deıdi qajynyń urpaǵy Garıf Múlikov.
«Qazaqstannyń qasıetti jerleriniń geografııasy» jobasy bastalǵanda nysan óńirlik mańyzy bar nysandar tizimine engizildi. Sondaı-aq meshit úıi Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasynyń balansynda tur. Endigi kezekte «Nysan qaıta jańǵyrtýdan ótkennen keıin qandaı maqsattaǵy qurylysqa aınalady?» degen suraqqa jurttyń kóńili aýǵany anyq.
Bul jaıly aýyl aqsaqaly, «Mataı-Bóribaı» qorynyń tóraǵasy Berikbol Qasymov: «Qor bastamasymen aýdanymyzda birqatar ıgi jumys atqarylýda. Aldaǵy ýaqytta Qyzylorda oblysyndaǵy Tólegetaı baba keshenin jóndeý jumysyna qoldaý kórsetpekpiz. Mine, mesenat Sabyr Qadyruly otbasynyń qoldaýymen taǵy bir tarıhı is óz júlgesin tapqanyn kórdińizder. Jetisý óńirinde dinı baǵyttaǵy mýzeı bar degendi estimedim. Osy nysan sol baǵytta jumys istese degen oıym bar», deıdi B.Qasymov.
Al Aqsý aýdany ákiminiń orynbasary Ǵazız Esjanovtyń aıtýynsha, qazir bul nysandy medrese retinde ashý, tarıhı nysanǵa aınaldyrý, taǵy da basqa usynystar túsip jatyr. Aldaǵy ýaqytta aýdan ákimdigi, jergilikti turǵyndar, Ǵalıákpar qajynyń urpaqtary jáne mesenattarmen birlese otyryp, bir sheshimin shyǵarady.
Kópshilik bul bastamany Ádiletti Qazaqstandy qurý jolyndaǵy ıgilikti istiń biri dep qabyldaǵany anyq.