TÁÝELSIZ ELDIŃ BASTY JETISTIGI

Ata-babalar ǵasyrlar boıy ańsaǵan táýelsizdikke qol jetkizgen Qazaqstan búginde ósip, órkendep, qanatyn keńge jaıyp, egemendi, eńsesi bıik memleket retinde joǵary halyqaralyq bedelge ıe bolýda. Sonymen qatar, elimizdiń álemdik qoǵamdastyqtan ózine laıyqty oryndy ıelenýi men Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uıymyna tóraǵalyq etýiniń mańyzy zor ekendigi aıtpasa da túsinikti. Sóıtip, memlekettik bıliktiń tıimdi de utymdy qyzmeti qazaqstandyq qoǵamnyń qaýipsizdigi men turaqtylyǵyn qamtamasyz etip, bul baǵyttaǵy yqpaldy is-sharalardy odan ári jetildire túsýde. Qazaqstandaǵy prezıdenttik ınstıtýttyń memlekettiń qalyp­tasýy men qoǵamnyń damýyndaǵy yqpaly aıtarlyqtaı mol. Al, endi keń-baıtaq elimizde  táýelsizdiktiń týy jelbirep, memlekettiń kemel­denýi Memleket basshysynyń atymen tyǵyz baılanysty eken­digi kópshilikke jaqsy belgili. Degenmen, qoǵamnyń reformalar jolymen odan ári ilgeri jyljýy eldiń áleýmettik-saıası jańarýy­nyń jańa kezeńin, geosaıası jaǵ­daıdy eskere otyryp, ulttyq-memlekettik qurylys úrdisterin, prezıdenttik ınstıtýtty ǵylymı zertteýdiń mańyzdylyǵyn art­ty­rýdy talap etedi. Bul máseleler jóninde Alma­tyda ótken “Qazaqstan Respýb­lıkasy: memlekettik qurylystyń tájirıbesi jáne áleýmettik-saıası jańarýdyń bolashaǵy” atty ha­lyqaralyq ǵylymı-praktıkalyq konferensııada keńinen sóz boldy. Prezıdenttik ınstıtýttyń 20 jyldyǵyna arnalǵan halyq­ara­lyq konferensııany uıymdasty­rý­daǵy basty maqsat – qoǵamnyń áleýmettik-saıası jańarýynyń ke­mel keleshekterin anyqtaý. So­nymen qatar, táýelsizdiktiń qa­lyptasý kezeńderin jáne Qazaq­standa memlekettik qurylys ba­ry­syndaǵy áleýmettik ózgeris­terdiń negizgi úrdisterin taldaý jáne keshendi túrde paıymdaý bolyp tabylady. Jıynǵa qatysyp, sóz alǵan Parlament Senatynyń Áleýmet­tik-mádenı damý jónindegi komı­tetiniń tóraǵasy A.Bıjanov res­pýblıkada búgingi tańda qol jet­ken jetistikter, ásirese áleý­met­tik-ekonomıkalyq ilgerileýshi­lik­ter men quqyqtyq memlekettiń qa­zaqstandyq modeli qalyptasqan­dyǵyn atap aıtty. Bilim jáne ǵylym mınıstrligi Fılosofııa jáne saıasattaný ınstıtýtynyń dı­rektory Á.Nysanbaev óz baıandamasyn “Táýelsiz Qazaq­standaǵy saıası júıeniń ózegi – basqarýdyń  prezıdenttik for­masy” taqyrybyna arnady. – Bizdiń búgingi ǵylymı kon­ferensııa prezıdenttik ınstıtýt­tyń 20 jyldyǵyna arnalyp otyr. 1990 jyldyń 24 sáýirinde Jo­ǵar­ǵy Keńes Qazaqstan Respýblı­kasynyń tuńǵysh Prezıdentin saılady, sodan beri elimizde pre­zıdenttik ınstıtýt quryldy. Sóıtip, Qazaqstanda Konstıtýsııa qabyldanǵannan bastap, bıliktiń prezıdenttik formasy júzege asyryldy. Qazaqstan kelesi jyly memlekettik táýelsizdiginiń 20  jyldyǵyn atap ótedi. Atap aı­tarlyǵy, demokratııanyń damýy, prezıdenttik ınstıtýttyń qalyp­tasýy, tutastaı alǵanda, qazaq­standyq qoǵamnyń júıeli moder­nızasııasy, jalpy álemdik úrdis­terdi qoldaýdyń nátıjesi ekendigi sózsiz, – dedi ınstıtýt jetekshisi. Ulybrıtanııanyń Redıng ýnıversıtetiniń ekonomıka dok­tory, professor Elena Kolıýj­neva óz kezeginde Qazaqstannyń táýelsizdik jyldary kezeńindegi ekonomıkalyq damýy jóninde aıtyp berdi. Fransııadaǵy Sor­bonna ýnıversıteti janyndaǵy “SEDIMES” halyqaralyq ýnı­ver­sıtetiniń prezıdenti Klod Albaglı bolsa, álemdik jahan­daný ózgeristeri jaǵdaıyndaǵy mem­leket­tiń áleýmettik-saıası moder­nı­zasııasyn tilge tıek etti. Son­daı-aq Reseı, Belarýs, Túrkııa, Ázirbaıjan, Tájikstan­nan kelgen tanymal ǵalymdardyń jıynnyń kún tártibine qoıǵan ózekti másele týraly pikirleri men usy­nystary kóp kóńilinen shyqty. Táýelsiz memlekettegi prezı­dent­tik ınstıtýt qyzmeti, mem­le­kettiń qalyptasýy men demokra­tııanyń damýy, jaqyn jáne alys shetelderdegi prezıdenttik ınstı­týttardyń qyzmet etý tájirı­beleri týraly ǵylymı aqparat almasýdyń bereri mol ekendigin ǵalymdar ashyp aıtty. Sonymen, búgingi táýelsiz el­diń eń basty jetistigi qarapaıym qazaqstandyqtardyń baqytty ur­paq ósirip, eńbek etip, keleshekke mol senimmen qaraýynda jatsa kerek. Baqyt BALǴARINA, Almaty.