Búginde jaryq kórgenine bir ǵasyr tolyp otyrǵan Jambyl oblystyq «Aq jol» gazeti óziniń tereń jatqan tarıhymen erekshe. Bıyl 1-mamyr kúni gazettiń shyqqanyna 100 jyl toldy. «Aq jol» gazetiniń ǵasyrlyq mereıtoıyna oraı Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev ujym qyzmetkerlerine arnaıy quttyqtaý hat joldap, basylymda jumys atqaryp júrgen barlyq qyzmetkerdi aıtýly kúnmen quttyqtaǵan bolatyn.
Áýeli «Kedeı erki» degen atpen 1922 jyldan bastap shyǵatyn basylymnyń tuńǵysh uıymdastyrýshysy jáne redaktory belgili Alash qaıratkeri Sydyq Ablanov bolǵan. Basylym odan keıin «Eńbek», «Dıqan daýysy», «Kolhozshy», «Kolhoz joly», «Kommýnıst», «Stalındik jol», «Eńbek týy» degen ataýlarmen shyqty. Sodan beri talaı belesti baǵyndyrǵan Áýlıeata óńiriniń bas basylymynda ár jyldary Ǵabdy Amanǵalıev, Jaıyq Bekturov, Ǵaısa Sarmýrzın, Tólendi Ońǵarbaev, Begen Baısaqalov, Battal Jańabaev, Arǵynbaı Bekbosyn, Áldıhan Qaldybaev, Maqulbek Rysdáýlet, Ǵalym Qasabaı, Qýanysh Iemberdıev, Kósemáli Sáttibaıuly, Qýat Áýesbaı, Oralhan Dáýit sekildi elge tanymal azamattar bas redaktor boldy. Kemel Toqaev, Nesipbek Dáýtaıuly, Asqarjan Sársek, Tynyshbaı Raqym, Jaqsylyq Sátibekov, Elen Álimjan, Murat Syzdyq sııaqty belgili aqyn-jazýshylardyń «Aq jol» gazetine sińirgen eńbegi az bolǵan joq. Báriniń de aımaqtyń ata basylymynyń damýyna, órkendeýine úles qosqanyn aıta ketken jón.
Jalpy, «Aq jol» gazetiniń tarıhynda uly jazýshy Muhtar Áýezovtiń «Túrkistan solaı týǵan» atty áıgili shyǵarmasynyń alǵash ret jaryq kórgeni aıtylady. Jazýshy sol kezde Áýlıeata óńirindegi Sarysý aýdanynyń Túrkistan aýylyna baryp, arnaıy ocherk jazǵany tarıhtan belgili. 1937 jyly Jambyl qalasynda jastardyń respýblıkalyq basqosýy ótken kezde, atalǵan jıynǵa qatysqan, keıinnen ataqty aqyn Syrbaı Máýlenovtiń tuńǵysh óleńi jarııalanǵan eken. Sondaı-aq kórnekti memleket jáne qoǵam qaıratkeri Dinmuhamed Qonaevqa jazyqsyz jala jabylǵan tusta gazet qyzmetkeri Qystaýbaı Baıtýovtyń qaıratker tulǵadan suhbat alǵany da bir tarıh. Al belgili qaıratker azamat Asanbaı Asqarov ta negizsiz jalaly bolǵanda «Aq jol» gazetiniń ol kisige arasha túskeni de shyndyq. Bul týraly belgili aqyn, basylymnyń sol kezdegi bas redaktory Arǵynbaı Bekbosyn óz esteliginde «...belgili jýrnalıst Jaqsylyq Sátibekovti Bishkekke attandyrdyq. Kóp keshikpeı onyń «Asqarovtyń soty» atty ocherkin sot ár sózden ilik izdemes úshin ózim ábden súzgiden ótkizip jarııalap ta jiberdik. «Eńbek týynan» soń ony meniń usynysymmen Sherhan Murtaza «Sosıalıstik Qazaqstanǵa», Ámirseıit Álıev «Ońtústik Qazaqstanǵa» basty. Kúlli Qazaqstan kóterilip ketkendeı boldy», dep jazady. Taǵy bir aıta keterligi, kezinde búgingi «Aq jol» (sol kezdegi «Eńbek týy») gazetiniń 1986 jyly Jeltoqsan oqıǵasyna qatysqany úshin jazalanǵan Qaırat Rysqulbekov, Jambyl Taıjumaevqa arasha túskeni de belgili. Munyń bári de búginde jaryq kórgenine 100 jyl tolyp otyrǵan «Aq jol» syndy beldi basylymnyń tarıhy, shejiresi. Árıne, keltire berse mundaı oqıǵalar gazet tarıhynda kóp bolǵan. Munyń bári de búgingi urpaqqa ónege bolarlyq dúnıeler. Qazaqtyń birtýar perzenti Dinmuhamed Qonaev 1992 jyly «Shynshyl jarııalanymdary úshin Jambyl oblystyq «Aq jol» gazetine jáne onyń redaktory A.Bekbosynulyna rızalyǵymdy men ózimniń «Zamanym týraly» atty kitabymda bildirgenmin. Endi mynadaı mereıtoı ústinde «Aq jolǵa», onyń myń-san oqyrmandaryna, Jambyldyń jalpy el-jurtyna amandyq-saýlyq, bereke, yntymaq, aq jol tileımin», degen eken. Sondaı-aq Halyq jazýshysy Sherhan Murtazanyń da «Aq joldy» respýblıkadaǵy eń bir aıbyndy, halyqqa qadirli gazetterdiń biri dep bilemiz», degen ataly sózi bar. Sol sııaqty, Asanbaı Asqarov, Temirbek Qojakeev, Myrzataı Joldasbekov, Farıza Ońǵarsynova jáne ózge de elge syıly tulǵalardyń «Aq jol» gazeti týraly jyly lebiz bildirýi de biz úshin abyroı.
Jýyrda «Aq jol» gazetiniń 100 jyldyǵyna oraı, «Ǵasyr shejiresi» atty kitap jaryq kórdi. Bul kitap Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń «Aq jol» gazetiniń ujymyn quttyqtaý hatymen ashylyp otyr. Sondaı-aq, kitapta Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik keńesshisi Erlan Qarın, Qazaqstan Respýblıkasynyń Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstri Darhan Qydyráli, Qazaqstan Jýrnalıster Odaǵynyń tóraǵasy Seıitqazy Mataev, Jambyl oblysynyń ákimi Nurjan Nurjigitov sekildi birqatar laýazymdy tulǵalardyń quttyqtaýy berilgen. Jalpy, kitap tarıhı basylymnyń bir ǵasyrlyq shejiresin qamtıdy.
Bul kúnde «Aq jol» gazeti týraly Tursynhan Tolqynbaıuly, Jańabaı Mıllıonov, Ahmetjan Qosaqov, Mahambetáli Dúısebaev, Doqtyrhan Turlybek, Tolymbek Álimbek, Qurmanbek Álimjan, Maqulbek Maldarbekov, Sáýlembaı Ábsadyquly, Bolat Japparuly, Ádilbek Baqqarauly, Amanǵalı Ábýov, Ábilda Sársenbıev, Baımahanbet Ahmet, Seısen Qojeke, Aqyljan Mamyt jáne basqa da myqty azamattardyń aıtary kóp-aq. Sonymen qatar, birqatar ardager azamattar «Aq jol» gazetiniń shejiresi týraly jazyp, atalǵan basylymda qyzmet atqarǵan azamattar týraly jıi qalam tartyp keledi. Máselen, Tursynhan Tolqynbaıulynyń kezinde Jambyl Jabaevtyń ádebı hatshysy bolǵan aqyn Áshirbaı Esmurzaev jaıly maqalasy, Kósemáli Sáttibaıulynyń qazaq ádebıetindegi detektıv janrynyń negizin qalaýshy Kemel Toqaev týraly maqalasy basylym shejiresin túgendeýge atsalysqan dúnıeler deýge bolady. О́kinishke qaraı, «Aq jol» gazetinde eńbek etken birqatar atpal azamattar ómirden mezgilsiz ótip ketti. Bul kúnde qalyń oqyrman da, gazet qyzmetkerleri de Baqtııar Ábildauly, Maqulbek Rysdáýlet, Bolat Máýlenov, Saparǵalı Álibaı, Lesbek Saılaýbekov, Bolat Bekjanov, Murat Syzdyq, Asqarjan Sársek sekildi azamattardy saǵyna eske alady. Bul azamattardyń salyp ketken sara joly, jýrnalıstıka salasyndaǵy baı tájirıbesi búginde kóptegen jastardyń ıgiligine jarap keledi.
«Aq jol» gazetiniń alǵashqy sany jaryq kórgeli beri munda kóptegen azamattar jumys istedi. Árıne, shaǵyn bir maqalada ol kisilerdiń bárin birdeı aıtý múmkin emes. Degenmen, talaı býyndy qalyptastyryp, talaı býyndy almastyrǵan óńirdiń bas basylymynda eńbek etken árbir azamat barlyq qurmetke laıyq dep bilemiz. Bir ǵana Maqulbek Rysdáýlettiń bas redaktor bolǵan tusynda jumysqa qabyldanǵan azamattardyń deni bul kúnde redaksııanyń beldi qyzmetkerlerine aınalyp otyr. Tipti, birqatary shákirt tárbıeleıtin jaǵdaıǵa da jetti. Eń bastysy – «Aq jol» gazetiniń baı tarıhynda, júz jyldyq jylnamasynda árbir bas redaktordyń, árbir jýrnalıstiń sara, dara joly qaldy deýge bolady.
Búginde «Aq jol» gazetiniń jaryq kórýine, oqyrman qolyna der kezinde jetýine Jambyl oblysynyń ákimi Nurjan Moldııaruly Nurjigitov qamqorlyq kórsetýde. Qazirgi tańda «Aq jol», «Znamıa trýda» jáne «Arai» jastar gazeti, úsh birdeı oblystyq gazet «Aulieata-Media» jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginiń quramyna birigip, bir ujym retinde jumys istep keledi. «Aulieata-Media» JShS Bas dırektory Oralhan Dáýit. Bul kúnde «Aq jol» gazetinde 25 qyzmetker jumys isteıdi. Bas redaktordyń orynbasary Farıza Ábdikerimova, jaýapty hatshy Marjan Raqaı, sholýshy Amangeldi Ábil, bólim meńgerýshileri Júrsingúl Jaqyp, Marat Qulıbaev, Gúljan Rahman, Eset Dosaly, tilshiler Quralaı Seısenbekqyzy, Elvıra Jarylqasynova, Esen О́teýli, Sándibek Pirenov, Nurjan Qadiráli, Aqjolgazet.kz saıtynyń kontent-redaktory Aıtolqyn Kenjebekova, aǵa dızaıner Orazkúl Ábdikerimova, korrektorlar Saıa Álimjanova, Aqerke Muratbaeva, dızaınerler Dınara Balaeva, Aıman Seıdildaeva, fototilshi Aqádil Rysmahan, tehnıkalyq qoldaý qyzmetine jaýapty Almaz Ormanov sekildi azamattardyń eńbegi atap ótýge turarlyq.
«Aq jol» gazeti Jambyl jurtshylyǵyna júz jyldan beri jol tartyp keledi. Tarıhı basylymnyń áli de oqyrmanǵa bereri mol. Basylym oqyrmanymen birge máńgi jasaı beredi degen senim mol!
Hamıt ESAMAN,
Jambyl oblystyq «Aq jol» gazetiniń bas redaktory