Qaıyrymdylyq kásibılikti qajet etedi

– Alfııa Dáýletqalıqyzy, so­ny­­men sózimizdi tarıh qoı­na­ýyna attan­ǵan 2022 jyly «Sa­muryq-Qa­zyna» kompanııalar tobynyń qa­ıy­­rymdylyq qyz­met aýqymy qan­shalyqty keń boldy degen suraqtan bas­ta­saq...

– Qor kompanııalarynyń qa­ıy­rymdylyq operatory «Samruk-Kazyna Trust» áleý­met­tik jobalardy damytý qory densaýlyq saqtaý, bilim berý, má­denıet, buqaralyq sport, ha­lyq­tyń áleýmettik osal toptaryn qoldaý jáne ózge de salalarda tyndyrymdy jumys isteýge kúsh salady. Máselen, bıylǵy qaıyrymdylyq qarjysynan Shymkenttegi «Deni saý balalar» jobasynda az qamtylǵan otbasylar men balalar úılerindegi neıro-ortopedııalyq kináraty bar, týǵannan 15 jasqa de­ıin­gi balalarǵa tegin ári sapaly, ke­­­shen­di ońaltýdyń qoljetimdi bolýy qarastyrylyp, jalpy 600 bala qam­tyl­dy. Aýtızm jáne basqa da mentaldy aýytqýlary bar balalarǵa jaǵdaı jasaýǵa arnal­ǵan 8 «Qamqorlyq» orta­lyǵy qurylyp, 1 myńnan astam adam jumyspen qamtyldy. Jetisý, Atyraý, Shyǵys Qazaqstan, Jambyl, Batys Qazaqstan, Qara­ǵandy, Qyzylorda, Qostanaı, Pavlodar, Soltústik Qazaq­stan, Túrkistan oblystary men Shym­kent, Almaty qalalaryn­da­ǵy taǵy osyndaı 13 erte aralasý orta­lyǵynda 7 800 balaǵa ońaltý shara­lary qolǵa alyndy.

«Basqarylatyn gıpotermııa» jobasynda ortalyq júıke jú­ıe­siniń zaqymdanýymen týǵan ná­res­telerdiń múgedektigin tó­men­detý úshin 5 perına­tal­dyq orta­lyqty emdik keshenmen jab­dyqtadyq. Erekshe jáne az qam­tylǵan otbasylardan shyq­qan 1 myń bala «Salamatty bola­shaq» beıimdelgen sport sek­sııalarynda jyl boıyna bilikti mamandardyń kómegimen beıim­del­gen dene shynyqtyrýmen jáne sportpen tegin aınalysyp, jergilikti jáne ulttyq deńgeıde jarystarǵa qatysty. Taıaýda «Sa­muryq-Qazyna» qoldaýyna ıe bolǵan elimizdegi jalǵyz parahokkeı quramasy álem chempıonatynan kúmis júldemen oraldy. Mine, birneshe jyl boldy, elordadaǵy turmysy tómen otba­sylardaǵy 3 myńǵa jýyq bala men jas­óspirim otbasylyq aýla klýbtaryna baryp, ata-analaryna psıhologııalyq keńester berilýde.

Qor qoldaýymen Qazaqstandy aralap shyqqan medısınalyq poıyzdar 80 myńnan astam qa­zaq­standyqqa kómek kórsetse, «Jeńis» jobasynda Ekinshi dúnıejúzilik so­ǵysy ardagerleri men tyl eń­bekkerlerine azyq-túlik pen dári-dármek aparylyp, úı-jaı­la­ry tazalanýda, poıyzǵa bılet satyp áperildi. Jańaózende úsh mektepti jabdyqtap, qor kompanııalary atynan 220-dan astam órenge elimizdiń úzdik orta arnaýly bilim ordalaryna granttar taǵaıyndaldy.

Atyraý oblysyn qamtyǵan «Áreket» jobasynda erekshe balalar kútimindegi, kópbalaly jáne jalǵyzbasty 100 áıel sura­nysqa ıe mamandyqtar boıyn­sha oqytylyp, aldy kásibin bas­­tap ketse, jańa Ulytaý, Abaı jáne Jetisý oblystarynan tys Túrkistan men Aqtóbe óńir­lerin qosqanda 300 adamǵa aspaz, tigin, sulýlyq salondary, SMM jáne avtoelektrık sııaq­ty qazirgi zamanǵy kásipter oqy­­tylyp, sertıfıkatpen birge isine qajet qural-jabdyq tabys­talmaq. Aıtpaqshy, bizdegi áleý­met­tik kásipkerlikke baýlıtyn «Áreket» baǵdarlamasy aıasynda 3 mln teńgelik shaǵyn granttar da talaı paıdaly iske uıytqy bolyp otyr.

– Qansha qoldaý jasaldy desek te, óz bıigine kóterile almaı kele jatqan memlekettik qazaq tiliniń órisin uzartýda qolǵa alynǵan sharalar qandaı?

– Álbette memlekettik tildi damytý jobalary erekshe nazarymyzda. «Samruk-Kazyna Trust» qory memlekettik tildi damytýda 2016-2022 jyldar aralyǵynda 12 áleýmettik jobaǵa 378 mln 5 júz myń teńgege qarajat bóldi. Onyń ishinde 2022 jyly 53 mln 8 júz myń teńgege 2 joba Qor tarapynan qoldaý taýyp, Qazaqstan Respýblıkasy men shetel azamattary qazaq tilin­de­gi sapaly kontentke tegin qol jetkizdi. Bul degenimiz, 350 balaǵa Abaıdyń «Qara­sóz­der» ıllıýstrasııalanǵan kitabyn qazaq jáne orys tilderinde ba­syp shy­ǵa­rýǵa baǵyttalǵan áleý­met­tik jobasy júzege asty. Kitap 5 myń dana bolyp ja­ryqqa shyqty. 400-ge jýyq oqýshyǵa arnalǵan ekonomıka negizderi boıynsha qazaq tilinde oflaın-onlaın oqý uıymdastyryldy. El aýmaǵy boıynsha 107 jasóspirimge qazaq tilinde sheshendik ónerden kýrs ótkizildi. «Mektep onlaın» portalynda oqýshylarǵa arnal­ǵan 3 885 beıne oqýlyq jasaq­tal­dy. Bul pandemııa kezinde oqý­shy­lar­dy oqytýda óte jaqsy nátıje berdi.

Elimizde tuńǵysh ret memle­ket­­tik tildi onlaın aqysyz úı­re­ný­­ge ar­nalǵan «Soyle.kz» por­taly týraly jeke-dara toqtalsaq bolady. Portal iske qosylǵannan beri onyń qyzmetin álemniń túkpir-túkpirinen paıdalanýshylardyń sany 12 mln-nan assa, arnaıy tirkelip til úırenip jatqan adam­dar­dyń sany 280 myńnan kóp. Bul rette qazaqsha biletin ózge ult ókilderiniń sany kúnnen kúnge artyp barady. Biraz ýaqyt buryn kanadalyq Roman Koýl­dyń 6 aıdyń ishinde qazaqsha úı­ren­genin alǵa tartyp júrsek, ja­qynda ıtalııalyq Donato 2 jyl­dyń ishinde «Soyle» arqyly qazaq tilin jetik meńgergenin kór­setip qýantty.

Is qaǵazdaryn qazaqsha jazyp, toltyrý, saýatty ázirleý maqsa­tyn­daǵy «Resmihat.kz» portalyn paıdalanýshylar sany 50 myń adamnan asty. 2022 jyly portaldyń dızaıny jańartylyp, jańa bólimder engizildi.

Jańa jylda da qazaq tili­niń kósegesin kógertýge arnal­ǵan bas­tamalardy qýana qolda­maq­pyz. Degenmen talap bir – joba­lar­dyń árqaısysy tıim­diligi, kórsetkishteriniń aıqyndyǵy, elge tıgizer paıdasy jáne taǵy basqa qaǵıdattar arqyly syn tezi­ne salynady.

– Nege 2016 jyldan beri «Samuryq-Qazyna» kom­pa­nııalarynyń qaıy­rym­dy­lyq­pen aınalysyp, halyqqa kómek kórsetý qyzmetin bir orta­lyq­tan «Samruk-Kazyna Trust» júr­gizedi?

– «Samuryq-Qazyna» AQ kompanııa­lar toby boıynsha qaıy­rymdylyq qyzmetin orta­lyq­tandyrýǵa mańyzdy sebepter túrtki boldy. 2016 jylǵa deıin qaıyrymdylyqty «Samuryq-Qazyna» qory men enshiles kom­pa­nııalar árqaısysy derbes kór­setkeni belgili. Alaıda en­shi­les kompanııalarda bir jobany birneshe ret qaıta qar­jy­landyrý, kómek kórsetý men tıim­dilikti baǵalaýdyń ja­byq­tyǵy, irikteýdiń kásibı sarap­ta­ma­lyq baǵalaýsyz júzege asyrylýy, birkelki demeýshilik saıa­sat­­tyń joqtyǵy syndy olqy­lyqtar baıqaldy. Osylaı­sha, kompanııalardaǵy bul ókilet­tik­ter­ge beıindi emes qyzmet retinde tyıym salynyp, 2016 jyly halyqaralyq standarttarǵa sáı­kes áre­ket etetin, áleýmettik máse­lelerdi jan-jaqty sheshýge qabiletti jáne olar­dyń túpki se­bep­terimen kúresetin biryńǵaı mamandandyrylǵan operator qurý týra­ly sheshim qabyldandy.

– О́tinimderdiń jekelegen tul­ǵa­lardan qabyldan­baýy­nyń syry nede?

– Jańa Qazaqstan demekshi, bizdiń ustanym – bastamalardyń turaqty, júıeli jáne tıimdi bolýy, naqty túıt­kil­derdi túbe­geı­li sheshýge arnal­ǵany, barynsha buqaranyń qalyń qarasyn qamtyǵany mańyzdy. Biz qoǵam úshin eń jaqsy oılastyrylǵan jáne paıdaly ondaǵan jobany tańdap alý úshin myńdaǵan ótinimdi erinbeı qarastyrýǵa daıynbyz. Nelikten ótinimder qabyl­dan­baıdy, maquldanbaıdy dep shaǵymdanyp jatady. Týra­syn aıtý kerek, biz azamat­tar­dyń shaǵyn tobyna nemese jekelegen muqtaj otbasylarǵa kómektesýge baǵyt­talǵan birrettik bas­tama­lardy, ataýly kómek kórsetýdi qol­daı almaımyz. Kommer­sııa­lyq, el bolashaǵyna qajetsiz, turaqsyz, maqsaty bulyńǵyr jobalarǵa da qarjyny sarp etpeı­miz. Arnaıy komplaens qyz­meti tamyr-tanystyqqa, «bar­maq basty, kóz qystyǵa», ıaǵnı sybaılas jemqorlyqqa jol bermeý maqsatynda ár ótinim ıesin jan-jaqty tekserip otyrady. Anyǵy, qaıyrymdylyq salasy naǵyz kásibılikti qajet etedi.

О́ńirlerde áleýmettik jobalardy qarjylandyrý jaı­ly ózi bastama kótere alýmen qatar, bizge kelip túsken joba­lardyń barlyǵy da úki­met­tik emes uıymdardyń ótinim­deri arqyly júzege asyry­la­tynyna nazar aýdarǵym keledi. Osylaısha, óz óńiri men sala­sy­nyń ereksheligin, qyr-syryn jaqsy biletin azamattyq qoǵam ókilderi arqyly halyqtyń kóp bóligin qamtyp, paıdaly jobalardy iske asyra alamyz. Onyń aıasynda ár kelip túsken óti­nimdi «Samuryq-Qazyna» qory men qoǵam ókilderinen qu­ral­ǵan Qamqorshylyq keńes qarastyryp, sheshim qabyldaıdy. Qo­ǵamdyq keńeske esep berip tura­myz.

Úkimettik emes uıymdar de­mek­shi, keri baılanysty joǵalt­paý úshin álsin-álsin olardyń arasynda qyzmetimizge qatysty saýaldama ótkizip turamyz. Soń­ǵy suraý salýǵa elimizdiń bar­lyq derlik aımaǵynan 500-ge jýyq ÚEU ókili ja­ýap ber­ge­nin kórip otyrmyz. Saýal­dama jaýaptaryn mindetti túrde eskeremiz. Mysaly, buǵan deıingi usy­nystardyń aıasyn­da tıisti tujyrym jasalyp, ja­byq qyzmetten arylý men qol­jetim­dilikten, qaıyrymdylyq qyzmetiniń túsiniktiginen tys, Qamqorshylyq keńes otyrystaryna ótinim berýshiler oflaın nemese onlaın qatysyp, pikirin ortaǵa sala alady. Úkimettik emes uıym ókilderi arasynda Qor qyz­metin, qan­daı qoldaý ıelenýge bola­tynyn bile­tin­der­diń sany kóbeıgeni baıqalady.

– Elimizdiń jańaryp-jań­ǵyrý­ǵa umtylǵan kelbetine saı barynsha ashyq, tıimdi qyz­­metke talpynyp jatqan­da­­ryńyzdy túsingendeımiz...

– Iá, oǵan byltyrǵy jyl boıy ótkizilgen birqatar shara aıqyn dálel. Máselen, qarasha aıynda press-týrlar legi ótkizildi. Alǵashqy Astana qala­syn­daǵy «Samuryq-Qazyna» kompanııalar tobynyń áleýmettik jobala­ry­men tanysý sharasyna Májilis de­pýtat­tarynan bastap, elordanyń belsendi degen azamattary qatysyp, istelgen iske tikeleı qanyqty, bylaısha aıtqanda, «qolmen ustap kórdi». Sodan keıingi Atyraý jáne Aqtaý, Jańaózen qalalaryndaǵy press-týrlarǵa da kóptegen úki­mettik emes uıym ókilderi, jýrnalıster men qoǵamdyq pikir ıeleri, jergilikti máslıhat depýtattary jáne ózge de múddeli taraptar shaqyrylyp, oń baǵasyn berdi. Jyl boıy «Samruk-Kazyna Trust» áleýmettik jobalardy qoldaý qorynyń ókilderi on óńirdi aralap shyǵyp, úkimettik emes uıymdarmen, jastarmen, ózge de kókiregi oıaý, kózi ashyq jurtshylyqpen júzdesti, ózekti máselelerdi talqylady.

Qoǵam aldynda qoljetimdi ári ashyq bolý maqsatynda byltyr sk-trust.kz mekenjaıyndaǵy Qor saıtynyń maz­mu­ny jańartylyp, ár jobaǵa jumsalǵan qarajat týraly aqparat jarııalanyp tura­dy. Sondaı-aq naýryz aıyn­da 7 (7172) 57-68-98 nómirinde je­del jeli baılanysy iske qosyl­dy.

– Áńgimemizdi túıindesek, ári qa­raı­ǵy betalys jaıynan bólis­seńiz?

– Sóz sońynda alǵash ret erek­she sıpatta, aýqymdy túrde jańa jyldyń qańtar aıyn­da qoǵam aldynda 2022 jyldyń qorytyndysy boıynsha esep berýge arnalǵan jıyn ótkize­tinimizdi jetkizgim keledi. Onda eshkimdi beıjaı qaldyr­maı­tyn jobalar tanystyrylyp, emen-jarqyn talqy uıym­das­ty­rylady.

2023 jyldan bastap qaıyrym­dy­lyq jobalaryn iske asyrý kezinde olardyń 30%-ynda jalpy eldik aýqymdaǵy jobalarǵa kóńil bólinse, al 70%-ynda «Samuryq-Qazyna» AQ kompanııalary bar óńirlerdegi jergilikti jobalarǵa basymdyq beriledi. Basqasha aıtqanda, portfeldik kompanııalar men enshiles-tá­ýel­di uıymdardyń suraýy bo­ıynsha toptyń óndiristik jáne ónerkásiptik kásiporyndary bar óńirlerde áleýmettik mańyzy bar jobalar iske asyrylady. Osylaısha, biz qyzmetkerlermen birge halyqtyń ómir súrý sapasyn tıimdi túrde jaqsarta alamyz.

Kez kelgen usynysqa, syndarly syn-pikirge árdaıym ashyqpyz. Buǵan deıin málimdegenimdeı, Qordyń bıznes-prosesterin túgelimen qaıta qarap shyqtyq. Qaıyrymdylyq qyzmetin kór­setý jáne monıtorıng júr­gizý erejesin jeńildettik. Qa­ıy­rym­dy­lyq kómeginiń basym baǵyt­tary, tıimdilikti joǵa­ry­latý maqsatynda, 2022 jyly 21-den 14 sharaǵa deıin qys­qar­tyl­dy.

Qor qyzmeti týraly jurtshy­lyq­tyń habardar bolýyn arttyrý boıynsha jumys kúsheıtilip, byltyr 11 aıda BAQ pen áleý­met­tik jelilerde tegin negizde 2 myńnan astam jarııalanym jaryq kórdi.

Ál-Farabı babamyzdyń áı­gili «Qaıyrymdy qala» ıdeıasy tutas ujym­darǵa, elge taralyp, baqytty, izgi qo­ǵam­ǵa aınalsaq qane?! Meıirimdi, ádil, birligi myqty halyq tek órkendeı berse kerek!

Áńgimelesken

Dýman ANASh,

«Egemen Qazaqstan»