Terezedegi appaq shilterdi erkeleı ashqan samal jel shańqaı tústegi kún nuryn bólmege aıamaı tógip tur. Bólmege kirip kelgende tórgi qabyrǵaǵa ilingen plakattan appaq kóıleginiń etegi edenge qulaı tógile qońyr pıanınoǵa súıenip turǵan uzyn boıly sulý boıjetkenniń beınesi men móldireı qaraǵan janary birden kózge túsedi. «Bul 2019 jyly Saıdanyń Ystambulǵa barǵandaǵy jeke konsertine jasalǵan jarnama plakaty ǵoı», dedi sýrettegi sulý jannyń anasy Lıýba tańyrqaı qarap turǵan maǵan.
– Men keıde Qudaı atty qudiret qyzymnyń kóz janaryn alǵanymen, jan júregine, tynys-tirshiligine bir jaryq sáýle salǵan ba dep oılaımyn. Áıtpese, 9 jasynan bastap mýzyka álemine qulaq túrip, ár ún, ár dybystan ǵajaıyp syr, rýhanı lázzat alý, qarapaıym adamnyń qolynan kelmeıtindeı, – dedi Lıýba.
Iá, Qudaı atty qudiret óziniń súıikti quldaryn tańdarda, onyń jan dúnıesine jaryq sáýle salýmen qatar, oǵan jeter jolǵa taý-tasty, batpaq-shóldi, zulymdyq pen aıarlyqqa toly tosqaýyl men kedergini de úıip-tógip beredi eken. Bul bizdiń keıipkerimiz Saıda Qalyqovaǵa qatysty aıtylǵandaı. Taǵdyrdyń jazmyshymen qos janarynan birdeı aıyrylǵanyna qaramastan, boıdaǵy býyrqanǵan talantyn tamasha dáleldep qana qoımaı, álemdik deńgeıde kórsete alǵan daryndy jannyń myna ǵazız dúnıege, keleshekke degen senim men úmiti zor, súıispenshiligi sheksiz.
Osy tusta keıipkerimiz Saıda áńgimesin áriden bastady:
– Bári de sol men shamamen 10 jasqa tolǵan kezde bastaldy. Máskeýge baryp ota jasalyp kelgennen keıin, meniń ekinshi ómirimniń esigi aıqara ashyldy. Bala bolsam da ata-anamnyń kúbirlep sóılegen sózderinen, anamnyń túnderde jylap shyǵatyn sharasyzdyǵynan myna jaryq dúnıeni kórý degen úmitimniń az ekenin sezdim. Sezdim de tas-túıin bolyp tek óz kúnime senýge bekindim. Mektepte oqyp júrgende tájirıbeli ustazdyń ár sózin qalt jibermeı tyńdap, qabyldap túsinseń qosymsha oqýdyń qajeti shamaly. 1-synyptan bastap ár sabaqtan tek óte jaqsy baǵa aldym. Mektep bitirip attestat alarda ár jyldardaǵy baǵalarymdy kórip, mektep ujymy meni «Altyn belgige» usynypty. Biraq qalalyq oqý bólimi bekitpepti. Sebebin «kózi kórmeıdi ǵoı, oǵan kim senedi?» deýmen qysqa qaıyrypty. Tap osylaı aıtylǵan ýáj aldymnan talaı shyqty. Biraq Qudaıdyń qudiretimen ár kez kómekke keletin ózińniń hal-ahýalyńdy anyq túsiný, tózim men sabyr, tynymsyz eńbek talaı kedergini tas-talqan etetinin ómirdiń ózi myń-san kórsetti, dep balalyq shaǵy, oqýshy jyldaryna oısha bir saıahat jasaǵan Saıda sózin ári qaraı ómir jolynyń ónermen toǵysý tarıhynan syr asha sabaqtady:
– Oral qalasynda Qurmanǵazy Saǵyrbaev atyndaǵy mádenıet jáne óner mamandaryn daıarlaıtyn 4 jyldyq kolledj bar. Onjyldyqtan keıin men sol oqý ornynyń fortepıano fakýltetine oqýǵa tústim. Onda Natalıa Nıkolaevna Svechnıkova atty tájirıbeli ustaz bar. Men oǵan ǵumyr boıyna qaryzdarmyn. Sebebi ol maǵan pıanıno atty mýzykalyq aspaptyń pernelerin basý, estý, túsiný, tyńdaý sııaqty ózindik álippesin úıretti. Ustazymnyń aqyl-keńesi, tálim-tárbıesi ómirim men ónerime arqaý boldy. Kolledjdiń 3-kýrsynda oqıtyn kezim. Birde ustazym maǵan:
– Sen tap qazir keıbir stýdentterdiń sońǵy kýrsta dıplom alarda oryndaıtyn shyǵarmalaryn erkin oryndap júrsiń. Eger men saǵan jeke konsertterde oryndaıtyn Shopen, Glınka sııaqty kompozıtorlardyń kúrdeli shyǵarmalaryn úıretsem, qınalyp qalmaısyń ba?!, – degeni. Mine, osydan bastap ustazymnyń izgi úmiti men meniń qyrýar tabandy eńbegim bastaldy da ketti. Sóıtip, alǵashqy jeke konsertim 2004 jyly dostarym men týystarym, mártebeli ustazdar men stýdentter qaýymy ortasynda qoıyldy. Keıin Astanadaǵy Qazaq ulttyq mýzyka akademııasynyń stýdenti atandym. Armanym ýnıversıtetti úzdik bitirip ata-anamdy, ózimdi tárbıelegen ustazdar ujymyn uıatqa qaldyrmaý bolatyn. Biraq nege ekenin qaıdam klassıkalyq mýzyka áleminiń otany ıtalıan tilin bilsem, úırensem degen oı-arman esimnen ketpeı qoıǵany. Sóıtip, qosymsha til úırenýdi qolǵa aldym. Jyldar óte kele armandar oryndalady eken. Talabym men tabandy eńbektiń arqasynda shetel azamattaryna arnalǵan til úırený kýrsyn úzbeı oqyp, nátıjesinde, Italııa elinde ótetin konkýrstarǵa onlaın qatysyp, 2009 jylǵy ótken baıqaýda 2-oryndy jeńip aldym. Ol maǵan Italııanyń Florensııa qalasynda 6 aılyq tegin til úırený mektebinen bilim alýyma múmkindik berdi. «Bolashaq» baǵdarlamasymen Italııada magıstratýrada oqyǵan jyldary da bos ýaqytymda óz betimshe til úırenýdi toqtatpadym. Nátıjesinde, 2013 jyly «Italııa tiliniń mamany – fılolog» degen dıplom aldym. Tap qazir bul tilde erkin sóılesip, pikirtalasqa qatysyp, uıalmaı til mamany ekenimdi dáleldeı alamyn. Eki jarym jylǵa sozylǵan Florensııa qalasynda ótkizgen Saıdanyń jumaq ómiri osylaı bastaldy, – dep daryndy jan sózin «Myń bir tún» áńgimeleriniń sarynymen aıaqtady.
Iá, «О́mir qas-qaǵym, al óner – máńgilik» depti biletinder. Bul ómirde ánsheıin eshteńe joq. О́ner de, bilim de, ǵylym da satýly. Biraq olardy altynǵa, aqshaǵa emes, eńbekke, ýaqytqa, tynymsyz ańsaǵan oı men armannan qaljyraǵan densaýlyqqa ǵana satyp alýǵa bolady. Bul ómirde jetetin jetistik bolsa, jaqsylyqqa jetelegen appaq arman men tynymsyz eńbek qana eken dep oıladym sol sátte.
Shyn nıetimen aıtqan soń ba, Saıdanyń oıy oramdy, sózderi dáleldi áńgimesin tyńdaǵan saıyn tyńdaı bergiń keledi.
– Meniń ómirimdegi esten ketpes jyldar Florensııa qalasynda magıstratýra oqyǵan jyldarym dep tolyqtaı aıta alamyn. Ásirese demalys kúnderi, keshki serýenge shyqqan ýaqytta úı janyndaǵy baqta qoıylǵan jaıly oryndyqtarǵa jaıǵasyp, anamnyń árkez qol sómkesinde júretin shaǵyn magnıtofonyndaǵy qazaqtyń ánderi men kúılerin tyńdaımyn. Ásirese qazaqtyń ult aspaptar orkestriniń oryndaýyndaǵy Qurmanǵazynyń, Táttimbettiń, Dınanyń kúıleri estilgende Medıchı áýletiniń záýlim 3 qabatty úıiniń bólmelerin jalǵa alǵan turǵyndar baq jaqtaǵy bólmeleriniń dálizderin ashyp uıyp tyńdap otyratyn. Meniń ıtalıansha sóıleı alatynyma súısingen olar Qazaqstan týraly, mýzyka jaıynda surap, áńgime-dúken quratyn.
Osy kezde áńgimeni ári qaraı Saıdanyń anasy Lıýba jalǵady:
– Myna turǵan dıplom Saıda magıstratýrany bitirgende berildi, – dedi qabyrǵaǵa ilingen dıplomdardyń birin kórsetip. – Magıstratýrany bitirý keshine jınalǵan halyq saltanat zalyna lyq toldy. Bir sát kesh júrgizýshiniń «Oqý kezeńinde jáne emtıhan qorytyndysy boıynsha eń úzdik 110 ball alǵan Saıda Qalyqova sahnaǵa shaqyrylady» degendi estigendegi qýanyshty sózben aıtyp jetkizý múmkin emes.
– Al dıplom alýǵa laıyqty ball qansha eken? – deımin men de bárin anyqtaı túskim kelip.
– 98-100 ball bolyp bekitilgen, – dedi Lıýba. – 2010 jyly Vetnam azamaty 108 ball jınapty. Sodan beri eshkim bundaı joǵarǵy kórsetkishke jetpepti. Sonyń nátıjesinde, araǵa aı ótpeı, arnaýly komıssııanyń jáne Italııa oqý mınıstrliginiń sheshimimen Saıdaǵa «Mýzyka akademıgi» dárejesindegi dıplom tapsyryldy, dedi ana perzentine súısine qarap.
Lýıdjı Kerýbını atyndaǵy konservatorııa doktory Flora Galıar Saıdaǵa saltanatty túrde «Mýzyka akademıgi» dárejeli dıplomyn tapsyryp turyp: – Saıda Qalyqqyzy, eger siz bizdiń ýnıversıtetke jumysqa qalamyn deseńiz men qýana qabyldap, birden sizge professor ataǵyn berer edim. Turatyn páter, alatyn jalaqy týraly oılamasańyz da bolady. О́zińizge arnaıy klass beriledi. Sizdiń álemde joq «Mýzyka akademıgi» degen ataǵyńyzdyń arqasynda bizdiń ýnıversıtettiń dárejesi artady, dep qazaqtyń talantty qyzyn attaı qalap óz elderinde alyp qalǵysy keldi. Alaıda Saıda: «Barlyq jaqsylyǵym men bilimimdi, talantym men tájirıbemdi elge, jerge, Qazaqstanǵa aparmasam, qazaq eli esebinen shetelde bilim alyp, qarny toıǵan jerinde qalyp qoıǵan kóp jerlesimniń biri bolmaımyn ba?! Elge oralý – meniń perzenttik paryzym» dep jaýap berdi. Bul – Saıdanyń júreginen shyqqan óz sheshimi edi.
Osy oraıda áńgimeniń jelisin onyń ishki túısigi, ıaǵnı jan dúnıesine qaraı buryp:
– Ataǵy jer jarǵan álemdik mýzykanttardyń shyǵarmalaryn oryndaýǵa batylyń baryp, árqaısysynyń uzaqtyǵy bir saǵattan asa ýaqyt alatyn Bah, Glınka, Chaıkovskıı sııaqty kompozıtorlardyń týyndylaryn notany kórmeı qalaı oryndaısyń? – degen suraǵymdy qoıdym.
Ol az-kem únsiz otyryp:
– Árıne, nota paraqshasyn kózben kórip, qolmen ustaǵanǵa ne jetsin. Táńirime shúkir, estý, seziný, túsiný, paıymdaý qabiletim men jan-júregimniń lúpiliniń arqasynda shyǵarmanyń bárin túsinip sezinemin. Boıyń balqyp, qııalyń shalqyp, jan-júregiń eljirese sol shyǵarmanyń alapat kúshine, ómirsheńdigine, onyń avtoryna rızashylyq sezimiń oıansa boldy, úırendim deı ber. Qazir tehnıkalyq quraldyń san túrlisi bar. Tipti kasseta arqyly shyǵarmany 10 ret, qajet bolsa 100 ret tyńdaımyn. Júregiń saırap turǵanda ony qaıtalaý qıyn emes. Al pıanıno klavıshterindegi nota sandary nebári jeteý-aq.
– Bilim men tájirıbeńdi mýzyka álemine qushtar jastarǵa tálim-tárbıe berý úshin mýzykalyq akademııada, bolmasa kolledjderde nege sabaq bermeısiń? – deımin Saıdany odan ári sóıletkim kelip.
– Magıstratýrany bitirip kelgen soń ondaı oıym bolǵan. Biraq ol salalardyń tórinde otyrǵan basshylarynan: «Bul mekemeler jartylaı kommersııalyq uıym, balalarynyń oqýyna aqsha tóleıtin ata-analar kózi kem maman stýdentterge durys sabaq beredi degenge senbeıdi, – degen jaýap aldyq Saıdadan. Sodan keıin ol máseleni qaıtalaýdyń qajeti bolmady.
Aldymda otyrǵan jap-jas ádemi qyzǵa qaraımyn. Onyń áńgime arasyndaǵy: «Shirkin-aı, Allanyń ámirimen úsh kún qatarynan kózim kóretin bolsa ǵoı. Eń aldymen, anamnyń aq júzine kózim toımaı qarar edim. Ne degenmen 24 jyl kórmedim ǵoı. Betterin ájim torlap júdegenin sezsem de, men úshin ol áli de 43 jastaǵydaı ádemi kelinshek. Ata-anam osy jyldar ishinde meniń kóretin kózim, estıtin qulaǵym, ál-qýatym men kúsh qaıratym boldy. Ańsaǵan armanymnyń shyǵar shyńy, basar taýy bolyp, meniń ıgiligim úshin sanaly ǵumyrlaryn sarp etti. Ata-anama qaryzdarmyn. Ásirese atar tańymda aq anam aýyryp qalmaǵaı dep tileımin. Sońǵy jyldary densaýlyǵy syr bergeni janyma qatty batady. Bul ómirde meniń áke-sheshemdeı jankeshti jandar tym az shyǵar. Keıde eshkimniń demeýinsiz syrtqa shyǵyp, úılerdi, adamdardy, Astanada salynǵan záýlim ǵımarattardy, saıabaq pen gúl alańdaryn kórip, tún boıy aspan kógindegi myń-san juldyzdardy tamashalap, osy qudirettiń bárin kóretin adamdar, sender netken baqytty jan edińder dep aıqaılaǵym keledi...», degeni esime túskende jan-dúnıem astań-kesteń boldy.
«E, Qudaı, Saıdaǵa qudiretińdi kórsetshi» dep ishteı tileýmen boldym...
Baqyt JASQALIEVA,
ardager-jýrnalıst