PARLAMENT «Egemen Qazaqstannyń» arnaýly beti

BIýDJET ESEBI TANYSTYRYLDY Senat Tóraǵasynyń orynbasary Muhambet Kópeevtiń qatysýymen Qazaqstan Respýblıkasy Úkimeti jáne Respýblıkalyq bıýdjettiń atqarylýyn baqylaý jónindegi esep komıtetiniń 2009 jylǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjet jónindegi esebiniń tanystyrylymy ótti. Sharaǵa Qarjy jáne bıýdjet komıtetiniń tóraǵasy Qaırat Ishanov jetekshilik etti, dep habarlady osy palatanyń baspasóz qyzmeti. Taqyryp boıynsha depýtattar Esep komıtetiniń tóraǵasy O.О́ksikbaevtiń esebin tyńdady. Mekeme basshysynyń aıtýynsha, ótken jyl ishinde respýblıkalyq bıýdjettiń oryndalýy elimizdiń áleýmettik-ekonomıkalyq damýyna óziniń oń áserin tıgizdi. Qaralyp otyrǵan kezeń ishindegi baqylaý sharalarynyń qorytyndylaryn baıandaı kelip, Esep komıtetiniń basshysy “2009-2011 jyldarǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjet týraly” Zań baptarynyń oryndalý máselelerine keńirek toqtaldy. Bıýdjet qarajatynyń tıimdi jumsalýyn, strategııalyq jospar­lar­dyń júzege asyrylýyn, maq­sat­ty transfertterdiń ıgerilýin, mem­leket aktıvterin basqarý tetikterin ázirleýdi baqylaýdyń jetkiliksiz­di­gin atap ótken O.О́ksikbaev res­pýb­lıkalyq bıýdjet qarjylary men memleket aktıvterin tıimsiz paı­da­lanýdyń sebepterin atady. Olar­dyń qatarynda Esep komıtetiniń basshysy kvazımemlekettik sektor sýbektileriniń strategııasy joq­ty­ǵyn, ınvestısııalyq jobalardy tańdaý barysynda naryq segment­te­rin marketıngtik taldaýdyń ál­sizdigin, damý ınstıtýttarynyń bos qarjyny ekinshi deńgeıli bank­terdegi depozıtterge ornalastyrý úrdisin atady. Tanystyrylym barysynda depýtattar bıýdjet qarjylarynyń ıgerilmeýine, bıýdjet túsimderiniń azaıýyna, jergilikti bıýdjetterdi ákimshilendirý júıesin, memlekettik satyp alýlardy jetildirýge qatys­ty máselelerdi kóterdi. 2009 jylǵy bıýdjettiń kiris bóligi 100,4 paıyzǵa oryndaldy. Oǵan negizinen aldyn ala bekitilgen jospardy 2,7 paıyzǵa, shyǵyn­dar­dy 98,1 paıyzǵa tómendetý arqyly naqtylaýmen qol jetkizildi. Igerilmegen qarjy kólemi 59,4 mlrd.teńgeni qurady (39 bıýdjet baǵdarlamalary ákimshileriniń tek 9-y ǵana qarjyny tolyq ıgerdi). 2009 jyly 510,9 mlrd. teńge kólemindegi defısıtti óteýge 650,4 mlrd. teńgeni quraıtyn memleket­tik zaım tartyldy. Sonymen qatar, 2008 jylmen salystyrǵanda bıýd­jet qarajatynyń erkin qaldyǵy 8,5 esege ulǵaıyp, 56 mlrd. teńgeni qurady. SEGIZ MYŃǴA JÝYQ ADAM ÚILI BOLADY Senat Tóraǵasynyń orynbasary Muhambet Kópeevtiń qatysýymen ótken “dóńgelek ústel” barysynda memlekettik turǵyn úı qurylysy saıasatyn turǵyn úı qurylysy jınaqtaý júıeleri arqyly jetildirý máseleleri talqylandy. Sharaǵa Ekonomıkalyq jáne óńirlik saıasat komıtetiniń tóraıymy Nurlyǵaıym Joldasbaeva jetekshilik etti, dep habarlady osy palatanyń baspasóz qyzmeti. Shara barysynda M.Kópeev talqylanyp otyrǵan taqyryp turǵyn úı qurylysyn damytý salasyndaǵy memlekettik saıasattyń baǵyttaryn aıqyndaǵan Memleket basshysynyń Joldaýy turǵysynda óte mańyzdy bolyp otyrǵanyn atap ótti. Ol qadamnyń mańyzdy quram­das bóligi retinde azamat­tar­dyń, “Qazaqstannyń turǵyn úı qurylys jınaq bankiniń”, mem­le­ket­tiń jáne qurylys kompanııa­la­ry­nyń teń quqyly áriptestik qa­ǵı­datyn ustanǵan turǵyn úı qu­ry­lysy jınaqtaý júıeleri ekenin atady. Qurylys sektoryn qoldaýǵa, úleskerlerdiń ahýalyn sheshýge, turǵyn úı qurylysy baǵdarla­ma­syn júzege asyrýǵa baǵyttalǵan mańyzdy memlekettik sharalardy aıta kelip, vıse-spıker daǵdarysqa qarsy baǵdarlama aıasynda qurylys kompanııalaryna ekinshi deńgeıli bankter arqyly 184 mlrd. teńgeden astam qarjy, al 2009 jyly Ulttyq qordan qurylys salasyn damytýǵa 360 mlrd. teńge bólingendigin jáne ıpotekalyq nesıeler boıynsha mólsherlemeler tómendetilgenin atap ótti. M.Kópeevtiń aıtýynsha, turǵyn úı qurylysy jınaqtaý júıesin damytý tıisti zańnamalyq bazamen qamtyldy. Atap aıtqanda, turǵyn úı qurylysy jınaqtaý júıesindegi qatynastardy retteý men quqyqtyq negizder “Qazaqstan Respýblıka­syn­­­daǵy turǵyn úı qurylysy jı­naq aqshasy týraly” Zańmen belgilengen. Depýtattar Ǵ.Esim, A.Bashmakov, J.Tóregeldınov, Q.Omarov jáne A.Savchenko turǵyn úı qurylysyn odan ári damytýǵa, turǵyn úı qu­ry­lysy jınaqtaý júıesine jurt­shylyqtyń qatysýy úshin qolaıly jaǵdaılar jasaý men atalǵan baǵ­dar­lamanyń halyqtyń az qam­tyl­ǵan bóligine qoljetimdiligin art­ty­rýǵa qatysty óz oılarymen bólisti. Talqylaýlar barysynda Qury­lys jáne turǵyn úı kommýnaldyq sharýashylyq isteri agenttiginiń tóraǵasy S.Nokın, “Qazaqstannyń turǵyn úı qurylys jınaq banki” AQ basqarma tóraıymy N.Naý­ryz­baeva, “Samuryq-Qazyna” ulttyq ál-aýqat qory” AQ basqarýshy dırektory Q.Áıtikenov sóz sóıledi. N.Joldasbaeva atalǵan júıeni odan ári jetildirý qajettigi týyn­dap otyrǵandyǵyn atap ótti. Bul baǵytta “Qazaqstannyń turǵyn úı qurylys jınaq banki” azamat­tar­dyń, banktiń, jergilikti atqarýshy organdardyń jáne qurylys kom­pa­nııa­larynyń teń quqyly áriptestik qaǵıdatyna negizdelgen turǵyn úı qu­rylys jınaq júıesin júzege asy­rýdyń jańa baǵdarlamasyn ázir­ledi. 2010-2013 jyldarǵa ar­nalǵan osy baǵdarlamany júzege asy­rý bary­synda 540 myńnan astam sharshy metr turǵyn úı iske qo­sylyp, baspanaǵa muqtaj azamat­tar 8 myńǵa jýyq páterlerdi alatyn bolady. Talqylaýlar nátıjeleri boı­yn­sha tıisti usynymdar ázirlendi. JAÝAPKERShILIK TAǴY BIR EKShELDI Aýrýhanalardyń dári-dármekpen nashar qamtamasyz etilýi jáne osy saladaǵy jaǵdaıdyń ońdy qalyptaspaýy Senattyń Áleýmettik-mádenı damý komıtetiniń tóraǵasy Aqan Bıjanovtyń tóraǵalyǵymen palata depýtattary men Densaýlyq saqtaý mınıstri, “SK-Farmasııa” JShS dırektory men birqatar dári-dármek óndiretin kompanııalar basshylarynyń kezdesý ótkizýine túrtki boldy. Elimizdiń farmrynogyndaǵy búgingi aınalym 1 mıllıard AQSh dollaryn qurasa, sonyń 400 mıl­­lıony kepildendirilgen tegin me­dı­sınalyq kómek aıasyndaǵy mem­lekettik satyp alýlar úlesine tıe­sili eken. Al qalǵan soma kom­mersııalyq satyp alýlarǵa jatady. “SK-Farmasııa” jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginiń basshysy Vadım Zverkov farmrynok haosty damyp, dári-dármektiń 90 paıyzy syrttan tasylyp kelgendigin ortaǵa saldy. Osy jaǵdaıdy túzetý maq­sa­tynda atalǵan seriktestik qury­lyp, ótken jyldan beri jumys istep kele jatqany belgili. Mundaı tájirıbe damyǵan elderde bar bolsa, Germanııa men Fransııada satyp alýmen 2 kompanııa aına­ly­sa­dy. Al Ulybrıtanııa men Malaı­zııa sııaqty elderde munymen tek bir kompanııa shuǵyldanady eken. Qazaqstan da osy tájirıbeni basshylyqqa alyp, atalǵan JShS byltyrdan beri jumysyna kirisip ketken-di. Alaıda artynsha shý shy­ǵyp, óńirler dári-dármeksiz biraz ábigerge túskeni málim. Munyń se­be­bin dırektor óńirlerdegi aýrý­ha­na­lar tapsyrystaryn kesh jolda­ǵan­dyǵymen túsindirýge tyrysty. Onyń sózine qaraǵanda, byltyr tapsyrystar tipti qarasha aıynyń sońyna deıin sozylǵan. Negizinen stasıonarlyq emhanalar men aýrý­hanalar bul mindetti 20 qarashaǵa deıin bitirýi tıis eken. Ne kerek, konkýrs 20 jeltoqsanda ótip, dári-dármektiń 745 túri boıynsha jet­ki­zip beretin 39 kompanııa anyq­talǵan. Osy rette alǵash ret baǵany tómendetý jónindegi aýksıon da ótkizilgeni belgili boldy. Bir dıstrıbıýterdiń satyp alýynda bir kemshilik medısınalyq uıymdar tapsyrys bergen dári-dármekter men qajetti sanalatyn­dar­dyń arasyndaǵy alshaqtyq, deıdi V.Zverkov. Mysaly, dári-dármektiń 451 túri boıynsha tap­syrys az kórsetilse, qajetti mól­sher ondaǵan, tipti júzdegen ese kóp qajet kórinedi. Mundaı sáıkes­siz­dikter 5 mıllıard teńgege jetken. Máselen, kelisim-shartta bir dári boıynsha 4900 ampýla kerek dep kórsetilse, shyn máninde 60 000-y qajet bolyp shyqqan. Tipti, medı­sınalyq uıymdarǵa qajet emes dári-dármekter de jeterlik eken. Qalaı bolǵan kúnde de “SK-Far­ma­sııa” JShS dırektory farmry­nok­ta qazaqstandyq quramdy 10-nan 23 paıyzǵa jetkizgendikterin, al dári-dármek satyp alýda bıýd­jet­tiń 4,5 mıllıard teńgesin únem­deýge qol jetkizilgenin alǵa tartty. Densaýlyq saqtaý mınıstri Jaq­sylyq Dosqalıev Úkimet qaý­ly­syna sáıkes ár taraptyń jaýap­kershiligi bekitilgendigin erekshe atap ótti. Onyń sózine qaraǵanda, eger aýrýhanaǵa dári-dármek jetpeı jatqan jaǵdaıda bas dáriger ony óz esebinen satyp ala alady. Artynan “SK-Farmasııa” sol satyp alyn­ǵan dáriniń tolyq qunyn jáne 20 paıyzdyq aıyppulyn tólep berýi tıis. Bul óz kezeginde JShS-nyń jaýapkershiligin arttyrady. Depýtattardyń keltirgen máli­met­terine qaraǵanda, keıbir dáriler joq, al bas dárigerdiń ony belgi­lengen somadan artyq aqshaǵa satyp alýǵa quqy da joq kórinedi. Sondyqtan mundaı aýyrtpalyq emdelýshilerdiń ózine túsedi eken. Sondaı-aq aýyldyq eldi meken­derde kadr tapshylyǵy da erekshe áńgime ózegine aınaldy. Osynyń bárin alǵa tarta otyryp, depýtat­tar olardyń sheshilýi qajettigine erekshe ekpin berdi. Asqar TURAPBAIULY. QAZAQSTAN USTANYMDARYNA NAZAR Májilis depýtaty halyqaralyq konferensııada sóz sóıledi Ázirbaıjan astanasy – Baký qalasynda “Parlamenttik dıp­lo­ma­tııa – TıýrkPA” atty halyq­ara­lyq konferensııa bolyp ótti. Oǵan Ázirbaıjan, Qazaqstan, Túr­kııa parlamentteriniń depý­tat­­tary, kórnekti qoǵam qaı­rat­ker­leri, ǵalymdar, dıploma­tııa­lyq, sonymen qatar, BAQ ókil­deri qatysty. Konferensııa ju­mysyna Qazaqstannan qatysqan Parlament Májilisiniń depýtaty Qylyshbaı Bısenov “Parlament­tik dıplomatııa jáne halyq­ara­lyq baılanystar – Qazaq­stan­nyń modeli” degen taqyrypta baıandama jasady. Depýtattyń baıandamasynda parlamenttik dıp­lomatııa men halyqaralyq baı­lanystyń qazaqstandyq modeli týraly aıtyldy. Májilis depýtaty konferen­sııaǵa qatysýshylarǵa Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti aty­nan sálem joldap, túrkııalyq árip­testerin Túrkııa Parlamenti­niń 90 jyldyq mereıtoıymen quttyqtady. Ári qaraı baıandamada álemdik saıası jáne ekonomıkalyq úde­ris­terdiń jahandaný jaǵdaıyn­da­ǵy ózara baılanystary, ıadrolyq qarýdy taratpaý, qaýipsizdikti qam­tamasyz etý, osy problema­lar­dyń sheshilýi tyǵyz ınte­gra­sııa men ózara yntymaqtastyq ná­tıjesinde ǵana múmkin bola­ty­ny atap ótildi. Qazaqstan búgingi kúni dál osy maqsatty pozısııa ustanyp otyr. Ony Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti N.Á.Nazarbaev óziniń “Jańa on­jyldyq – jańa ekonomıkalyq órleý – Qazaqstannyń jańa múm­kindikteri” atty halyqqa Jol­daýynda ataǵan bolatyn. Q.Bısenovtiń baıandamasynda aıtylǵanyndaı, sońǵy jyldar­da­ǵy parlamentarızm róliniń artýy bul halyqaralyq qoǵam­das­tyqtyń obektıvti zańdy­lyq­ty damý barysy bolyp tabylady. Jalpyálemdik damý úderisiniń bir bóligi bola otyryp, parla­ment­aralyq baılanystar par­la­menttik dıplomatııanyń, onyń ulttyq másele ǵana emes, jahan­dyq máselelerdi sheshýdegi róli­niń artýymen sıpattalady. Depý­tat Qazaqstan Parlamentiniń álem­dik úderisterden tys qal­maıtyndyǵyn atap kórsetti. Ári qaraı Q.Bısenov qazaq­stan­dyq parlamentshilerdiń ju­mys tájirıbesimen bólisti. Ol bizdiń parlamentshilerdiń halyq­ara­lyq máselelerge belsene ara­lasýy olardy sheshý ǵana emes, demokratııalyq baı tájirıbesi bar memleketterdiń tájirıbe­si­men tanysýǵa múmkindik beretinin atap ótti. Bul jaǵdaıda Qazaq­stan­nyń oń tájirıbesi jeterlik. Mysaly, Qazaqstannyń bastama­sy­men ómirge kelgen mádenıet­aralyq, dinaralyq únqatysýdyń qazaqstandyq modeli Batys pen Islam áleminiń jalpyulttyq kelisimge kelýine alyp keldi, bul óz kezeginde bizdiń memleketti­li­gimizdiń negizi bolyp qalyptasty. Atalǵan saıasatty júzege asyrý­dyń tetigi bizdiń elimizde jańa saıası ınstıtýt – Qazaqstan halqy Assambleıasynyń qurylýy bolyp tabylady. Sóziniń sońynda Q.Bısenov qonaqtar men konferensııaǵa qatysýshylardy Qazaqstan Res­pýb­lıkasy Parlamenti depýt­atta­ry­nyń ári qaraı da parlament­aralyq qyzmetti damytatyn­dy­ǵyna, ártúrli eldermen ekijaqty jáne kópjaqty yntymaqtastyq negizinde ulttyq múddelerdiń saq­talýyna jumys jasaıtyn­dyq­taryna sendirdi. Sáýle DOSJANOVA, jýrnalıst. TО́RALQADAǴY DEPÝTATTAR ESEBI “Nur Otan” ha­lyqtyq-demo­kra­tııa­lyq par­tııa­synyń Par­­lament Májilisin­degi fraksııasy tóralqa­sy­nyń keńeıtilgen otyrysy bolyp ótti. Otyrysta depýtat Vale­rıı Doskalovtyń baıan­daý­ynda “Nur Otan” HDP Par­lament Májilisindegi frak­sııasy janyndaǵy Qoǵamdyq uıymdarmen baılanys jó­nindegi keńestiń 2010 jylǵy 22 sáýirde ótkizgen “Turǵyn úı qatynastaryn retteıtin zańnamany iske asyrýdyń praktıkalyq aspektileri” taqyrybyndaǵy “dóńgelek ústeldiń” qorytyndylary qaraldy. “Dóńgelek ústelge” qatysýshylar qurylys sala­sy men respýblıkanyń tur­ǵyn úı-kommýnaldyq sharýa­shylyǵyn damytýda kezde­se­tin problemaly máselelerdi sheshý jónindegi óz usynys­taryn Úkimet atyna joldaý týraly sheshim qabyldady. Sondaı-aq fraksııa týra­ly erejege sáıkes, Par­la­ment Májilisiniń depýtatta­ry – “Nur Otan” HDP frak­sııasy músheleri San­syz­baı Esilov pen Elena Tarasenkonyń 2007 jyldyń qyrkúıek aıy men 2010 jyl­dyń mamyr aıy araly­ǵynda fraksııa quramynda atqarǵan jumystary týraly esepteri de tyńdaldy. Sonymen qatar, tóralqa músheleri aldaǵy maýsym aıynda ótetin “El Pre­zı­dentiniń 2010 jylǵy 29 qańtardaǵy “Jańa onjyl­dyq – jańa ekonomıkalyq órleý – Qazaqstannyń jańa múmkindikteri” atty Qazaq­stan halqyna Joldaýynda júktelgen mindetter turǵy­synda “Jol kartasy” baǵ­dar­lamasynyń iske asý ba­rysy týraly” másele boı­ynsha fraksııa jınalysyna daıyndyq sharalaryn da talqylady. Láıla EDILQYZY. FORÝMǴA  QATYSÝShYLAR ARASYNDAǴY  KEZDESÝ Májiliste Qazaqstan halqy Assambleıasynan saılanǵan de­pý­tat­tar men Assambleıanyń uıym­das­tyrýymen “Tarıhtan taǵylym – ótkenge taǵzym” atty halyq­aralyq forýmǵa qatysýshylar arasynda kezdesý ótti. Kezdesýdi júrgizgen depýtat Qaırat Sádýaqasov forým qonaq­ta­ryna álemde teńdesi joq birlik pen dostyqtyń ınstıtýty bolyp otyrǵan Qazaqstan halqy Assam­bleıa­sy 1995 jyly 1 naýryzda El­ba­sy N.Nazarbaevtyń Jarlyǵy­men qurylǵanyn, odan Májiliske saılanǵan toǵyz depýtattyń búgin­de elimizdiń zań shyǵarý ornynda qoǵamnyń áleýmettik, ekonomı­ka­lyq máselelerine qatystyp otyr­ǵanyn málim etti. Búginde Assam­bleıadan saılanǵan depýtattar “Jańa Qazaqstan” atty depýtat­tyq top qurǵan, onyń quramyna “Nur Otan” HDP-dan saılanǵan alty depýtat qosylǵan. Forým ju­mysyna sáttilik tilegen depýtattar qonaqtarmen pikir almasty. Sharaǵa Reseı Federasııasy Memlekettik Dýmasynyń depýtat­tary, TMD-ǵa qatysýshy elderdiń jáne sheteldiń bilikti ǵalymdary qatysýda, dep habarlady Máji­listiń baspasóz qyzmeti.