О́tken jyldyń sońynda Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev «Altyn sapa» jáne «Paryz» syılyqtarynyń jeńimpazdaryn marapattaý saltanatynda: «Bıznesti retteýdiń jańa tásilderi is júzinde 2024 jyldan bastap jumys isteı bastaýǵa tıis. Bıznesti tekserý jáne qylmystyq qýdalaýǵa keler bolsaq, osyǵan deıin de bıznesti negizsiz baqylaýǵa, qylmystyq qýdalaýǵa jol joq ekenin aıtqan bolatynmyn. Bul – meniń nyq ustanymym» degen edi. Al Bas prokýratýranyń málimetine súıensek, byltyr bıznesti negizsiz qýdalaýdan qorǵaý aıasynda 6 myń kásipker 700 mln teńge mólsherindegi zańsyz aıyppuldan bosatylǵan.
Bul baǵytta quzyrly organdar júıeli jumys istep jatqanyn atap ótken jón. Máselen, zańǵa baǵynatyn bıznesti negizsiz tekserýler men qýdalaýlardan qorǵaý – prokýratýra organdarynyń qadaǵalaý qyzmetindegi mańyzdy basymdyqtardyń biri. Jumystyń negizgi maqsaty – qylmystyq úderiske bıznesti zańsyz tartýdy boldyrmaý.
О́tken jyldyń mamyr aıynan bastap prokýrorlar kásipkerlerge qatysty bastalǵan sotqa deıingi barlyq tergep-tekserýlerge tekseris júrgizdi. Osy kezeńde ekonomıka salasynda 360-tan astam qylmystyq is toqtatylǵan. 2022 jyldyń 2 qyrkúıeginde Bas prokýror qylmystyq qýdalaý organdaryna bıznes sýbektilerine qatysty sotqa deıingi tergep-tekserýlerdi tirkeý tártibin jan-jaqty reglamentteıtin arnaıy nusqaý jiberdi.
Sondaı-aq jańa «Qylmystyq qýdalaýdyń zańdylyǵyn qadaǵalaýdy uıymdastyrý jónindegi nusqaýlyq» qabyldanyp, qujatqa sáıkes prokýrorlar bıznes sýbektilerine qatysty árbir is boıynsha sotqa deıingi tergep-tekserýdiń bastalýynyń zańdylyǵyn bir táýlik merzimde tekserýge jáne buzýshylyqtar anyqtalǵan kezde qylmystyq qýdalaýdy dereý toqtatýǵa mindetti. Is zańdy túrde qozǵalǵan dep tanylǵan jaǵdaılarda prokýror keıin árbir 15 kún saıyn tergeý júrgizýdiń zańdylyǵy men sıpatyn onyń tolyqtyǵy men obektıvtiligin qamtamasyz ete otyryp tekseredi. Jańa talaptar aıtarlyqtaı oń nátıje bergeni qýantady. Eger buryn elimiz boıynsha kásipkerlerge qatysty aı saıyn 150-ge jýyq is qozǵalsa, qazir olardyń sany 2,5 esege azaıdy.
Prokýratýranyń qadaǵalaý jumysynyń taǵy bir baǵyty – bıznes problemalaryn tıimdi sheshý. Máselen, 2022 jyly prokýrorlardyń kómegimen bıznes sýbektileri úshin 55 kúrdeli másele sheshilgen. Olardyń ishinde sharýa qojalyqtaryn sýmen qamtamasyz etý, bereshek pen sýbsıdııalar tóleý, áleýmettik mańyzy bar ónimderge qaryz alýǵa shekteýlerdi joıý, tekserýshilerdiń kommersııalyq obektilerge barý praktıkasynyń jolyn kesý sııaqty faktorlar bar.
Sondaı-aq elimizdiń barlyq óńirinde prokýratýra organdarynyń bıznesti qorǵaý jónindegi mobıldi toptary «24/7» jumys kestesi boıynsha qyzmet kórsetýge ázir. О́tken jyly olar kásipkerlerden túsken 3 myńnan astam ótinishti saralap, árbir 4-fakti (759) óz rastaýyn tapqanyn atap ótken jón. Máselen, Almaty oblysynda arnaıy «Bıznes quqyqtaryn qorǵaý jónindegi mobıldik toptyń boty» engizildi. Bul tek bir QR kody arqyly prokýratýraǵa sıgnal jiberýge múmkindik beredi.
IT resýrstardy tıimdi paıdalanýdyń jáne qadaǵalaý aktilerin engizýdiń nátıjesinde 7,1 myńnan astam kásipker 1,3 mlrd teńge somaǵa zańsyz aıyppuldardan bosatylyp, 9 myńnan astam zańsyz tekserister men baqylaýdyń ózge de nysandarynyń joly kesilgen.
Jalpy, 2022 jyly kásipkerlik salasyndaǵy buzýshylyqtar boıynsha 1 330 qadaǵalaý aktisi engizilgen. Ýákiletti organdardyń 1230 zańsyz tyıym salý jáne shekteý sharasy joıylyp, 1 240 adam jaýapqa tartylǵan.
Baqylaýshy jáne jergilikti atqarýshy organdardyń kásipkerlerdiń qyzmetine aralasýyn retke keltirý úshin 2023 jylǵa arnalǵan bıznesti qorǵaý jónindegi birlesken is-qımyldardyń keshendi jospary bekitildi. Bul – prokýratýra organdarynyń «Atameken» UKP jáne memlekettik organdarmen birlesken is-qımyldarynyń naqty «jol kartasy». Jospar kásipkerlerdi qorǵaý tetikterin kúsheıtýge múmkindik beredi jáne bıznes-ahýaldy jaqsartýǵa yqpal etpek.
Esterińizge sala keteıik, kez kelgen kásipkerler quqyqtary buzylǵan jaǵdaıda dereý 115 Call-ortalyqqa nemese aýmaqtyq prokýratýra organdarynyń saıttarynda kórsetilgen nómirler boıynsha tikeleı habarlasa alady.