ÚDEMELI. INDÝSTRIIаLYQ. JALPYULTTYQ

Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń bastamasymen iske asa bastaǵan Qazaqstannyń jańa ındýstrııalyq saıasaty ulttyq ekonomıkany shıkizatqa táýeldilikten aryltyp, quny joǵary ónim shyǵarýǵa, qaıta óńdeý sektoryn damytýǵa jáne ınnovasııalyq tehnologııalardy engizý arqyly eńbek ónimdiligi men tıimdiligin arttyrýǵa bastaıdy. Tutastaı alǵanda Baǵdarlama bolashaq tabystardyń negizi, ónerkásipte ǵana emes, sonymen birge adam sanasyndaǵy ózindik bir tóńkeris bolmaq. Memlekettik Údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq baǵdarlamany iske asy­rýdyń qyr-syry haqynda Premer-Mınıstrdiń orynbasary, Indýstrııa jáne jańa tehnologııalar mınıstri Áset ISEKEShEVPEN áńgimelesken edik. – Áset О́rentaıuly, osy baǵdarlama aıasynda 2015 jylǵa deıin ishki jalpy ónimdi 50 paıyzǵa arttyrý kózdelgen. Mundaı asqaq maqsatqa jetýdiń amaly qandaı? Jáne siz bul turǵyda qandaı jobalarǵa basymdyq bergen bolar edińiz? – Ondaı jetistikke jetý úshin bel­sen­di júrgizýdi talap etetin úsh basty baǵytty atap ótken jón. Birinshi – ın­dýstrııalandyrý, ıaǵnı jańa óndiris qýa­tyn qalyptastyrý, ónerkásip salasynda jáne agroónerkásipte quny joǵary ónim shyǵarý. Ekinshi – údemeli ındýstrııalandyrý. Daǵdarys tusyndaǵy ahýal men Keden odaǵy aıasyndaǵy jańa múmkindikterdi paıdalana otyryp, biz ózimizdiń báse­kelestik turǵydaǵy artyqshylyq­tary­myzdy barynsha ıgerýimiz kerek. Bir sózben aıtqanda, qysqa merzimde damyǵan elderdiń deńgeıine jetý úshin alǵy shepten kórinýge talpynǵan abzal. Jáne aqyrǵysy, úshinshi mindet – ınnovasııalyq ındýstrııalandyrý. Eńbek ónimdiligi joǵarylap, aldyńǵy qa­tar­ly tehnologııalar barynsha qol­danylyp jatsa, ulttyq ınnovasııalyq júıe damı tússe, ınnovasııalyq ındýs­trııalandyrý­dyń nátıjesi sol bolar edi. Sondyqtan da osy kúnde ınnovasııaǵa, ǵylymǵa, shet eldik tehnologııalyq kom­panııalarmen seriktestik ornatýǵa ba­symdyq berilip otyr. Bárimizge – qara­paıym halyqtan bastap mınıstrlerge, ákimderge deıin bızneske ózgeshe kóz­qaras nemese artyqshylyq bar jerde ǵana tabysqa qol jetkizýge bolady dep oılaımyn. Al eger keleshegi bar jobalarǵa kel­sek, olar barlyq salada kezdesedi. Far­masevtıkada Memleket basshysy aldy­myzǵa naqty tapsyrma qoıdy – árbir ekinshi dárilik preparat Qazaqstanda jasalýy kerek. Búginde biz 100 mln. dollarǵa dári-dármek óndiremiz, onyń 20 paıyzy eksportqa jiberiledi. Qazirgi ýaqytta “Farmasııa” BK uzaq merzimdi satyp alý arqyly 2014 jylǵa deıin Prezıdent tapsyrmasyn oryndaýǵa ba­ǵyttalǵan jobamen jumys isteı bas­tady. Sonymen qatar Astanada farma­sevtıkalyq zaýyt qurylysyn bastaý jobasy júzege asqaly tur. Bıyl dál son­daı joba Shymkent, Almaty qala­lary men Pavlodar, Qaraǵandy, Shyǵys Qazaqstan oblystarynda da qarqyn alady. Osy ispetti mańyzdy jobalar me­tallýrgııa, máshıne jasaý, hımııa jáne ózge de salalarda barshylyq. Bar­lyǵy da baǵdarlamanyń aıqyndaýshysy retinde Indýstrııalandyrý kartasyna engizilgen. Respýblıka Úkimetiniń qaý­lysymen bekitilgen karta “Egemen Qa­zaqstan” gazetiniń 6 mamyrdaǵy nómi­rinde jarııalanǵan. Údemeli ındýstrııalyq damý baǵ­darlamasy jaqsy platformadan serpin alǵaly tur. О́ıtkeni, el ekonomıkasy órleý kezeńinde. Ishki jáne syrtqy rynoktaǵy baılanys qazirgi jaǵdaıǵa qolaıly. Elimiz ónerkásibiniń negizgi taýarlaryna degen suranys artty. Mu­nyń bári ózdiginen emes, ekonomıkany saýyqtyrý jáne damytý jolyndaǵy Úki­mettiń burynǵy jyldardaǵy qam-qare­ketiniń arqasynda júzege asty. Taǵy bir aıbyndy faktor keltire ketýdiń oraıy kelip tur. Bile bilsek, ónerkásiptiń órleýi – qazaqstandyq úlesti qorǵaýǵa alǵan Úkimettiń otandyq taýar ón­dirýshilerdi qoldaý sharasynyń nátı­jesi. Atqarylǵan sharýanyń bereketi sol, ónerkásip salasynda aıtarlyqtaı ósim baıqaldy, búginde ol 11,5 paıyz deńgeıinde. Mysaly, óńdeýshi óner­kásipter 742,1 mlrd. teńgeniń taýa­ryn óndirdi. Bul fızıkalyq kólem ın­deksinde ótken jyldyń osy ýaqytymen salystyrǵanda 18,7 paıyzǵa artyq. Endi osyny ár saladaǵy naqty my­saldarmen áspettep kóreıin. Toqyma ónerkásibinde maqta-mata ıirilimin óndirý 4,2 myń tonnaǵa deıin joǵarylap, 248,3 paıyzǵa jetti. Toqyma buıymdaryn shyǵarý (kıim-keshekten bólek) 974,1 myń dana, ıaǵnı 260,3 paıyz­ǵa ulǵaıdy. Hımııa ónerkásibinde hrom totyq­taryn shyǵarý 6,9 myń tonnaǵa, jalpy alǵanda úsh ese kóbeıgeni tirkeldi. Natrıı bıhromatyn óndirý alty esege, 15,9 myń tonnaǵa ósti. Fosforly, mı­neraldy jáne hımııalyq tyńaıtqyshtar shyǵarý 136 paıyzǵa artqan (12,1 myń tonna). Metallýrgııa salasynda ferro­qorytpa óndirý 426,9 myń tonnaǵa deıin (158,5 paıyz), túrli dıametrdegi qubyr­lar jasaý, prokat zattary 37,9 myń tonnaǵa deıin (ósim 288,3 paıyz) joǵarylaýy da qýantarlyq jáıt. Otandyq farmasııada da ilgerileý­shilik bar. Dári-dármek óndirisi 3,6 mlrd. teńgege – 192 paıyzǵa kóterilgen. О́zge de farmasevtıkalyq preparattar – ne­gizinen dári-dármekke qajetti qaıta óń­deý shıkizaty 548,5 mln. teńgege, 155,6 paıyzǵa artty. О́tken jyly saıası qaıshylyqtyń ortasynda qalǵan atom ónerkásibinde de ýran óndirý mólsheriniń kóbeıgenin baıqaımyz. Alǵashqy toqsanda bul kór­setkish 4004 tonnaǵa turaqtady. Jospar­da 3881 tonna kózdelgen bolatyn. Mun­daı keremet kórsetkishter kez kelgen Eýropalyq derjava aldynda abyroı bolýǵa jarap tur. Biraq bul biz úshin toqmeıilsýge sebep emes. О́ıtkeni, osy jyly aldymyzda 144 ındýstrııalyq jobany iske asyrý mindeti tur. – Baǵdarlamany qarjylandyrý kezinde qandaı da bir jeke dara, joǵary tabysty salaǵa nemese óndiriske basym­dyq berile me? Memleket baǵdarlamanyń júzege asý barysyn qalaı baqylaıdy? – Qarjylandyrý jaǵy túrli for­mada jáne túrli sıpatta bolady. Qazir “Bıznestiń jol kartasy–2020” jurttyń nazarynda. Memleket basshysynyń tap­syrmasymen Úkimette ázirlengen qu­jat­ta aımaqtardaǵy bıznestiń bastamalaryn qoldaý jaǵy qarastyrylǵan. Onyń ishin­de – paıyzdyq stavkany sýbsıdııalaýdy jeti paıyzǵa deıin qysqartý men ne­sıeni kepildendirý jáne eksporttyq taýarlardy qarjylandyrý granty bar. Buǵan deıingi baǵdarlamalardan ózge­sheligi sol, qarjylandyrý quraldary jan-jaqty pysyqtalǵan. “Baǵdarla­manyń júzege asý barysyn qalaı tıimdi baqylaýǵa bolady?” degenge kelsek, birin­shiden, bul qujatta maqsat pen meje naqty kórsetilgen. Ishki jalpy ónimdi 50 paıyzǵa kóbeıtýden bólek qaıta óńdeý salasyndaǵy eńbek ónimdiligin de 50 paıyzǵa arttyrý josparlanǵan (keı sa­lalarda 100 paıyzǵa). Oǵan qosa ınno­vasııalyq belsendi kásiporyndardyń úlesin joǵarylatý, shıkizatqa jatpaı­tyn eksportty ulǵaıtý jáne basqa da sharalar kózdelgen. Salaaralyq baǵdar­lamalarda ár sala boıynsha ózindik “ma­ńyzdy tıimdilik kórsetkishterin” daı­yndaý jaǵy qarastyrylǵan, onyń ústine ár mınıstrlikte strategııalyq jos­par bar. Biz ár jyl saıyn birge oty­ryp, qandaı da bir sharýada alǵa jyl­jý baıqalǵanyn zerdelep tur­maqpyz. Osy arada toqtalyp óteıin, kóptegen jobalar, ásirese, qosymsha quny joǵary ónim shyǵarýǵa baǵyttalǵandary ulttyq kompanııalar arqyly qarjylandy­ry­lady. Al iri energetıkalyq jobalar “Samuryq-Qazyna” UÁQ arqyly qar­jy­landyrylady. Munaı óńdeý salasyn­daǵy jobalar, onyń ishinde sheteldik ınves­torlarmen birlesken jobalarǵa qarjy “Qazyna-ınvest” kompanııasy arqyly bó­linedi. Sonymen birge bir­qatar joba­lar­dy “QTJ”, “Qazatom­prom” kompa­nııa­lary iske asyrady. Aýyl sharýashy­lyǵynda jobalar “Qa­z­agro” holdıngi arqyly júzege asady. Sha­ǵyn jáne orta bıznes bolsa “Samu­ryq-Qazyna” UÁQ-tyń “Damý” qory arqyly qarjylan­dyrylady. Qarjy­lan­dyrýdyń birneshe ınstıtýtqa bólinýi jobalardyń salalyq ereksheligine qaraı oraılastyrylǵan. – Siz baǵdarlamanyń bastalýyna basa mán beriletinin birneshe márte aıtyp edińiz... – Dál solaı! Sportshylardyń tili­men aıtsaq, 2010 jyl biz úshin “bir ser-pilispen” baǵyndyratyn psıhologııa­lyq bóget. Úkimet Údemeli ındýstrııa­lyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlama­syn, ony iske asyrý josparyn, 2015 jylǵa deıin óndiristik qýattylyqty utymdy orna­lastyrý syzbasyn, quny 6,8 trln. teńge bolatyn 101 joba quramy­na kirgen res­pýblıkalyq In­dýs­trııalandyrý karta­syn bekitip, “Bız­nes­tiń jol kartasy–2020” qujatyn qabyldaý týraly qaýly shyǵardy. Demek, barlyq daıyndyq sharalary aıaqtaldy. Kelesi kezeńde el úshin ma­ńyzy zor osy qujattyń barlyq múm­kindikteri belsendi túrde paıdala­nylýy kerek. Ár jobaǵa mınıstr, ákim, ulttyq kompanııa basshylary qatys­ty­lyǵyna qaraı bekitilgen. Qazir biz bız­nes-qaýymdastyqpen, bank sektorymen jáne “Nur Otan” HDP múshelerimen qo­ǵam­dyq baqylaý ornatýdyń ele­mentterin qarastyryp jatyrmyz. – Áset О́rentaıuly, biz qashan qa­zaq­stan­dyq ónimniń ulǵaıýy, jumys oryn­dary­nyń kóptep ashylýy sııaqty ındýstrııa­landyrýdyń nátıjesin kóre bastaımyz? – Alǵashqy nátıjeler osy jyly kórine bastaıdy dep oılaımyn. My­saly, Pavlodarda alıýmınıı quıma­laryn shyǵarý arqyly biz Qazaqstan úshin alǵashqy ınnovasııalyq óndiristi bastaǵaly otyrmyz. Sonymen birge, bıyl Pavlodar oblysynda alıýmınıı zaýytynyń kelesi kezegi iske qosylady. Buǵan qosa alyp máshıne jasaý óndirisi paıda bolǵaly tur. Osy kúnde júk vagon­daryn shyǵarý jumysy qolǵa alyn­dy. Al Aqtóbede kompıýterlik tomograf óndirisi mine-mine ashylmaq. Ońtústikte kásipkerler ıirilgen jip pen mata óndirýge bilek sybana kirisetin bolady. Aýyl sharýashylyǵy salasynda qazir et, qus, sút jáne ózge de ónimder shyǵarý jóninde kóp sharýalar bastalyp ta ketti. Qadap aıtatyn másele, baǵdar­lamany iske asyrýǵa alpaýyt kom­panııalar ǵana emes, shaǵyn jáne orta bıznes te atsalysyp júr. – Jańa ındýstrııalandyrýdyń kadrlyq negizi qandaı? Túrli kásipke mamandar, onyń ishinde sırek kezdesetin mamandyqtar boıynsha joǵary bilikti kadrlar kóp kerek shyǵar? – Ol bylaı, biz jańa zaman kadr­la­ryn daıyndaý men ekonomıkalyq qyz­metke jumyspen qamtylmaǵan tur­ǵyndardy tartý jaǵyn jaqsylap oılas­tyrýymyz kerek. Bul kezegin kútip, bırjada turǵandar men kúıbeń tirlikpen júrgender úshin úlken múmkindik. “Bız­nestiń jol kartasy–2020” aıasynda kásip­kerlerge mamandardy daıyndaýǵa nemese qaıta daıyndaýǵa qarjy jaǵy­nan qaraılasý kózdelgen. Sondyqtan ár ınvestor, ár kásipker osy jaǵyn er­terek oılap, kásipornyna qajet maman­dardyń tizimin jasaýǵa kiriskeni durys. Bilim jáne ǵylym mınıstrligi, Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mı­nıstr­ligi, oblys ákimderi osy iske kiri­sip te ketti. Endi kásipkerler qozǵala bas­taıdy dep oılaımyn. Biraq ta esker­te keteıin, bizge óndiris basqarýshy­larynan góri jumysshylar kóbirek qajet. Sandy yqshamdaýǵa yqpal etetin sapaly mamandar kerek. Jalpy alǵanda kadr máselesi Údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasynyń kezek kúttirmeıtin mindeti. – Indýstrııalyq damý strategııasyn ázirlegennen beri biraz ýaqyt ótti, alaıda ol óziniń tıimsiz jaqtaryn da kórsetip úlgerdi. Údemeli ındýstrııalyq-ınnova­sııa­lyq damý baǵdarlamasy nemen erek­shelenedi? Eger biz shıkizat baǵasy oı­daǵydaı bolyp turǵan daǵdarysqa deıingi kezeńde ındýstrııa men ınnovasııany damyta almasaq, qazirgideı qıyn kezeńde sátsizdikke ushyrap júrmeımiz be? – Indýstrııalyq damý strategııasyn baǵalamaýǵa haqymyz joq, ol óziniń jaǵymdy rólin atqardy. Kóptegen elderde, tipti Ońtústik-Shyǵys Azııanyń ózinde ındýstrııalandyrý úderisi ondaǵan jyldarǵa sozylǵanyn esten shyǵar­maıyq. Olarda da qatelikter kezdesken. Keıin ol azapty jol tarıhı tájirıbege aınalyp, zańdy dúnıege ulasyp ketti. Al bizdegi úderis kerisinshe boldy. Birinshi kezeńde ınvestısııa, ınnovasııa týraly zańdyq baza qalyptasty, túrli zertteýler júrgizildi, qanat qaqty joba­lar júzege asty. Eske túsirip kórsek, Keńester Odaǵynyń ekonomıkalyq jáne zańnamalyq murasynan arylǵan­­nan keıin 21-shi ǵasyr bastalǵansha áń­gime tek makroekonomıkalyq turaq­ty­lyq tóńireginde órbıtin. Azamattardyń sanasy da sosıalızmniń taptaýrynynan bosaı qoımaǵan. Odan keıin qolaıly baǵa qalyptasyp, bıýdjet pen jeke ka­pı­taldy toltyrǵan munaı sektory qar­qyn aldy. Endi, mine, alty-jeti jyldyń júzi boldy, óndiristi elge aınalý qa­reketi júrip jatyr. Iá, biz strategııada qarastyrylǵan barlyq salany ıgere almadyq, kádege jaraǵan sharýalardyń da, oılap qarasańyz, mańyzy zor. Eń bastysy, elimiz úshin úlken tájirıbe boldy. Sondyqtan da Memleket bas­shy­sy ótken jyly ekonomıkany ártarap­tandyrýda pragmatıkalyq amal kerek­tigin atap ótken. Bul oraıda buryn qabyldanǵan baǵdarlamalardy joqqa shyǵarý týraly másele kóterilip otyrǵan joq. Tek, olardy júıelep, ketken qate­likten sabaq alyndy. Búginde Indýs­trııa­lyq-ınnovasııalyq damý baǵdar­lamasy burynǵy tájirıbeniń ozyq úlgilerin jınaqtaǵan. – Otandyq óndirisshilerdiń báseke­lestikti arttyrýda zor múmkindigi bar ekendigi, Indýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasynyń negizgi quraly qazaqstandyq úles ekendigi san ret aıtylǵan. Biraq, jergilikti óndiristerde problemalar bar ekenin eshkim joqqa shyǵara almas. Sol salany jańǵyrtýǵa memleket bólgen qarjy jete me? – О́nerkásiptegi problemalardyń deni tehnologııalyq jaǵynan artta qal­ǵandyqta jatyr. Problemany sheshýdiń amaly – konstrýktorlyq bıýro ashý úshin 2,2 mlrd. teńge bólindi. Odan bólek Indýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasynyń aıasynda suranysqa ıe óndiris oshaqtaryn jańadan jasaqtaýǵa qarjy jumsaý josparlanǵan. Osy jerde túsinik bere keteıin, biz nesıelerdi 90-shy jyldardaǵydaı ońdy-soldy tarata bermeımiz. Qoldaý óndirisi baǵdarlama talabyna saı keletinderge ǵana kórse­tiledi. Ol talap boıynsha quny joǵary, jańa ári ekologııalyq jaǵynan taza tehnologııa qoldanylǵan, eksporttyq áleýeti joǵary taýar óndirilýi shart. О́nerkásiptegi ózekti problema – kásiporyndardaǵy aınalymǵa qajet qar­jynyń joqtyǵy. Olardy qarjylan­dyrý­dyń senimdi balamasy – tapsyrys berýshi men otandyq óndirisshiler ara­syndaǵy uzaq merzimdi kelisimniń úlesin barynsha uzartý. Bul – qazaqstandyq úlesti damytý men ózgeshe ónim shy­ǵarýdyń kúshti quraly. Máselen, 2010 jyldyń alǵashqy toqsanynda “Samu­ryq-Qazyna” UÁQ kompanııalar toby­nyń taýarlar aldyrý, jumys jáne qyz­met túrleri boıynsha jasasqan kelisim­deri­niń jalpy quny 879 mlrd. teńge bol­dy. Ulttyq ál-aýqat qorynyń ma­man­dary jyl sońyna qaraı qazaqstan­dyq úles mólsheri 47 paıyzǵa jetedi dep boljap otyr. Bul óz deńgeıinde joǵary kórsetkish. О́tken jyly Prezıdenttiń tapsyr-ma­symen Úkimette, mınıstrlikterde jáne ulttyq holdıngterde osy baǵytta shuǵyl ári júıeli jumystar atqaryldy. Baıqap qarasaq, nátıje jaman emes. Tek memlekettik satyp alýdaǵy qazaq­standyq úlestiń taýar túrindegi mólsheri 52 paıyz, “Samuryq-Qazynada” 63 paıyz, júıe qalyptastyrýshy kásip­oryndarda 43,2 paıyz, jer qoınaýyn paıdalanýshylarda 10,7 paıyzǵa jetip otyr. Tutastaı alǵanda, 2009 jyly ótken forýmdardyń qorytyndysyna sáıkes 776,2 mlrd. teńgelik 11 myń kelisim-shart jasalǵan. – Qazaqstandyq úleske qatysty zańnama jańartyldy, ózgertýler qań­tardan bastap kúshine endi. Baǵdarla­manyń túpki maqsatyna jetý úshin bul jańalyqtyń qandaı paıdasy bar? – Osy jańalyqtyń arqasynda sa­typ alý monıtorınginiń biryńǵaı tıimdi júıesi qalyptasty, memlekettik or­gandar arasyndaǵy keıbir jaýap­kershilik pen mindetke ishinara shekteý qoıyldy. Osy kúnde tıimdilik kór­setkishteri ázirlenip jatyr. Monıtorıng pen saraptama júrgizýge septigin tıgizgen qoldanystaǵy “Qazaq­stan­dyq úles” – www.ks.gov.kz Inter­net portaly. Bul – qazaqstandyq ón­di­risshilerge aqparattyq qoldaý kórse­te­tin ámbebap tehnıkalyq qural. Por­talda taýarlardyń, jumystar men qyz­met túr­leriniń biryńǵaı tizimin engizý, otan­dyq óndirisshiler taýarlarynyń katalo­gyn jarııalaý qyzmeti de en­gizilgen. Zańnamany jetildirý otandyq óndirisshiler men jabdyqtaýshylarǵa qysqa merzimde satyp alý jolymen, uzaq merzimde júıeli shara túrinde mem­lekettik qoldaý kórsetýge septigin tıgizdi. Ekonomıkany ártaraptandyrý maqsatyndaǵy mindetter bárimizge ortaq. Onyń júzege asýyna tek ákimshilik ádis turǵysynan kelý jetkiliksiz. Sondyqtan memleket óndiristik jáne eksporttyq bolsyn, ınvestorlardyń kadrlyq tal­pynysy bolsyn, otandyq baǵyttaǵy tir­shilikti barynsha qoldaıdy. Budan bylaı árbir iri joba qazaq­standyq úles turǵysynan qaralady. Pre­zıdent tapsyrmasyna sáıkes qazaq­standyq úles jónindegi jumys tobynyń otyrysy barlyq salaaralyq baǵyt boıynsha, kásipkerlik salanyń, mem­le­kettik organdar men ulttyq kompanııa­lar ókilderiniń qatysýymen jańa for­matta ótetin bolady. Bul uzaq merzimdi kelisim jasasqanda jáne satyp alý ke­zinde kezdesetin kedergilerdi der kezinde anyqtaý úshin óte paıdaly. Almatyda ót­ken jumys tobynyń birinshi otyry­synda jeńil jáne tamaq ónerkásibindegi máseleler kún tártibine qoıyldy. Mun­da biraz túıtkildiń túıini tarqatyldy. Birinshiden, kásiporyndardyń jumys aýyrtpalyǵy 30-40 paıyzdan aspaıtyny belgili boldy. Ekinshiden, jeńil óner­kásipte qondyrǵylardyń 70 paıyzy tozǵany anyqtaldy. Endi osy jaǵdaıdan shyǵý jolyn qarastyrý kerek. Satyp alý júıesi jaıynda áńgime qozǵalǵan eken, endeshe osy salada da burynǵydaı problema jetip arty­la­ty­nyn aıta keteıin. Deıturǵanmen, mem­leket ınnovasııa engizilgen óndiristi qarjylandyrýǵa daıyn, bul úlken artyqshylyq. Barlyq qajetti sharalar In­dýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵ­darlamasynda, “Bıznestiń jol karta­sy–2020” qujatynda qarastyryl­ǵan, sony­men qatar shaǵyn jáne orta bız­nesti qoldaý jóninde birneshe qareketter jasaldy, mundaı járdem buǵan deıin bizdiń elde bolyp kórgen emes. Buǵan qosa kásipkerlik qaýymdas­tyq­tar men odaqtar jańa salaaralyq baǵ­darlama ázirleýge qatysady, ol da jeńil ónerkásipti órkendetýge ózek bolmaq. – Memlekettik satyp alýǵa tikeleı qatysýshylardan memleket qandaı qarymta talap kútedi? – Memleket qazaqstandyq úlestegi tapsyrys berýshilerdiń mindetin aıqyn­dap, otandyq taýar óndirýshiler men jab­dyqtaýshylardy yntalandyrýǵa ser­pin beretin júıe qalyptastyryp berdi. Onyń ústine Úkimet otandyq taýar óndi­rý­shiler men jabdyqtaýshylardyń ry­nok­ty “jaýlaýdaǵy” múmkindigin tolyq paı­dalanýyna da jaǵdaı jasady. Mun­daı júıeniń engizilýi otandyq taýar ón­dirýshilerdiń qarasyn kóbeıtip, olardyń shyǵaratyn óniminiń tizimin ulǵaıtsa ıgi. Odan kútetin zańdy nátıje – ekono­mı­kanyń ártaraptandyrylýy, qaıta óńdeý sektorynyń damýy. Áleýetti tapsyrys berýshilerden bizdiń kútetini­miz, aldy­men, belsendilik, baǵdarlamaǵa óz erki­men qosylýy. Bizdiń kompanııa­lary­myz taýarmen qamtamasyz etip qana qoımaı, sapasyna da jaýap berýi tıis. Úkimet óz kezeginde syndarly únqaty­sýǵa jáne qazaqstandyq úlesti ulǵaıtýǵa múmkin­di­ginshe atsalysýǵa daıyn. Taýar óndirý­shilerdiń básekege qabilettiligin art­tyrýǵa qaraılasýdy da mindetine alady. – Búginde sheteldik kompanııalarmen birlesken kásiporyndar quryp, jańa óndiris oryndary men servıstik kompanııa qalyptastyrýǵa kedergi bolyp otyrǵan jáıt – onyń múmkindigi men kelesheginiń jiti zerttelmeýinde bolyp otyr. Oǵan mysal, bolashaǵy úlken Kaspıı shelfi, teńiz jobalary. Sondyqtan mınıstrliktiń bilikti mamandarynan keńes alý artyq bolmaıtyn shyǵar? – Qandaı ınfraqurylymdyq jo­balar iske asyp jatqanynan, memle­kettiń qandaı kómek kórsete alatyndy­ǵynan bıznesti habardar etý úshin biz arnaıy veb-resýrs jasaqtaǵaly otyr­myz. Oǵan Indýstrııalyq-ınnovasııa­lyq damý baǵdarlamasynyń bir tarmaǵy retinde Indýstrııalandyrý kartasyn ornalastyrmaqpyz. Jobalardyń iske asý barysyna, qurylys alańdarynda qandaı qazaqstandyq kompanııa jumys jasap jatqandyǵyna, óndiriste qandaı ónimdilik josparlanyp otyrǵandyǵyna jurt tolyq qanyq bolýy úshin biz tipti foto esep berý túrindegi monıtorıngke deıin jaıǵastyrýdy josparlap otyr­myz. Áleýetti ınvestorlar men jabdyq­taýshylardyń mundaı aqparatpen qam­tamasyz etilýine ózimiz de múddelimiz. Olaı bolatyny bul baǵdarlama qoǵam­men ashyq únqatysýǵa shyqqanda; el-jurt usynys bildirip, kemshin tustardy aıtyp otyrǵanda ǵana naqty nátıjege qol jetkizedi. О́ıtkeni, ındýstrııa­landyrý baǵdarlamasy – biz salǵaly turǵan ortaq úıdiń irgetasy. Árbir joba kóp fýnk­sıonaldy bolýy kerek jáne basqa mindet­terdiń sheshilýine septigin tıgizýi tıis. Mine, biz qazir Pavlodar oblysynda júk vagonyn shyǵarý, Astanada loko­motıv, Atbasarda elektrovoz, Qostanaı­da kombaın óndirisi, Semeıde traktor shyǵarý jobasymen jumys jasap ja­tyrmyz. Olardyń mańaıyna bólshekter, qondyrǵylar, arnaıy kıim-keshek shy­ǵarýmen aınalysatyn shaǵyn jáne orta bıznes úshin ınfraqurylym qalypta­sa­tyn bolady. Bul jer baǵdarlamany júzege asyrýǵa atsalysýy tıis kóptegen kásipkerlik jáne salaaralyq odaqtar men qaýymdastyqtar úshin ıgerilmegen alań dep oılaımyn. Aqyr sońynda, biz shaǵyn jáne orta bıznesti naqty jobaǵa toptastyrý arqyly jumyssyzdyq máselesin sheship, halqymyzdyń shyǵarmashylyq múmkin­digin paıdalanýǵa jaǵdaı jasaımyz. Údemeli ındýstrııalandyrý – damýdyń sapaly jańa kezeńine shyǵý, birinshi kezekte ilgerileý turǵysynda sana-sezimdi ózgertý. Minekı, sondyqtan da Indýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasyn men kóp maqsatty dep esepteımin. Bul óz deńgeıinde ulttyq birlik ıdeıasynyń materıaldyq turǵydan oryndalýynyń kepili. Ol bıliktiń, bıznestiń jáne halyqtyń birligi. Áńgimelesken Erjuman SMAIYL.