Úlken ómir ushqyny

Kóne tarıh betteri týǵan halqynyń arman-ańsaryna aınalǵan talaı-talaı danalar men batyrlardyń ómirge kelip-ketkenin baıandaıdy. Perzent paryzy – kindik qany tamǵan jeri men týǵan halqynyń jarqyn bolashaǵy úshin qyzmet etý desek, ásirese, uly adamdar ǵasyrlarǵa eńbek sińiredi, sóıtip, olar ǵasyrlar boıy halqymen birge jasaıdy. О́negeli ómiri keler urpaqqa úlgi bolyp qala beredi. Sondaı umytylmas ulyq jandardyń biri – Keńes Odaǵynyń Batyry, jazýshy-ǵalym, KSRO Pedagogıka ǵylymdary akademııasynyń akademıgi, professor Málik Ǵabdýllın bolatyn. Ol kózi tirisinde-aq ómiri ańyzǵa, óshpeıtin ólmeıtin ǵıbratty ǵumyrnamaǵa aınalǵan jan. 2015 jyly abzal azamattyń týǵanyna 100 jyl tolǵaly otyr. Ár jyly 9 mamyrda, Otan soǵysyndaǵy jeńis kúni merekelenetin tusta Qazaq ýnıversıtetindegi qaharman ustazymyz, Málik aǵaı, ol kisiniń bergen dáristeri, ónegeli isteri, ulaǵaty eriksiz eske túsedi. Aǵaı bizge folklordan sabaq berdi. Batyr ustazdyń árbir oqyǵan dárisi beıne bir ómir sabaqtaryndaı asa mazmundy, óte áserli ótetin. Ol kisi ustaz retinde de aqylgóı, úlken ádisker, tamasha tárbıeshi edi. Oǵan qosa Mákeńniń júrgizetin páni kileń dıdaktıkalyq shyǵarmalardan, halyq aýyz ádebıetiniń injý-marjandarynan, stýdent-jastarǵa úlgi-ónege etýge, aqyl-keńes berýge laıyqty tanymdyq-tárbıelik máni zor týyndylardan turatyn. Bylaısha aıtqanda, pánniń búkil bitim-bolmysynyń ózi de ustazdy sondaı ıgi maqsattarǵa jeteleıtindeı tolǵan dıdaktıka edi. Bul tárbıe jumystarymen astasyp jatatyn. Birde mynadaı jaǵdaı boldy. 1968 jyl. Birinshi kýrsta oqımyz. Men aǵaıdyń alǵashqy sabaqtarynyń birinde, túski 13:15-te bastalatyn dáriske keshigip keldim. Sabaq bastalyp ketipti. Ustazdan ruqsat surap, aýdıtorııaǵa kire berip-em: – Qaıda júrsiń? Nege keshigesiń? – dep suraqtyń astyna aldy Málik aǵaı. Basym salbyrap únsiz turdym. Aty-jónimdi surady. – Baqtııar Smanov, – dedim. – Ákeń bar ma? – Bar. – Qaıda turady? – Aýylda. Týǵan jerimdi, aýylymdy aıttym. – Soǵysta bolǵan ba? – Iá... Aldymen Fın soǵysynda, keıinnen Germanııamen soǵysta bolǵan. Eki ret aıaǵynan jaralanǵan, – dep jaýap berdim. Málik aǵaı qaıyra: – Ákeń qaı jylǵy? – dedi maǵan ja­qyndap qarap turyp. Omyraýynda Ke­ń­es Odaǵy Batyrynyń Altyn Juldyz medali jarqyrap tur eken. – 1907 jylǵy, – dep jaýap berdim qalpyma kelip. – E-e, báse... Jasy menen úlken eken... Shaldyń balasy ekensiń ǵoı. Jaraıdy onda. Shaldyń balasyna uryspaı-aq qoıaıyn. Otyra ǵoı. Endigári keshikpeıtin bol, túsindiń be?! Men uqtym degendeı basymdy ızedim de, ornyma baryp otyrdym. Al jaýynger-ustaz sonaý jyldardaǵy surapyl soǵys, maıdandas úlkendi-kishili dostary, onda qaza tapqan, Otan úshin janyn qıǵan ardager azamattar esine túsken bolýy kerek, aýyr kúrsinip, oılanyp biraz únsiz turdy. Osy kúni sol kórinis, áıgili batyrdyń, odaqtyq deńgeıdegi akademık-ǵalymnyń jyly júzben maǵan esh zilsiz jasaǵan eskertpesi, sóıtip, qalǵan stýdentterge kórsetken ulaǵaty, odan úndemeı oılanyp turyp qalǵany áli kóz aldymda. Málik aǵa keremet pedagog, sheber dárisker edi. Ol kisiniń «Aq qasqyr», «Úsh aýyz sóz», «Jaqsy áıel» atty tereń mazmundy ertegileri, jańyltpashtary, jumbaqtary, sheshendik óner, jyr-das­tan­dar, Asan Qaıǵy, Jırenshe sheshen, Aldar kóse, Qojanasyr týraly áńgimeleri óte qyzyqty bolatyn. Shákirtterin jaqyn tartyp, ózindeı kóretin. Ádemi ázili, qazaqı qaǵytpa qaljyńdary, utymdy ıýmory qatar júretin. Onda da ol óz ornymen, retimen sheber aıtylatyn. Sabaq ústinde Málik aǵaı shákirtterin jalyqtyryp almaıyn degen oımen, olardyń kóńilderin bir aýyq sergitip alý úshin óz basynan ótken keıbir esten ketpes jaıttardy, surapyl soǵys kezindegi áserli oqıǵalardy, maıdan hıkaıalaryn aralas­tyryp qoıatyn. Jáne ol áńgimeleriniń taqyryptary da birin biri esh qaıtalamaı, ár alýan nusqada, tálim-tárbıelik maqsatta aıtylatyn. Qaharman-ustaz ana tili men ádebıe­timizdiń, ulttyq mádenıetimiz ben halyqtyq ádet-ǵuryp, salt-dástúrlerimizdiń shynaıy janashyry retinde bul máselelerge erekshe mán beretin. Oǵan kúndelikti ómir tájirıbesinde de, sabaq barysynda da nazar aýdaryp otyratyn. Bir kúni, taǵy da sol 1968 jyldyń kúzinde, Qazan tóńkerisiniń merekesin paıdalanyp, bir qyzymyz Gýrevke (qazirgi Atyraý) aýylyna baryp qaıtty. Ol ózi qos burymy tilersegine deıin tógilgen, kez kelgen bozbala-jigitterdiń kóńilin aýdarǵandaı ádemi qyz bolatyn. Batyr-ustazdyń qazaqtyń halyq aýyz ádebıetinen kezekti sabaǵy bastaldy. Álgi qyzymyz aýylǵa baryp qaıtqan soń, uzyn burymyn qıyp, qoıý qara shashyn aldyna jaıyp tastap, óziniń ekinshi qatardaǵy ádettegi ornyna jaıǵasqan eken. Bul birinshi dáris edi. Ustaz jaılap aýdıtorııany sholyp ótti de, jańaǵy qyzdyń atyn atap, ornynan turǵyzdy. – Qaraǵym, haliń qalaı? Merekege aýylyńa baryp qaıttyń ba? – Iá, aǵaı, – dedi ol basyn tómen salyp, oıynda eshteńe joq. Aldyna jaıylǵan qoıý qara shashy onyń aq júziniń jartysyn jaýyp turdy. – Áke-shesheń aman ba? – Aman. – Bári durys pa? Aýylda ... qalaı? – Jaqsy, aǵaı, bári durys, – dedi ol Málik aǵaıdyń ne aıtqysy keletinine mán bermeı. Sonda ustaz bárimizge qarata bylaı dep sóz bastady: – Onda, aınalaıyndar, bylaı... Bizdiń halyqta «qara jamylǵan» degen sóz bar. Muny qaraly úıdiń, qazaly otbasynyń qyzdaryna, áıelderine baılanysty aıtady. Olar shashtaryn osylaısha jaıyp tastap qara jamylatyn. Bul qaraly úı, qaıǵyly otbasy degen maǵynany bildiredi. Eger, qaraǵym, aýylyńda bári durys bolsa, onda anaý ádemi shashyńdy aldyńa jaıyp tastamaı, jıyp júrgeniń maqul. Jaraı ma? Bolmasa jurt basqasha oılap qalady. Syrt adamǵa bul ózińe jamandyq shaqyrǵan sekildi áser etedi.., – dedi. Osy eskertýden keıin álgi qyzymyz durys qorytyndy shyǵaryp, jınaqy júretin boldy. Bul áńgime basqa stýdentterge de úlken sabaq boldy. Jalpy, ustazymyz sabaq ústinde ana taqyrybyndaǵy týyndylarǵa toqtalǵanda nemese qyzdar tárbıesi jóninde sóz qoz­ǵa­ǵanda asa bir erekshe jylylyqpen, ala­bóten syrshyl sezimmen, et-júregi eljireı áńgimeleıtin. Mundaıda batyrdyń anasy esine túsetin shyǵar dep oılaıtynbyz. Halqymyzda: «Alyp – anadan týady» degen qasıetti sóz bar. Osy sózdiń túp-tórkinine boılasańyz, talaı-talaı oılardyń jetegine erer edińiz. Árıne, toǵyz aı, toǵyz kún qursaqta kótergen ǵazız jan, abzal ananyń aq sútimen kóptegen jaqsy qasıet darıtyny barshaǵa belgili. Tipti, Málik aǵanyń ana jaıly jazylǵan estelikterine qarap otyryp, onyń uzyn boıly, aqquba óńdi, kelisken kelbetinen anasyna aınymaı tartqanyn baıqaǵandaı bolasyz. Júreginiń túgi bar sonsha batyr bola tura, asa sezimtaldyǵyna qarap otyryp, onyń tárbıesinde anasynyń orny erekshe bolǵandyǵyn da ańǵaramyz. О́ıtkeni, bala tárbıesinde ákeniń qatqyldaý, naǵyz er-azamatqa tán qoltańbasy basymdaý bolsa, al áıel tárbıelegen balanyń boıynda kóbine názik sezimniń kórinisteri kóptep se­ziletini belgili. Onyń minezindegi asa jum­saqtyǵy, ásershildigi áje tárbıesiniń, ana áldıiniń áseri ekenin ańǵarý qıyn emes. «Adamdy súıý – anany súıý» syndy syrshyl sezimnen bastaý alatyn aıaýly anasyna degen súıispenshilik bo­lashaq batyr Málikti otanshyldyqqa baýly­ǵany sózsiz. Ol barlyq baqyty men qýany­shyna shyn ortaqtasatyn, qandaı da bir shyqqan shyńyn esh qyzǵanbaı, taıtalaspaı mártebe kóretin jalǵyz jan – ana ekenin jaqsy bildi. Onyń bitim-bolmysynan tarıhta ótken barlyq belgili tulǵalardyń ómirindegi sekildi Ana men Bala mahabbatyna tán shynaıy syılastyq pen qımastyqtyń belgisin sezgendeı bolamyz. Ásirese, ulynyń ósken kezdegi qyzyǵyn anasynyń kórmegendigine biz de ókinish bildiremiz. Osy tusta Elbasymyz Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń anasy Áljan apamyz týraly telearnadan bergen tereń tebirenisin eske almaı ketýge bolmas. «Men Qaraǵandydan Almatyǵa ushyp kelgende, anam aýyryp tósek tartyp jatyp qalǵan eken. Tórde temir kereýette jatqan anama: «Apa, men Máskeýge ushyp baramyn. Osy joly Almatyǵa, ózińiz ómirbaqı ańsaǵandaı qasyńyzǵa kelem. Sodan soń eshqaıda ketpeımin, janyńyzda bolam, emdetem. Aýyrmańyz, kútińiz», – dedim. Anam qatty qýanyp qaldy. Eki aıaǵy isip ketken eken, keterde meni ornynan turyp esikke deıin shyǵaryp saldy... Sol boıda Máskeýge ushyp keldim. Kelgen boıda aldyn ala brondalyp qoıǵan qonaqúıge tústim. Maǵan munda bólmeniń kiltimen qosa telegramma ustatty. Onda: «Anań qaıtys boldy...» dep jazylypty. Sol sátte men úshin dúnıe tóńkerilip júre bergendeı boldy, ómirdiń túk mán-maǵynasy qalmaǵandaı eseńgirep qaldym. Osynyń bári ne úshin, kim úshin?! Anam úshin dep, anam qýansyn dep qol jetkizgen barlyq tabystarymnyń quny kók tıyn boldy... Tap sol kezde men patsha bolaıyn, paqyr bolaıyn, shynymdy aıtaıyn, men úshin báribir edi. Tipti... barǵansha Gorbachev qalaı qabyldar eken dep júreksinip barǵanymdy da esten shy­ǵardym... Men eshteńe sezbeıtin, eshkimnen qoryqpaıtyn belgisiz kúıge tústim... О́mirde seni shyn túsinetin jalǵyz jan – ol anań ǵana. Keı jaǵdaıda tipti, otbasyńda da seni túsinbeı jatatyn jaǵdaılar bolyp turady...» degen sózin estigende bárimizdiń kóńilimiz bosap, kózimizge eriksiz jas úıirilgen edi... Osy sekildi Málik aǵaı da anasyn erekshe meıirlene, aıalaı, erkeleı otyryp, «Áıa» dep ıemdenedi, emirenedi, tebirenedi. Ony 1943 jylǵy 8 mamyrdaǵy maıdannan jazǵan bir hatynda baıqatady: «Bireý enesin, bireý anasyn jaqsy kóredi ǵoı. Ne ákeńe, ne anańa balalyq meıirimiń, mahabbatyń túsip turady. Shynyn aıtaıyn, men anamdy jaqsy kórem. Anamdy oılaǵanda eki kózimnen jas móltildeıdi... Shirkin, ananyń alar orny da, joly da bólek qoı. Anasyna qurmet kórsetpegen bala – adam emes. Men anamdy qansha jaqsy kórsem de, oǵan qurmet kórsetip, qyzmet ete almaǵanyma ókinemin, ózimdi ózim kinálaımyn. Nege? Meniń anam Álııa degen kisi edi. Uzyn boıly, ádemi, aqsur adam edi. Odan jeti ul, úsh qyz týdyq. Men olardyń ishindegi ekinshi eresegi bolatynmyn. Anam aýyryp ólip ketti. Men anamnyń aldynda eki úlken nársege boryshtarmyn. Ol boryshtarymdy óteı almaǵanyma armandamyn. Onyń birinshisi mynaý. 1929 jyldyń tamyz aıy. Bizdiń aýyl jazǵy jaılaýy Qoskólden kóship, qystaýǵa jaqyn Kókshe degen jerge kelip qondy. Bir kúni tús aýa qatty daýyl boldy, kóp úıler, sonyń ishinde bizdiń úı de jyǵyldy. Daýyldyń jeline qosyla jylaǵan daýystar shyǵyp jatty. Meniń anam da jylap otyr eken. Men onyń qasyna kelip jubata bastadym: – Áıa, sen nege jylaısyń? Jylama! Men tiri bolsam, tórt túligiń túgel bolady. Jyǵylǵan bizdiń úı ǵana emes qoı, –dedim. Áıam kóz jasyn súrtti de: – Oı, qulynym, aqylyńnan aınalaıyn! –dep meni qushaqtap, betimnen súıip, baýyryna basty. Qyrkúıek aıy bolatyn. Men Kókshetaý qalasyna oqýǵa bardym. Qysy-jazy qala­da oqýmen boldym. Sodan 1931 jyly kóktem ýaǵynda Almatyǵa aýyl sharýa­shylyǵy ınstıtýtynyń rabfagyna oqýǵa júrip kettim. Oqýǵa keterimde aýyldan ákem ǵana keldi. Al, anammen sol joly kórisip-amandasa almaı ketken edim... Ekinshi. Almatyda oqyp júrgen kezim. 1932 jyldyń mamyr aıynda úıden hat aldym. Onda Áıamniń aýyryp qaıtys bolǵanyn habarlapty. Osy habar meniń jas júregime jalyn salǵandaı boldy. Men kúnde jylaýmen júdep júrdim. Anamdy óz qolymmen kóme almadym... Mine, dosym, meniń anama boryshtymyn deıtinim osy. Anam marqum maǵan ókpelep ketti me – ol arasyn aıta almaımyn. Anamdy esime alsam, osy kúnde de jylaǵym keledi. Anaǵa bergen sózimdi oryndaı almadym, ol meniń qyzyǵymdy kóre almaı ketti. Keıde: «Áıa, aldyńda boryshym kóp edi, óziń barda olardy óteı almadym, keshirim et...», dep qoıamyn ishteı kúbirlep...». Bul joldardy janyń tolqymaı, júregiń «tebirenbeı» oqý múmkin emes. Iá, árbir adamnyń, onyń ishinde er-azamattyń bárine aýyr jan jarasy – perzent retinde týǵan anaǵa bir ýys topyraq sala almaý. Al ul balany musylman ne úshin Alladan jalbarynyp tileıtini, artynda qalyp, bir ýys topyraǵy buıyrsa deıtini beker emes. Tirshilik jaǵdaıymen qarbalasta qapııada anasynan aıyrylyp qalǵan asa sezimtal júrektiń túkpirindegi óshirilmeı qalǵan ókinish taby ózektenip, tamyrlanyp ózimen birge o dúnıege ketetinin ekiniń biri uǵyna bermes... Bir kem dúnıe degen sol... Kez kelgen tiri pende ana aldyndaǵy paryzy men qaryzyn oılap, dál osylaı «júrekke júk» arta alar ma edi?! «Júrekke syzat» túsirgen, sanaǵa salmaq salǵan dál osyndaı Anaǵa degen uly mahabbatty kez kelgen perzent sezine alar ma?! Áı, qaıdam... Bul – tek Málik aǵa sekildi erekshe tulǵalar ǵana túısinýge jazǵan taǵdyrdyń ashy tartýy, sırek sezimi sekildi. Aǵaı óte mádenıetti, kishipeıil, qarapaıym edi. Stýdentterimen sóıles-kende balasy qatarly bolsaq ta, bizge Baqań, Bóke (Bolatjan Abyl-qasymov), Omeke (Omarhan Qulahmetov), Táke (Táńirbergen Aımuratov), Muha (Muhtar Pernequlov), kýrs starostasy Máken Álibaevty keıde «bolys-bólkeı», «aýylnaı» dep erekshe iltıpatpen, kótermelep sóıleıtin. Onysy taǵy ózine jarasyp ta turatyn. Ustaz stýdentterdiń sabaqqa qatysýyn túgendegende olardyń aty-jónin jýrnal boıynsha atap, ýaqyt ozdyryp jatpaı: – Al, aýylnaı, aıtshy, mal-janyń aman ba? О́risten ketip ıt-qusqa jem bolǵandary, aıaǵyna jem túsip jatar tura­ǵyna jete almaı qalǵandary, buta arasynda qalyp qoıǵandary joq pa, ishinde? – dep shákirtterdiń sabaqqa qatysýyn ulttyq úlgimen, halyqtyq naqyshpen, qazaqı saltpen tutas bir-aq túgendeıtin. Sóıtip, kýrs jetekshisine de senim artatyn. Jáne birde aǵaı jastyq shaq, bozbala kezeń, jigittik dáýren týraly balalardyń suraǵyna oraı áńgime aıtyp turyp: «...Oı, aınalaıyndar, aǵalaryń da sender sekildi jas bolǵan, senderdiń jastaryńda ǵashyq bop kórgen... Endi ol zaman kelmeske ketken. Kezinde «kúndiz oıdan ketpeıdi, túnde – tústen», dep talaı qyzben qymyz ishken» 25 bizden de qaldy ǵoı... Nesin aıtasyńdar...», – dep oıǵa ketetin. Birde: – Júrekti emdeıtin kardıolog deıtin dárigerdiń túri bar. Meniń sondaı dárigerim maǵan «qyzyqty áńgime, ázil-qaljyń aıtyp, kóńildi júrińiz. Sonda sizdiń júregińizge asa kóp salmaq túspeıdi. Qan qysymyńyz da kóterilip, kóp mazańyzdy almaıdy» deıdi. Durys sóz eken... Ony men de baıqap júrmin... Sodan ǵoı, atam qazaqtyń: «Kúlki – densaýlyqtyń múlki» deıtini. Sondyqtan, sender, meniń keıde aıtatyn qaljyńdarymdy kóńilderińe almańdar, túsinistikpen qabyldańdar.., – dep aǵynan jaryldy dańqty batyr. Qandaı sypaıylyq deseńizshi! Biz bolsaq, kardıolog túgili júrektiń qaı jaqta ekenine mán bere bermeıtin kezimiz. Osy áńgimeden Ekinshi dúnıejúzilik soǵystyń áıgili qaharmany, bahadúr ustazymyzdyń úlken júregi ony jıi mazalaıtynyn ańǵardyq. Keıin júrek aýrýynyń qandaı bolatynyn, qan qysy­mynyń kóterilýiniń ne nárse ekenin óz basymyzǵa túskende ǵana baryp bildik qoı. Sol kezde Málik aǵanyń jasy nebári 53-te ǵana eken jaryqtyq. Al bizge, árıne, asa úlken kórinetin. Onyń ákemizdeı qamqorlyq tanyta «aınalaıyndar», «qaraqtarym» degen jan jylytar jaqsy sózderine qarap biz shynynda da eresek-egde kisi eken dep oılaıtynbyz. Keıde aǵaı sabaqtan soń keshke qaraı bizben birge jataqhanamyzǵa baryp Muhtar, Máken sekildi kýrstyń ataqty «grossmeısterlerimen» shahmat oınaıtyn. Arasynda bólmedegi stýdentterdiń kereýetine kerilip jatyp: – Oı-hoı, shirkin, boıdaqtardyń tósegi qandaı rahat! Qııalyńa qanat bitiredi ǵoı, – dep qoıatyn. О́z basym ol kisiniń menimen attas Baq­tııar Meńdiǵazın degen erjúrek maı-dandas dosy bolǵanyn, onyń bir qyr­ǵyn urysta erlikpen qaza tapqanyn, soǵysqa deıin ol «Sosıalıstik Qazaqstan» («Egemen Qazaqstan») gazetinde, Jazý­shylar odaǵy men Kórkem ádebıet baspasynda qyzmet etkenin, Mákeń dosy týraly, onyń qaharmandyq isteri jóninde baıandaıtyn «О́zimizdiń Baqań ǵoı» atty áńgime jazǵanyn, sol shyǵarmasyn oqyǵanda bir-aq bildim. Málik aǵaıdyń maǵan jıi qaljyńdaıtynynyń sebep-mánisi men baıaǵy sabaqqa keshikkenimdegi aǵaı suraǵanda atymdy aıtqan kezde ol kisiniń únsiz turyp qalǵanynyń da tereń syry sonda – shynaıy dostyq saǵynyshta jatyr eken-aý dep oıladym. Áńgimesinde: «...Baqtııar óte týrashyl, ádil adam edi. Aldaý, ótirik aıtý sııaqty ja­man qylyqtarǵa jany qas bolatyn. Bi­reý­diń teristigin kórse, soǵan kúıip kete­tin­ jáne ony baqyraıtyp otyryp betke aı­tatyn. Ol maqtaný degendi, bireýdiń ta­by­­­­­syna ortaqtasa ketýdi meılinshe jek kóre­­tin. Ol – ınternasıonalıst edi. О́zimen birge júrgen jigitterdi ultqa bólmeı, bir semıanyń múshesi dep qaraıtyn. Baqtııar bilimi kóp adam edi. Ol, ásirese, ádebıet tarıhyn jaqsy biletin. Qorǵanys shebinde jatqan jigitterge óziniń ádebı kitaptardan oqyp, esine saqtaǵan neler qyzyq áńgimelerdi aıtyp beretin. Bulardy ol orys, qazaq tilderinde birdeı áńgimeleıtin. Joǵaryda aıtylǵandardyń bári Baqtııardyń boıyna bitken jaqsy qasıet-ter edi. Sondyqtan ony úlken de, kishi de, komandırler men qatardaǵy jaýyngerler de qatty qurmettep otyratyn. Ony olar basqasha emes, «ózimizdiń Baqań» dep ataıtyn. Jaýyngerlerdiń Baqtııarǵa degen súıispenshiligi de, qurmeti men syılaýy da «ózimizdiń Baqań» degen osy bir sózinen sezilip turatyn... Baqtııar maıdannan elge qaıtpasa da, erligimen ózine eskertkish ornatqan adam. Biz onyń Otan úshin jasaǵan bul erlikterin ár ýaqytta eske alyp, erlik ıesine máńgi bas ıemiz», – dep jazypty jazýshy-jaýynger Mákeń dosy týraly. Qaıran Málik aǵaı! О́zi aıtqandaı, júrektiń aýrýynan biz ýnıversıtet bitiretin 1973 jylǵy 2 qańtarda, 58 jasynda ómirden ótti. Ataqty batyrdyń alyp júregi ony tal tús – alpysqa da jetkizbedi. Mine, ol kisiniń qaıtys bolǵanyna da 40 jyldan asyp qalypty. Kelesi jyly asyl aǵamyzdyń 100 jyldyq mereıtoıy atap ótilmek. Oǵan biz qyzmet etetin Abaı atyn­daǵy Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ýnı­versıteti de daıyndyq jasap jatyr. Munda Mákeń on eki jyldan astam ýa­qyt rektorlyq qyzmet atqarǵan. Ol kisi­niń esimin este qaldyrý maqsatynda oqý ornyn­­daǵy «Tulǵataný» ortalyǵyna Keńes­ Odaǵynyń Batyry, akademık Má­lik Ǵab­dýllınniń atyn berý jóninde Úlken ǵylymı keńestiń arnaıy sheshimi shyǵa­ryldy. Qazirgi kúnde ortalyq talaı-talaı ıgilikti isterdi, mádenı-rýhanı sharalardy atqaryp júr. Mereıtoıǵa ázirlik ústinde batyr-jazýshy, ǵalym-ustazdyń ómiri men shyǵarmashylyǵy jóninde «Málik Ǵabdýllın muralary» atty eki tomdyq eńbektiń birinshi tomy taıaý kún­derde baspadan shyqpaq. Ekinshi tomy kele­si jyly mereıtoı qarsańynda jaryq kóredi. Jalpy, qaıratker-ǵalymnyń 100 jyl­dyq mereıtoıyn IýNESKO deńgeıin­de atap ótse de artyqtyq etpes edi dep oılaı­myz. Baqtııar SMANOV, Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq ǵylym akademııasynyń korrespondent-múshesi, pedagogıka ǵylymdarynyń doktory, professor. Almaty.