Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev 27 naýryzda Ǵylym akademııasyn el Prezıdenti janyndaǵy «Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq ǵylym akademııasy» kommersııalyq emes aksıonerlik qoǵamy dep qaıta ataý týraly Jarlyqqa qol qoıdy. Ondaǵy maqsat – tarıhı da dástúrli Akademııanyń mártebesin arttyrý. Jańa mártebege ıe bolǵan akademııa qyzmeti endi qalaı ózgeredi? Budan qandaı nátıje kútemiz? El ǵalymdarynyń pikirin surap bilgen edik.
Jańasha serpin beredi
Prezıdenttiń Jarlyǵyn asa qýanyshpen qabyldadyq. Onyń birneshe sebebi bar. 2003 jyldan bastap Ulttyq ǵylym akademııasynyń qarjylyq-materıaldyq jaǵdaıy kúrt tómendep ketti. Qarjy turaqty túrde bólingen joq. Qoldaý az boldy. Sonyń saldarynan Ǵylym akademııasyna qarasty ǵylymı-zertteý ınstıtýttary burynǵy Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń Ǵylym komıtetine qarady. Qysqasy, Ulttyq ǵylym akademııasynyń ataýy sol qalpynda qalǵanymen, qoǵamdyq birlestikke aınaldy.
Byltyr el Prezıdenti Ulttyq ǵylym akademııasynyń 75 jyldyǵyna arnalǵan saltanatty jıynda sóılegen sózinde akademııaǵa memlekettik mártebe berý týraly aıtty. Buǵan deıin akademııanyń mártebesi aıqyndalmaı kelgen edi. Endi, mine, sol aıtqan ýáde oryndaldy. Prezıdent Jarlyǵy otandyq ǵylymǵa jańasha serpin beredi. Birinshiden, osyǵan deıin qordalanyp qalǵan problemalar sheshiledi. Ekinshiden, akademııanyń qarjylyq jaǵdaıy jaqsarady. Áıtpese, qazir akademııada on beske jýyq qyzmetker ǵana bar, olar búginge deıin utyp alǵan ǵylymı jobalarymen ǵana tirshilik etip keldi. Prezıdent akademııany óziniń qaraýyna alǵannan keıin osynyń bári sheshiledi dep oılaımyn.
Elimizdiń damýynda Ulttyq ǵylym akademııasynyń orny óte zor. Akademııada myqty, talantty ǵalymdar shoǵyry qalyptasqan. Prezıdent bastaǵan reformanyń ornyqty iske asýyna ǵalymdardyń tıgizip jatqan yqpaly mol. Keıingi jyldary ǵylym men bilim salasynda kóptegen oń ózgeris bastaý aldy. Mysaly, buryn ǵylymı konkýrstar úsh jylda bir ret bolsa, qazir bir jylda eki-úsh ret ótedi. Ǵylymǵa kelgen jastarǵa da qoldaý qomaqty. 2025 jylǵa deıin memleketimizdiń ǵylymǵa bólingen qarjysy ishki jalpy ónimniń bir paıyzyn quraıdy. Máselen, 2017 jyly ol 0,12 paıyzǵa ǵana teń edi.
Bir sózben aıtqanda, Memleket basshysynyń Jarlyǵy bárimizdiń kóńilimizden shyqty. Endi akademııa negizgi qyzmetteriniń qatarynda áleýmettik-ekonomıkalyq damý basymdyqtaryna sáıkes ǵylymı, ǵylymı-tehnıkalyq jáne ınnovasııalyq qyzmettiń basym baǵyttaryn, sondaı-aq strategııalyq, irgeli jáne qoldanbaly ǵylymı zertteýlerdiń basym baǵyttaryn aıqyndaý jóninde usynymdardy ázirleıdi.
Zııabek QABYLDINOV,
Sh.Ýálıhanov atyndaǵy
Tarıh jáne etnologııa ınstıtýtynyń dırektory,
UǴA korrespondent-múshesi