Altyn dińgek

Álibekovter «Mereıli otbasy» baıqaýynda birinshi oryndy jeńip aldy

Egizi de, úshemi de bar otbasy

«Qaıran bizdiń analar ardy oılaǵan, Jilik shaýyp, shı býyp, arba aıdaǵan». Qazaqtyń namysy men uıatyndaı bolǵan analar týraly oılaǵanda Muqaǵalı Maqataevtyń osy óleńi tildiń ushyna orala beredi. О́ıtkeni, ótken ǵasyrdaǵy analar obrazy aqynnyń osy bir aýyz sózine sy­ıyp ketip tur ǵoı. Oq pen ottyń orta­synan aman kelgen atalarymyz eldi qaıta aıaǵyna turǵyzý úshin eń­bek etti. Soǵys kezinde tylda eń­bek­­ke ábden pisken analarymyz qa­tar­­lasa júrip kómek kórsetti. Qyzý tirshiliktiń árbir býynyndaǵy jumys­qa aralasa júrip, urpaq kóbeı­tip, ósirip, tárbıelegeni búgingi kúnniń kózqarasymen óte qııamet tirlik sııaq­ty. Bizdiń ákelerimizdi jilik shaýyp, shı býyp, kúrish tasyp, egin egip, mal baǵyp júrip ómirge ákeldi emes pe? Jumysqa jan-tánimen berilgenderi sondaı, balany egistik basynda bosanǵan ana az ba? Izdeseńiz, ondaı mysaldy myńdap tabýǵa bolady. Búgin zaman tynysh. Táýelsiz, azat eliń bar. Memlekette qalypty damý jáne bar. Ekonomıkalyq, áleýmettik turǵydan ósim aıryqsha baıqalady. Biraq, jas otbasylarda baıaǵydaı bala kóp emes. Birneshe balamen ǵana shek­telip jatady. Degenmen, ara-tu­ra kóp­balaly otbasylar jaıynda da bilip qalamyz. Mine, sondaı sha­ńy­raqtyń biri – Álibekovter. «Áke – asqar taý, ana – bulaq, bala – jaǵasyndaǵy qu­raq». Ejelden aıtylatyn támsil ǵoı. Biraq aqıqat sóz osy. Asqar taý áke­ge arqa súıe­gen, ana sekildi móldir bu­laq­tan bastaý alǵan, balalardyń shat­tyǵy men qýanyshyna bólengen Áli­bekovter áýleti – baqytty otbasy. Dana Abaı ósıet etken bes asyl is­­ti betke ustap, bes dushpanǵa jırene qa­­raıtyn januıada ónegeli órender ósip keledi. Shańyraqtyń shattyǵy, ot­ba­synyń kıesi Laýra Shohashova je­ti balany dúnıege ákelgen altyn qur­saqty ana, «Altyn alqa» ıege­ri. Úı­diń úlkeni Danııar onynshy synyp­ta oqıdy. Taekvandodan respýb­lıka­lyq jarystarǵa qatysyp, chempıon atanyp júr. Túrli jarystarda júl­de salyp, óńirdiń ǵana emes, res­pýb­lıkanyń atyn shyǵaryp júrgen óren. Al, ekinshi uldary Ramazannyń oıy júırik, ónertapqysh. Fızıka pánin súıip oqıdy. Ol gıps pen qum­dy paıdalanyp janartaýdyń maketin jasap shyǵardy. Aldaǵy ýaqytta osy jobany EKSPO-2017 halyqaralyq kórmesine usynsam deıdi. Túrli tájirıbe jasaýdan tanǵan emes. Únemi izdenis ústinde júredi. Onysy nátıjesiz de emes. Ustazdary bolashaqta Ramazannan úlken ǵalym shyǵatynyna senedi. Ár balanyń óz nesibesi bar. «Bir qo­zy artyq týsa, bir túp jýsan ar­tyq shyǵady» deıdi qazaq. Ota­na­sy Laý­­­ra Shohashova peıili keń pishil­gen, qonaqjaı, óte tárbıeli adam. Sol nıet­­terine bergen shyǵar, Ja­rat­­qan­nyń ne­sibesimen 2007 jyly egiz balany dúnıege ákeldi. Tórt quby­lalary teńe­sip, aınala túgen­del­gendeı máre-sáre kúı keship júr edi. Qudaı berem dese qıyn ba? О́tken jy­ly Álibekovter otba­synda úshem ómir­ge kelip, shańyraq shat­tyqqa tolyp, baqytqa keneldi. Bú­­gin­de Injý, Mar­jan, Bekjan atty úsh búldirshin ata-anasynyń kóz qýa­nyshy bolyp ósip keledi. Tún uıqy­syn tórt ból­gen Laýra bolsa, úsh bó­pe­sin besik­ke bólep, ana áldıimen ósi­rý­de. «Tıtimdeıinen ultymyzdyń uly qasıetterin boıyna sińirip ósken ba­la­dan erteń ult maqtanyshtary shy­­ǵady», deıdi batyr ana. Solaısha, bú­gin­de bul shańyraqta jeti bala ósip ke­le­di. Ásilinde, aldymen egiz taýyp, odan soń ómirge úshem ákelgen otbasy Qa­­­zaqstanda neken-saıaq shyǵar-aý. Deı tur­­ǵanmen, muny Jaratqannyń Áli­bekov­­ter otbasyna syıy dep qabyldaý kerek. Al otaǵasy Meırambek Álibekov «PetroQazaqstanQumkólResorsız» kom­panııasynda qarjy bóliminiń basshysy bolyp qyzmet atqarady. Otbasynda ulaǵatty áke, jumysta abyroıly maman. О́z isiniń bil­giri, óte eńbekqor adam. 2009 jyly «Eń úzdik basshy» nomınasııa­syna ıe bolǵan. Jýyrda «PetroQazaq­stanQumkólResorsız» kompanııasy prezıdentiniń kúmis júldesimen marapattaldy. Bul da bolsa shańyra­ǵynda jelkildep ósip kele jatqan jeti balanyń nesibesi shyǵar.

QYZYLORDA.          

Toqaıaqovtar otbasy baıqaýda ekinshi oryndy enshiledi

О́miri ónermen órilgen

Ataqty Aleksandr Zataevıch bizdiń myna kósilip jatqan ulan-ǵaıyr jerimizge qarap turyp: «Búkil qazaq dalasy án salyp turǵandaı», dep tamsanypty ǵoı zamanynda. Qazaq jeriniń seleýi men jýsanynan jyr eskendeı, syldyraǵan sýynan kúı tógilgendeı áser etse kerek óner zertteýshisine. Ulttyń uly ustazy Abaıdyń ózi «Týǵanda dúnıe esigin ashady óleń, О́leńmen jer qoınyna kirer deneń», demep pe edi?! Besik jyrymen terbelip bastalatyn ómir darııasy joqtaýmen aıaqtalatyny aqıqat qoı. Sondyqtan qazaqtyń ómiri óleńmen óte tyǵyz baılanys­ty desek, artyq aıtqandyq bolmas. Tipti, tutas bir otbasy ónerpaz bolyp jatady. Mysaly, ótken ǵasyrda otbasylyq ansamblder kóp shyqty. Solardyń biri – Toqaıaqovtar shańyraǵy. Otaǵasy Ábdiraıym Toqaıaqov 1959 jyly sol kezdegi Shymkent oblysy, Jetisaı aýdanynda dúnıege kelgen. Kırov aýdanyndaǵy Sattar Erýbaev atyndaǵy mekteptiń túlegi. Orta mektepti bitirgennen keıin HH partsezd aýylynda mehanızator bolyp eńbek etken. Ol kezde birden oqýǵa túsip, bilim alý baqyty ekiniń birine buıyra bermeıtin edi ǵoı. Onyń ústine mektep bitirgennen keıin eńbekte shyńdaý úshin aýylda alyp qalatyn saıa­sat boldy. Ábdiraıym Toqaıaqov ta óziniń qatarlastary sııaqty eńbekke erte aralasqan. Birneshe jyl aýylda eńbek etip, qara jumysqa shyńdalǵannan soń 1979 jyly Jetisaı mádenı-aǵartý ýchılıshesine oqýǵa qabyldanady. Ol jerden klýb qyzmetkeri jáne orkestr dırıjeri mamandyǵy boıynsha bilim alyp shyǵady. Ol zamannyń taǵy bir qaǵıdasy boıynsha jigitter mindetti túrde áskerde bolýy kerek-tin. Ábdiraıym Toqaıaqov ta oqý bitirgesin otan aldyndaǵy boryshyn ótep qaıtady. Sol áskerden oralǵan 1982 jyldyń kúzinen bastap úzdiksiz mádenıet salasynda qyzmet etip kele jatyr. О́nerimen jurtty tamsantyp júrgen azamat túrli óner baıqaýlarynyń júldegeri. Atap aıtqanda, 1986 jyly Tashkent telefestıvalinde laýreat atanǵan. Búkilodaqtyq halyq tvorchestvosy festıvalinde bir emes, qatarynan eki jyl júldeger bolǵan. Sondaı-aq, 1986 jyly Bolgarııada ótken G.Dımıtrov atyndaǵy jastar festıvaliniń dıplomanty. Ábdiraıym Toqaıaqovtyń óner jolynda kele jatqanyna otyz jyldan asty dedik qoı. Ol sanaly ǵumyrynyń basym bóligin О́zbekstannyń Jızaq oblysy, Myrzashól aýylynda ótkizdi. Sol jaqta otbasyn qurdy. Jubaıy Ǵalııa Sansyzbaeva da mádenıet qyzmetkeri. 1998 jyly Toqaıaqovtar shańyraǵy Qyzylorda oblysynyń Syrdarııa aýdanyna qonys aýdardy. Búginde bul otbasynda 1 ul, 4 qyz ósip keledi. «Ata kórgen oq jonar, ana kórgen ton pisher» degendeı balalarynyń barlyǵy ónerli. Án de aıtady, jyr da tógedi, kúı de shertedi. Otbasylyq túrli konkýrstarda júlde salǵan, kóptegen óner jáne shyǵarmashylyq baıqaýlarynyń jeńimpazy atanǵan. Atamekenge oralǵannan bastap Ábdi­raıym Toqaıaqov Syrdarııa aýdandyq mádenıet úıinde jumys jasaıdy. Al jubaıy Ǵalııa Sansyzbaeva Tereńózek kentiniń súıemeldeýshisi. Bir aıta keterligi, Toqaıaqovtar otbasy – Memlekettik «Nurly kósh» baǵ­dar­­lamasymen týǵan eline oralǵan otan­dastarymyzdyń biri. Ulttyq óner men qundylyqtardy kóziniń qarashyǵyndaı saqtap, urpaqtaryna mıras etip jal­ǵas­­tyryp otyrǵan ónegeli otbasy. Aýdannyń ǵana emes, aımaq mádenıetiniń órkendeýine eleýli úles qosyp, zor eńbek sińirip kele jatqan shańyraq. Búginde Toqaıaqovtar otbasyn barsha aýdan jurtshylyǵy erekshe qurmetteıdi. О́ıtkeni, olar – rýhanı tolysqan, ómirleri ónermen órilgen ónegeli otbasy. Al bul – ekiniń birine, egizdiń syńaryna buıyra bermeıtin baq.

Syrdarııa aýdany.

Seıitjanovtar baıqaýdyń júldeli úshinshi ornyn ıelendi

Máýeli shańyraq

Otaǵasy Ábdimálik Seıitjanov 1945 jyldyń 10 mamyry kúni ómirge kelgen eken. Shıeli aýdany Aqtoǵan aýylyndaǵy Seıitjanovtar otbasy baqytyn adal eńbekten tapqan otbasy. – Keńes zamanynda Ábdimálik Seıit­jan­uly sharýashylyqta qarapaıym mehanı­za­tor­lyq qyzmet jasady. Bireýden ilgeri, bireý­den keıin turmysy boldy. Azattyqtyń aq ta­ńy atqanda ózgeler sekildi qarap jatpady. Bazar jaǵalap ta ketken joq. «Elde bol­sa, ernińe tıedi» degen qaǵıdatty da ustan­ba­dy. «О́kimet óltirmeıdi» degen sananyń eki bas­tan bolmaǵany aqıqat. Sodan bar kúshi men qaıratyn, balalarynyń eńbegin jer­ge ıdirdi. Zaýyt-fabrıka toqtap, dúken sóre­leri qańyrap bos qalyp jatqan zamanda jeke sharýa qojalyǵyn qurdy. Sóıtti de, ózine tıesili 569 gektar jerdi ınjenerlik júıege kel­tirdi. Soqa saldy, egin ekti. Bastapqy jyl­darda qıyn soqty. Biraq tynymsyz tir­lik pen jankeshti eńbek túbi jemisin bere bas­ta­dy. Onyń ústine kezinde mehanızator bol­ǵan, jerdiń jaıynan habary bar. Qaı aý­maq­ty qalaı paıdalanýdy biledi. Bul da úl­ken kómek boldy. Qur egin egip qana qoı­maı, qabatynda mal sharýashylyǵymen de aı­nalysty. Qazirgi ýaqytta 200 gektar jer­ge kúrish, 35 gektarǵa maqsary, 5 gektar jerge baqsha daqyldaryn egip otyr. Jalpy, otbasylyq sharýa qojalyǵynda 1263 gektar jer bar. Onyń 400 gektary egistik bol­sa, qalǵan 863 gektary jaıylymdyq jer. Uldary jylqy baptap, mal azyǵyn daıyn­dasa, kelinderi bıe saýyp, qymyz sapy­ryp otyr. Osy kúni 95 jylqysy, 105 sıyry óriste júr. Mal basyn asyldandyrý maqsatynda Oral qalasynan asyl-tuqymdy 2 buqa satyp ákelgen. Balalary ár salanyń mamany bolǵanymen, áýletke ortaq sharýashylyqtyń jumysyn dóńgeletip áketýge septigin tıgizip otyr. Búginde qojalyqta zańger, mehanık, qurylysshy, tipti, ekolog ta bar. «Eńbek etseń emer­siń» degen ataly sózdi óz urandaryna aınaldyrǵan otbasy zaman kóshinen qalmaı, alǵa umtylyp keledi. En dalada bir qaýym el bolyp otyrǵan qojalyq kún kózinen qýat alatyn qondyrǵyny ornatyp, onyń kúshimen kúrish aqtaıtyn shaǵyn seh ashyp alǵan. Búginde ol tolyq qýatynda jumys jasap tur. Aıtyp otyrǵanymyzdyń barlyǵy dúnıe baılyǵy ǵoı. Árıne, myna ómirde eshkimge alaqan jaımaı, bireýdiń aldynda moınyń salbyrap jalynyshty bolmaı ǵumyr keshkenge ne jetsin?! Biraq Ábdimálik aqsaqaldyń negizgi baılyǵy bul emes. Ol – onyń urpaǵy. Otanasy Baqtygúl apa ekeýi ómirge 10 ul men 1 qyz ákelgen. Balalarynyń bári joǵary bilim alǵan. Búginde bes kelini bar. Balalarynan 21 nemere súıip otyr. Baqtygúl Jumanqyzy «Altyn alqaly» ana. Búginde barlyǵy bir shańyraq astynda berekesi tasyp, meımanasy asyp ómir súrip jatyr. Balalarynyń barlyǵyn jastaıynan eńbekke baýlyǵan. Sonyń arqasynda sharýashylyǵy da toqtamaı júrip tur. 10 ul men 1 qyzdyń ákesi Ábdimálik Seıitjanuly jasy jetpiske kelse de, barlyq sharýany nazarda ustaıdy. Eseıip, er jetken balalaryna kúndelikti aqyl aıtyp, sharýany tııanaqty tyndyrýǵa keńes berip otyrady. «Kelin eneniń topyraǵynan jaralady», degen sóz bar ǵoı. Bul áýlettiń kelinderine deıin kópbalaly ana. Mysaly, úlken balanyń otbasynda 7 bala bar. Ol úıdegi kelin de enesi sııaqty «Altyn alqanyń» ıesi. Odan keıingi shańyraqta 6 bala quldyrańdap ósip keledi. Ekinshi kelini «Kúmis alqa» alǵan. Al úshinshi balasynda 5 bala bolsa, odan keıingi úıde 3 nemeresi ósip keledi. Baılyq degen osy emes pe?! Elbasy «kásipkerlik atadan balaǵa mı­ras bolyp qalýy kerek», degen edi. Sol aıt­qandaı, «Seıitjanov» sharýa qoja­lyǵy­nyń jumys istep jatqanyna bıyl 20 jyl toldy. Ábdimálik Seıitjanuly óz qolymen qurǵan qojalyqty búginde balalary júrgizip jatyr. Bolashaqta bul sharýashylyq nemereleriniń qolyna ótedi. Mine, Elbasy aıtqan sózdiń Shıeli aýdanynda is júzinde oryn alyp jatqanyn kórip otyrmyz.

Shıeli aýdany.

Maqalalar toptamasyn ázirlegen «Egemen Qazaqstan» gazetiniń Qyzylorda oblysyndaǵy menshikti tilshisi Erjan BAITILES.