Senat spıkeri Máýlen Áshimbaevtyń tóraǵalyǵymen Palatanyń otyrysy ótti. Jıyn barysynda senatorlar bir ǵana zań jobasyn qarady. Sondaı-aq depýtattar tıisti memlekettik mekeme basshylaryna saýaldaryn joldady.
Otyrysty ashqan Palata tóraǵasy Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstan halqy Assambleıasynyń 32-sessııasynda toqtalǵan mindetterge nazar aýdardy. Sondaı-aq Máýlen Áshimbaev qoǵamdyq kelisim men jalpyulttyq birlikti nyǵaıtý jolynda birlesip áreket etýdiń mańyzy zor ekenin aıtty.
«Prezıdentimiz qoǵamdyq kelisim men jalpyulttyq birlikti qamtamasyz etýge arnalǵan birqatar mindetke toqtaldy. Senat úshin bul sala – basym baǵyttardyń biri. Qazirgi tańda Qazaqstan halqy Assambleıasynyń ókilderi – bes áriptesimiz jáne basqa da senatorlar etnosaralyq yntymaqtastyqty arttyrýǵa arnalǵan jumystarǵa belsendi qatysyp keledi. Senat aldaǵy ýaqytta da elimizdegi birlik pen turaqtylyqty odan ári nyǵaıtýǵa óz úlesin qosa beredi», dedi Máýlen Áshimbaev.
Otyrys barysynda Palata depýtattary «1996 jylǵy 26 tamyzdaǵy Qazaqstan Respýblıkasy men Qyrǵyz Respýblıkasy arasyndaǵy azamattyq jáne qylmystyq ister jónindegi ózara quqyqtyq kómek kórsetý týraly shartqa ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly hattamany ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasyn qarap, maquldady. Bul Kelisim ekijaqty yntymaqtastyqty keńeıtýdi, azamattyq jáne qylmystyq ister boıynsha ózara quqyqtyq kómek kórsetýdi kózdeıdi. Zań normalaryna sáıkes eki eldiń zańnamasyn eskere otyryp, Sharttyń birqatar babyna ózgeris engiziledi.
«Shartqa kelesideı ózgerister men tolyqtyrýlardy engizý usynylǵan. Sharttyń tıisti babyna ózara quqyqtyq kómek kórsetý kezindegi qatynastardy júzege asyratyn quzyretti organdardy aıqyndaýdy, oǵan qatysty dıplomatııalyq arnalar arqyly bir-birin habardar etýdi kózdeıtin ózgeris engiziledi. Eki memlekettiń qoldanystaǵy zańdaryndaǵy ózgeristerge baılanysty «sot sheshimderi» termınine qosymsha «sot buıryǵy» túsinigin engizý arqyly, sot sheshimderin oryndaý jáne bereshekterdi óndirip alý máselelerine qatysty rásimderdi retteledi.
Sondaı-aq qylmystyq ister boıynsha quqyqtyq kómek kórsetý máselelerine qatysty quzyret Qazaqstan Respýblıkasynyń Bas Prokýratýrasyna berilýine baılanysty Sharttyń 28-babynyń kúshin joıý usynylyp otyr. Sonymen birge ishki ister organdary quzyretiniń alyp tastalýyna baılanysty Sharttyń tıisti babyna túzetýler engizilgen. Usynylyp otyrǵan ózgerister men tolyqtyrýlar Sharttyń áreket etýi men quqyqtyq qatynastardy retteý múmkindikterin keńeıtedi», dedi zań jobasy jóninde baıandama jasaǵan depýtat Nurlan Beknazarov.
Sonymen qatar otyrysta senatorlar depýtattyq saýaldaryn joldady. Senator Janbolat Jórgenbaev óz depýtattyq saýalynda sýaratyn sýdyń tapshylyǵy, aýyl sharýashylyǵy úshin qosymsha ylǵal kózderin paıdalaný, sondaı-aq Almaty jáne Jetisý oblystarynda sýarmaly jerlerdiń tıimdiligi men kólemin arttyrý problemalaryn kóterdi.
Depýtat Jetisý oblysy Panfılov aýdanynyń ózenderinde vegetasııalyq kezeńde sý qoımalarynyń qurylysyn salýdy mańyzdy dep sanaıdy. Mundaı tásil aýdan aýyldarynyń sýarmaly egistigin qajetti sýmen qamtamasyz etýge múmkindik beredi. Senatordyń pikirinshe, sýarmaly jerlerdi óńdeýdiń tıimdiligin arttyrý – elimizdegi azyq-túlik qaýipsizdigin nyǵaıtýdyń birden-bir joly bolyp otyr. Sondyqtan bul salany damytýǵa basymdyq berý asa mańyzdy.
«Osyǵan oraı, «Qorǵas», «О́sek», «Tyshqan» ózenderiniń múmkindikterin eskere otyryp, osy óńirde sý qoımalaryn salý máselesin qarastyryp, Balqash aýdanynda ornalasqan Aqdala sýarmaly alqabyndaǵy Tasmuryn magıstraldyq kanalynyń búkil boıynda shógindiler men sý ósimdikterinen, butalardan mehanıkalyq tazartý kerek. Sý zańnamasyn jetildirý, ıaǵnı: bir sýarý kanalynda nemese onyń bóliginde ornalasqan eki jáne odan kóp jer paıdalanýshylarǵa tıesili sýarmaly alqaptardy sýarý úshin sýarý kanalyn paıdalanýdyń tártibin belgileıtin Erejeni bekitý jáne de «sarqyndy» sýlardy aýyl sharýashylyǵy maqsatynda paıdalaný jáne olardy esepteý ádistemesin ázirleý kerek», dedi Janbolat Jórgenbaev.
Senator Nurııa Nııazova Densaýlyq saqtaý salasyndaǵy balalar úılerinde – mekemelerde jumys isteıtin pedagogterdiń áleýmettik mártebesin kóterýdi usyndy. Ol osy taqyryp týraly elimizdiń Premer-mınıstriniń atyna depýtattyq saýal joldady.
Depýtattyń aıtýynsha, balalar úılerinde jetim balalar, ata-anasynyń qamqorlyǵynsyz qalǵan balalar, sondaı-aq túrli aýrýlary bar balalar tárbıelenip, keshendi medısınalyq-psıhologııalyq-pedagogıkalyq kómek alyp keledi. Pedagogtar qaýymy da medısına salasynyń mamandarymen qatar osy uıymdarda bala tárbıesimen aınalysady. Alaıda olar salalyq pedagogıkalyq bilimi bola tursa da «Pedagog mártebesi týraly» zańnyń aıasynan syrt qalyp keledi. Bul jaǵdaı osy mekemedegi muǵalimderiniń áleýmettik jáne materıaldyq mártebesin basqa bilim berý uıymdaryndaǵy áriptesterine qaraǵanda tómendetip otyr.
«Densaýlyq saqtaý uıymdarynyń, stasıonarlyq jáne jartylaı stasıonarlyq úlgidegi medısınalyq-áleýmettik mekemelerdiń, úıde qyzmet kórsetý, ýaqytsha bolý uıymdarynyń jáne jumyspen qamtý ortalyqtarynda ana men balany qorǵaý salasynda qyzmet atqaratyn mamandardy áleýmettik jáne materıaldyq mártebesin kóterý úshin olardy «Pedagog mártebesi týraly» zańǵa engizýdi tıisti mınıstrlikterge tapsyrýdy suraımyn. Budan basqa, elimizdiń Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligine laýazymdyq jalaqynyń belgilengen mólsherine biryńǵaı túzetý koeffısıenti týraly máseleni qaraý tapsyrylsyn, bul olarǵa teń quqyqtar men múmkindikter alýǵa múmkindik beredi», dedi senator Nııazova.
Senator Rýslan Rústemov óziniń depýtattyq saýalynda Qyzylorda oblysynyń munaıshylaryna shetelge kóbirek munaı satýǵa ruqsat berýdi usyndy. Depýtat keltirgen derekterge súıensek, Qyzylorda oblysynyń munaı óndirýshi kompanııalary óndirilgen munaı ónimderiniń 80 paıyzyn ishki naryqqa satady, al 20 paıyzy ǵana eksportqa ketedi. Bul rette ishki naryqtaǵy munaı barreliniń quny álemdik baǵadan 2,5 ese tómen. Demek, munaıshylar aıtarlyqtaı somany ala almaıdy.
«2017 jyldan beri Energetıka mınıstrligi Qyzylorda oblysyna munaı eksport kvotasyn ulǵaıtý máselesi «Kenkııaq-Atyraý» reversi jobasy iske qosylǵannan keıin ǵana tehnıkalyq múmkin bolady degen ustanymda bolyp keldi. Bul joba Qyzylorda oblysynyń jer qoınaýyn paıdalanýshylarynyń ishki naryqqa munaı jetkizý júktemesin 80 paıyzdan 50 paıyzǵa deıin tómendetýge múmkindik berýge tıis edi. Alaıda 2021 jyly atalǵan revers qoldanysqa berilgenimen Energetıka mınıstrligi Qyzylorda oblysynda munaı kóleminiń sarqylýyna baılanysty kvotany ulǵaıtýdyń múmkindigi joq ekendigin bildirip otyr. Atalǵan másele Úkimet tarapynan egjeı-tegjeı qaralyp, qoldaý tapqan jaǵdaıda Qyzylorda oblysyndaǵy birqatar ózekti áleýmettik problemanyń sheshimi tabylatyny anyq», dedi Rýslan Rústemov.