«Qalıbekten keıin Abaıdy talaı daryndy akterlerimiz oryndap keldi, biraq Qalıbek – Abaı bireý-aq! Ol – Hantáńiriniń bıik shoqysynda oqshaý turǵan beıne». Bul – M.Áýezov pen L.Sobolevtiń áıgili «Abaı» tragedııasy alǵash sahnalanǵannan keıin basty róldi somdaǵan akter Qalıbek Qýanyshbaevqa rejısser Asqar Toqpanovtyń bergen baǵasy bolatyn. Árıne, premera kúngi tarıhı sát baspa betterinde osylaı jarqyn taspalanǵanymen, alaıda bul kórkemdik bıikke kóterilý, Abaı shyńynan ún qatý akter úshin ońaı bolǵan joq. Aıtýly maqtaýdyń astarynda teńdessiz mańdaı ter men úzdiksiz izdenis te jatqan edi. Olaı deıtinimiz – Abaı beınesiniń eń alǵash qazaq sahnasyna shyǵýy hám kórermen júregine jol tabýy óz aldynda, pesa avtory kirpııaz Muhtar Áýezovtiń talap-údesine laıyqty keıipker týdyrý Qallekı – Qalıbek Qýanyshbaev úshin salmaǵy zil batpan jaýapkershilik te edi.
Sebebi Qýanyshbaevtyń Abaı beınesin dál avtor qııalyndaǵydaı beınelilik bıigine alyp shyǵady degenge Muhtar Áýezovtiń ózi úlken kúmánmen qarapty. Tipti áý basta uly jazýshy Abaıǵa laıyq akter taba almaı: «Átteń, akter Sverdlın qazaqsha bilse, naǵyz Abaıdyń beınesin jasaı alar edi-aý!..» dep ah urypty. Onyń ústine shoqtyǵy bıik bul tarıhı beınege árkimniń-aq talasy hám dámesi bolǵany anyq. Talasty ta tartysty sátti rejısser Asqar Toqpanov: «Men Abaıdy Qalıbekke berdim degenimde, tipti akterler de sengen joq. Ony men Sháken (Aımanov) men Qapannyń (Badyrov): «Toǵyzynshy dýbler bolsaq ta Abaıdy oınaımyz...» degen tvorchestvolyq tilekterinen ańǵardym» dep jazady.
Alǵashqy talqylaýda basty rólge Qalıbekti laıyq dep tapqan rejısser Toqpanov tańdaýyna Muhtar Áýezov te óziniń kóńiltolmaýshylyǵyn jasyrmapty. Al mundaı kúdik álbette sezimtal akter kóńilin senimsizdikke uryndyrǵany anyq. Dál osy kezdi rejısser bylaı dep eske alady: «...kelesi kúni Muhtar teatrǵa keldi. Kórermender zalynyń eń túkpirine baryp otyrdy da maǵan: «Bastaı ber!» dedi. Repetısııa bastalyp ketti. Aıdar men Ajardy baılaý sahnasynan bastap oıǵa shomyp turǵan Abaıǵa Orazbaıdyń: «Arýaq bary shyn bolsa, qanat-quıryǵyńdy otarmyn seniń!» degen jerine deıin úni shyqpaı otyrǵan avtor, Abaıdyń: «Sen ne deısiń?» degen jerinde atyp turyp, júgirip birinshi qatarǵa jetip kelip: – Eı, Qalıbek, «sen ne deısiń?» degendi aıta almaısyń ǵoı. Tiliń kúrmeledi ǵoı... Osy kúnge deıin bir sózin aıta almaısyń. Senen qalaı Abaı shyǵady? «Sen ne deısińde» búkil Abaı beınesiniń kilti tur. Osy bir sózinde kúıiný de, túńilý de, tebirený de, tańdaný da, taǵysyn taǵy tolyp jatqan kóp astarly syr jatyr. Al seniń «ne deısinińde» jalań qabat, jaı adamnyń aıtatyn, onda da tutyqpa jabynyń úni ǵana tur. Páli, senderdeı akteri bar, mynadaı rejısseri bar men baqytsyzbyn. «Abaı» tragedııasy – sımfonııa, al sımfonııany balalaıkamen oınasa ne bolar edi? Sender balalaıkashysyńdar, dep Qalıbekti de, meni de, búkil kollektıvti de qatty muqatyp, kúder úze avtor Semeıge júrip ketti».
Osy oqıǵadan keıin tyǵyryqqa tirelgen shyǵarmashylyq top endi shyndap sasa bastaıdy. Alaıda sheginerge jol joq edi. Sondyqtan rejısser akter boıyna Abaıdy «sińirý» úshin san túrli aıla-tásilge kóshedi. Onyń alǵashqysy – rejısserlik menmendikke salmaı, birinshi planǵa akterdiń ózin shyǵarý. Iаǵnı Asqar Toqpanov akterdi óz talaby negizinde toqpaqtamaı, kerisinshe sahnagerge barynsha erkindik beredi. «Abaıdy menen artyq eshkim bilmeıdi, tipti rejısseriniń ózi menen suraıdy, úırengisi keledi» degen sana Qalıbekke berik ornasyn dep tiledim. Bulaı etken sebebim – akter ózine ózi ábden berik sense, Abaıǵa laıyqty sanaly tákapparlyq, ustazdyq sezimi onyń oıyna nyq ornap, bekinedi. Rejısser biletindigin bildirip, akterdiń aldy-artyn orap tastasa, onda jaltaqtyq, shákirttik paıda bolady, ózine ózi onsha senińkiremeıdi, qanattana, shabytqa ıe bola almaı qalady» dep túsindiredi bul qadamyn rejısserdiń ózi.
Ekinshisi – Qalıbek Qýanyshbaevtyń akterlikten bólek, jazýshylyq ta óneri bar. Kezinde jaryq kórgen «Shansharlar» degen jınaǵy sahnagerdi uly aqyn beınesine jaqyndata túser tamasha jol edi. Osyny túsingen rejısser daıyndyq barysynda akter oıynyndaǵy atalǵan shyǵarmashylyq qabilettiń barynsha ashylýyna jaǵdaı jasaıdy. Nátıjesinde, «Abaı aýzyndaǵy oılar, oılardan týǵan sózder sahnada jattandy aıtylmaı, jazýshy Qalıbektiń óz tileginen, maqsatynan týǵan ystyq, áserli, áreketti dúnıege aınalyp otyrdy. Abaı men akterdiń tilegi de, oıy da tabıǵı qabysyp, Abaıdyń jylaýy, qýanýy, kúıinýi, túńilýi Qalıbektiń óz qasıetine aınalyp, keıipkermándilik dárejesine kóterildi».
Abaı beınesiniń shynaıylyq bıiginde bederlenýine jol salǵan úshinshi tásil – grım. Zamanyndaǵy óz isiniń kánigi sheberi áıgili sýretshi Sergeı Gýskov jasaǵan grım Qýanyshbaevty Abaı beınesine tipten jaqyndata tústi: «Abaı grımimen akterlerge kelgende báriniń kózqarastary, baǵalaýlary múlde ózgerip ketti. Úlkendi-kishili – bári-bári ıbadatpen, qurmetpen qarsy alysty. Tiri Abaıdy kórgendeı bolyp ardaqtap, bas ıe qabyldady» dep eske alypty rejısser bul tarıhı sátti.
Sóıtip, qalyń qazaq asyǵa kútken «Abaı» qoıylymynyń premerasy 1940 jyldyń 20 qazanynda zor tabyspen ótedi. Basynan senimsizdik tanytqan avtordyń ózi sheber somdalǵan Abaı beınesine ılanǵany, tánti bolǵany sonshalyq: «...Jaman Qalıbekten jap-jaqsy Abaı shyǵypty» dep rıza kóńilin jasyrmaı, akterdiń qolyn alyp, qushaǵyna qysypty.
Qalıbek Qýanyshbaevtyń Abaı beınesin kemeline keltire keıiptegeni sonshalyq, óz dáýirinde bul tabysty eńbek Tomazo Salvını men Ostýjevtiń Otellosy, B.Babochkınniń Chapaevy syndy kesek beınelermen qatar aıtyldy. Al tarıhı qoıylymdy kózimen kórgender Qallekıdiń Abaıyn áli kúnge deıin ańyz ǵyp aıtady.
Ras, sahnada oıly, kesek beıne týdyrý ońaı emes. Ásirese, keıingi kezde túrli forma men jańalyq qýyp, jalańdyqqa urynyp jatqan keı rejısserdiń jeńil jumystaryn kórgende, eriksiz alǵashqy Abaıdyń sahnaǵa shyǵý tarıhyn eske alamyz. Sondaı sátte jańalyq emes, eń áýeli kemeldikke kóterilýdi oılaǵan talaǵampaz Áýezov, talapshyl Toqpanov hám kemeńger Qýanyshbev odaǵy oıǵa oralady. Teatrdaǵy jańalyqqa qushtar jastarǵa sahnada uly Abaıdyń tarıhı beınesin týdyrǵan tulǵalardyń osy bir jemisti eńbegi taǵylym bolsa, qanekı?!.