Mán bermeýge bolmaıtyn mádenıet saıasaty
О́tken apta aıaǵynda Almatyda elimizdiń mádenıet saıasaty tujyrymdamasynyń jobasy talqylanyp, kókeıkesti jıynǵa ǵylym, bilim jáne mádenıet qaıratkerleri, kásipkerler, memlekettik organdardyń qyzmetkerleri men BAQ ókilderi qatysty.
Qarap otyrsaq, qazir Qazaqstanda mádenıettiń túrli salalarynyń tizginin ustap otyrǵan toǵyz shyǵarmashylyq odaq bar. Alaıda, tujyrymdamany ortaǵa salyp, olqy tustary bolsa oılasyp, kem-ketigin tolyqtyrady degen mańyzdy jıynǵa shyǵarmashylyq odaqtar túgel kelgen joq. Árqaısysy ózin mádenıettiń ózegi sanaıtyn bul uıymdardyń qosary kóp bolýǵa tıisti edi. Áıtpese, táýelsizdik tusynda mádenı saıasatty júrgizýde ketken kemshilikter de az emes, qordalanyp, sheshimin kútip turǵan máseleler de jetkilikti-tin. Osynyń bárin tujyrymdama bekitilmeı turǵanda bekemdep alýǵa tıisti odaqtardyń belsendilik tanytpaǵany árıne, ókinishti. Sonymen, Ulttyq kitaphanada ótken qoǵamdyq turǵydaǵy talqylaý «Qazaqstan Respýblıkasynyń Mádenı saıasaty tujyrymdamasynyń negizgi qaǵıdalary men tetikterin júzege asyrý» atty dóńgelek ústel túrinde ótti. Bul baıqaýda talaı dúnıe aıtyldy. Talqylaýda mádenıet saıasatyn júrgizýde kóptegen máselelerdiń qamtylǵanyn kórip, qýandyq.
T.Júrgenov atyndaǵy Qazaq ulttyq óner akademııasynyń professory Olga Batýrına qujattyń áli de tolyqtyrylatynyn, baıytylyp, ózgertiletinin tilge tıek ete otyryp, memlekettik máseleni oılastyrýda basym mindetter kóp bolǵanyn, biraq, eń mańyzdy baǵyttar saralana kele beske bólingenin atady.
Osy ýaqytqa deıin kez kelgen týyndyny halyqtyń nazaryna usynbas buryn, ekshep, elep otyratyn Kórkemdik keńesti qaıta qurý máselesi qaıta-qaıta kóterilip júrgen-di. Endigi jerde bul saraptaý ortalyǵy Mádenıettiń 7 túrli salasy boıynsha mınıstrlik janynda bolatyny tujyrymdamada qarastyrylǵan. Qazaq ǵylymı-zertteý Mádenıet ınstıtýty bas dırektorynyń birinshi orynbasary Andreı Hasbýlatov bul qujattyń osyǵan deıin jan-jaqty túzetilip, tolyqtyrylyp barynsha keń aýqymdy jumystar júrgizilgenin atap, tujyrymdama jobasy qazir Mádenıet mınıstrliginiń saıtynda turǵanyn, taǵy da qandaı da bir usynystar bolsa, 1 qyrkúıekke deıin qarala beretindigin jetkizdi.
Sol sııaqty N.Sas atyndaǵy Memlekettik akademııalyq balalar men jasóspirimder teatrynyń dırektory Nadejda Goroves tujyrymdamada jastar saıasaty men balalar shyǵarmashylyǵyna da jetkilikti túrde kóńil bólingendigin aıtty. Sóziniń sońynda ol jastardan shyǵarmashylyq tulǵa qalyptastyrýdyń qaǵıdalary men tásilderine de nazar aýdarý qajettigin usyndy.
О́z kezeginde Á.Qasteev atyndaǵy Memlekettik óner murajaıynyń dırektory Tileýǵalı Qyshqashbaev qazir búkil elimizde 220 mýzeı bar ekenin, onyń ishinde 9 mýzeı respýblıkalyq deńgeıde bolyp sanalatynyn aıta kele, olardyń jumysyn úılestirýdi, biregeı, ortalyqtandyrylǵan elektrondy format joqtyǵyn alǵa tartyp, osy máseleni retteýdi usyndy. Sheshen sóziniń sońynda mádenıet pen memlekettik tildiń egiz ekendigin, til damymaı ulttyq mádenıet damymaıtyndyqtan, tujyrymdamada onyń nazarda bolǵanyna qýanyshty ekenin jetkizdi.
Osy jerde mán bermeýge bolmaıtyn mádenıet saıasatynyń uzaq merzimdi tujyrymdamasy Elbasynyń bıylǵy «Qazaqstan joly – 2050: bir maqsat, bir múdde, bir bolashaq» atty Joldaýyn júzege asyrý negizinde jasalǵanyn da aıta ketý kerek. О́ıtkeni, jańa mádenıet saıasatynda Elbasy usynǵan, Qazaqstan halqyn óziniń baı mádenı murasy men shyǵarmashylyq áleýetin birlestire otyryp, álemniń 30 damyǵan elderiniń qataryna kirýdi kózdegen «Máńgilik El» ulttyq ıdeıasy strategııalyq basymdyqqa ıe bolyp otyr. Nege deseńiz, mádenıet salasyndaǵy jetistikter tek vedomstvolar men mádenıet basqarmalarynyń jumysymen, statıstıkalyq kórsetkishter men ataqty adamdardyń sanymen ólshenbeıtini aıan. Mádenıet degen demalys pen oıyn-saýyqtyń bir salasy deıtin qoǵamdaǵy qazirgi beleń alǵan ushqary kózqarasqa qaramastan, mádenıetti, eń aldymen, ulttyq ıdeologııa men rýhanı damýdyń jáne álemdik keńistiktegi eldiń alatyn ornyn anyqtaıtyn pármendi quraly retinde qarastyrýdyń qajettigi kórinýde.
Joba aınalasyna jumys istep jatqan óner ókilderi mádenıet álemin jańa zamanǵa laıyqty etip qabyldaýǵa qadamdar jasaý úshin áleýmettik-mádenı orta qalyptastyrý kerektigin aıtýda. Ol ortada qoǵamnyń shyǵarmashylyq belsendilikke kózqarasy ózgerip, ony tulǵa, bıznes jáne jalpy memleket jetistikteriniń negizgi faktory retinde qaraý paıda bolady. Mundaı jaǵdaıda dástúrli mádenı ortany túbegeıli ózgertý kerek. Basty orynǵa kreatıvtilik pen básekege qabilettilik shyǵady.
Sol sııaqty mádenıet salasy bıznes-bastamalarǵa arnalǵan ónerdiń belgili bir salalary men mádenıet uıymdaryn paıdaly (rentabeldi) deńgeıge alyp shyǵýǵa múmkindik beretin ınvestısııalyq salaǵa, ekonomıkanyń mańyzdy faktoryna aınala alatyny sóz boldy. Mysaly: kınoındýstrııa, anımasııa, sırk óneri, konsert, teatr isi repertýarlary.
Aınash ESALI,
«Egemen Qazaqstan».
ALMATY.