Osydan shamaly ýaqyt buryn Astanada ótken Azııa chempıonatynda elimizdiń erkin kúres sheberleri tolaǵaı tabysqa qol jetkizip, tórt birdeı órenimiz jeńis tuǵyrynyń eń bıik satysyna kóterilgen edi. Bas júlde oljalaǵan balýandar arasynda Sanjar Dosjanov ta bar. Sol kúnderi Jaqsylyq Úshkempirov atyndaǵy jekpe-jek saraıyna jınalǵan jankúıerler 70 kg salmaq dárejesinde beldesken 23 jastaǵy jerlesimizdiń óreli ónerine tamsanyp, qulshyna qol soqqany esimizde. Jaqynda Sanjarmen áńgimelesýdiń sáti túsken edi.
– Sanjar, aldymen ózińdi oqyrmandarymyzǵa jaqynyraq tanystyra ketseń.
– Men Jetisý oblysyndaǵy Sarqan aýdanynyń Ekiasha aýylynda dúnıege keldim. Ákem qaıtys bolǵan. Anam – jeke kásipker. Aldymda ápkem bar.
– Kúres óneriniń qyr-syryna týǵan aýylyńda qanyqqan bolarsyń?
– Joq, biz erterekte Ekiashadan Almaty oblysyndaǵy Qarasaı aýdanynyń Raıymbek aýylyna qonys aýdardyq. Ýaqyt oza ózimmen qatarlas balalardyń irgedegi Abaı aýylyna baryp, erkin kúrespen shuǵyldanyp júrgenin bildim. Men de solarǵa ilesip, Erbol Kerimbekov esimdi bapkerden tálim-tárbıe aldym. Shyny kerek, alǵashynda alysyp-julysý maǵan asa unamady. Biraq ákem «qaıtseń de kúrespen aınalysasyń» degen talap qoıdy. Al ár bala úshin ákeniń aıtqany – zań. Sóıtip, men kúreske myqtap den qoıdym. Ýaqyt oza Almatydaǵy «Shańyraq» shaǵyn aýdanyndaǵy sporttaǵy daryndy balalarǵa arnalǵan mektep-ınternatqa oqýǵa tústim. Ol jerde meni Erkebulan Keshýbaev jattyqtyrdy.
– Mektep-ınternatta oqyp júrgen kezińde qandaı tabysqa qol jetkizdiń?
– Pálendeı tabysqa qol jetkize alǵan joqpyn. Eń táýir kórsetkishim – kadetter arasyndaǵy Qazaqstan birinshiliginiń qola júldesi. 2017 jyly mektep-ınternatty támamdaǵannan keıin Samat Erǵalıevtiń qol astynda jattyǵa bastadym. Sol kisiniń qamqorlyǵynyń arqasynda oqý-jattyǵý jıyndaryna jıi qatysyp, jarystardan qalmaıtyn boldym. Samat aǵa óz qaltasynan eńbekaqy tóledi. Nátıjesinde, sheberligim shyńdala kele, elishilik jarystarda júlde ala bastadym.
– Jastar arasynda qandaı jarystarda júlde aldyń?
– 2019 jyly О́skemende ótken el birinshiliginde bas júldeni oljaladym. Taılandtaǵy Azııa jáne Estonııadaǵy álem chempıonattaryna qatystym. Biraq ol jarystarda jolym bolmady. Esesine elishilik dodalarda únemi jeńis tuǵyryna kóterildim. 2021 jyldan beri meni Ǵalymjan О́serbaev jattyqtyrady. Karantın kezinde qazaqtyń dańqty balýany Dáýlet Nııazbekovtiń aıadaı garajynda alty aı boıy jattyqqanymyz bar. Sol Samat, Erkebulan, Ǵalymjan, Dáýlet aǵalarym meniń sportshy retinde ósýime zor úles qosty. Sol jyly Astanada uıymdastyrylǵan eresekterdiń Qazaqstan chempıonatynda 65 kılo salmaq dárejesinde bas júldeni oljaladym. Fınalda tanymal balýan Ádil Ospanovtan basym tústim. Sóıtip, ulttyq qurama sapyna qabyldandym.
– Túrkııada ótken Iаshar Doǵý týrnıri sen úshin eresekter arasyndaǵy halyqaralyq arenadaǵy alǵashqy synaq qoı?
– Iá. Ol týrnırge salmaq qýmaı baryp, 70 kg balýandarmen saıysqa tústim. Alǵashqy aınalymda álem chempıonatynyń kúmis júldegeri qyrǵyzstandyq Ernazar Akmatalıevpen aıqasyp, 4:5 esebimen ese jiberdim. Sodan keıin Azııa chempıonatyna qatystym. Ulanbatyrǵa 10 kg salmaq qýyp bardym. Shekten tys salmaqtan arylýym keri áser berip, Mońǵolııanyń astanasynan quralaqan oraldym. Bir jarym aıdan soń Qaraǵandyda ótken el chempıonatynda qola medal ıelendim. Úshinshi oryn úshin tartysta Azııa chempıony Talǵat Syrbazdy san soqtyrdym. 2022 jyly Taldyqorǵanda jastardyń el birinshiliginde (U-23) top jardym.
– Taldyqorǵandaǵy básekede álem birinshiligine (U-23) baratyn balýandar irikteldi emes pe? Biraq sen Ispanııanyń Pontevedra qalasynda jalaýy jelbirgen jarysta kórinbediń ǵoı?
– Ol jarysqa qatyspadym. Bapkerler meniń ornyma Talǵat Syrbazdy apardy. Pıreneı túbeginde ol sátsiz óner kórsetti. Arada bir jarym aıdaı ýaqyt ótkende ekeýmizdiń jolymyz Tarazda Dinmuhamed Qonaevty eske alýǵa arnalǵan halyqaralyq týrnırde qıysty. Sol kezde men Talǵatty tize búktirip, qola medal ıelendim.
– 2023 jyl sen úshin sátti bastaldy. Aqpan aıynyń basynda Almatydaǵy Balýan Sholaq atyndaǵy sport saraıynda ótken Qazaqstannyń Spartakıadasynda qarsylastaryńdy sypyra utyp, bas júldeni qanjyǵańa baıladyń emes pe?
– Alataý baýraıynda kil myqtylarmen kúsh synasýǵa týra keldi. Tusaýkeser kezdesýde jeńiske jetý qıyndyq týǵyzbaǵanymen, odan keıin Meıirjan Áshirov, Talǵat Syrbaz, Qurmanbek Qaıpanov, Egor Anchýgındi jeńý úshin biraz ter tógýge týra keldi. Desek te olardyń da osal tusyn taýyp, kózdegen maqsatyma qol jetkizdim.
– Sáýir aıynda Astanada uıymdastyrylǵan Azııa chempıonatynda tamasha óner kórsetip, jeńis tuǵyrynyń eń bıik satysyna kóterildiń. Sol jarysta top jarý qanshalyqty qıyn boldy?
– Elordada ótken dodaǵa men durys daıarlana almadym. О́ıtkeni sonyń aldynda aıaǵymdy qatty jaraqattap alǵan edim. Alaıda jarys óz elimizde, óz jerimizde ótip jatqandyqtan, qalaı da baq synaýdy jón kórdim. Tusaýkeser kezdesýdiń aldynda komandamyzdyń dárigeri aýrýdy basatyn úsh ıne saldy. Sóıtip, bozkilemge shyqtym. Alǵashqy aınalymda Ońtústik Koreıa ókili Sýk Han Pakti aıqyn basymdyqpen jeńdim – 10:0. Kelesi kezeńde Álem kýbogi men Azııa chempıonatynyń úsh dúrkin qola júldegeri qyrǵyzstandyq Orazbek Toqtomambetovten 0:4 esebimen jeńilip jatyp, beldesýdiń sońynda jeńisti qarsylasymnyń ýysynan julyp ákettim. Jartylaı fınalda jolym Morteza Gıasımen qıysty. Iran balýany Tokıo Olımpıadasyna qatysyp, shırek fınalǵa deıin jetken, Álem kýboginiń kúmis, Azııa chempıonaty men Islam yntymaqtastyǵy oıyndarynyń qola júldegeri. Odan 4:1 esebimen basym tústim. Fınalda ózbekstandyq Zafarbek Otahonovtan eki upaı artyq alyp, altyn tuǵyrǵa kóterildim. Eńbegimniń aqtalǵanyna qýandym. Jarys aıaqtalǵan soń Erlan Qojasbaı men Samat Erǵalıev aǵalarym syı-sııapattaryn jasap, kóńilimdi taǵy bir marqaıtyp tastady.
– Otandyq erkin kúres tarıhyna úńilsek, qazaqtyń úsh balýany ǵana eresekter arasynda KSRO chempıony degen mártebeli ataqqa qol jetkizgen eken. Olardyń ekeýi, ıaǵnı Ábilseıit Aıhanov pen Amanjol Buǵybaev Jetisý oblysyndaǵy Sarqan aýdanynyń týmalary. Sen de jerlesterińe eliktegen bolarsyń?
– Attary ańyzǵa aınalǵan atalǵan azamattardyń kúresin kórý baqyty bizge buıyrmady. Desek te, aldymyzdaǵy aǵalarymyzdan olardyń qandaı keremet balýan bolǵany jaıynda kóp estidik. Ábilseıit Aıhanov pen Amanjol Buǵybaev Jetisý óńiriniń ǵana emes, kúlli qazaq halqynyń maqtanyshy ǵoı. Sol asyl atalarymyzdyń júrip ótken joly – keıingi jastarǵa úlgi. Olar keńes odaǵy tusynda ózderiniń myqtylyǵyn túbegeıli moıyndatty. Ataǵy alysqa jaıylǵan balýandardyń jeńisti joly maǵan da juǵysty bolsa dep tileımin.
– Qazirgi kezde 70 kg salmaq dárejesiniń tizgini seniń qolyńda. Biraq bul salmaq Olımpıada baǵdarlamasyna enbegen. Al ár sportshynyń armany – tórt jyldyqtyń basty dodasynda baq synaý. Aldaǵy ýaqytta salmaq aýystyrǵyń kelmeı me?
– Ondaı oı bar. Bıyl kúzde Belgradta álem chempıonaty ótedi. Sol jarys aıaqtalǵannan keıin 74 kg salmaq dárejesine aýysýdy josparlap otyrmyn. О́ıtkeni Parıj Olımpıadasyna qatysý – meniń de armanym.
– Elishilik jarystarda 74 kg salmaq dárejesinde básekelestik óte joǵary. Osy kúnge deıin solarmen jolyń qıysty ma?
– Azııa chempıony Darhan Esenǵalı men álem chempıonatynyń kúmis júldegeri Nurlan Bekjanovtan bir márte basym túskenmin. Talǵat Syrbazdy birneshe ret san soqtyrǵanymdy joǵaryda aıttym. Olardan bólek, Nurqoja Qaıpanov pen Danııar Qaısanov syndy saqa sportshylar bar. Olar álemdik deńgeıdegi dodalarda atoı salyp júr. Ol myqtylarmen áli kúresken emespin. Sondaı-aq Reseıden kelgen Murat Jaqypov bar. 79 kg salmaqta kúresip júrgen Bolat Saqaev ta aldaǵy ýaqytta bizge básekeles bolýy múmkin. Onyń da ekpini óte kúshti.
– Osyndaı myqtylarmen aıqasýdan qaımyqpaısyń ba?
– Árıne, joq. Jattyǵý zalynda shelektep ter tógip, bozkilemde aıanbaı aıqassań, alynbaıtyn qamal, baǵynbaıtyn beles joq. Bári de eńbekpen keledi.
– Olaı bolsa, talabyńa nur jaýsyn!
– Kóp rahmet, aǵa!
Áńgimelesken
Ǵalym SÚLEIMEN,
«Egemen Qazaqstan»