SENIMDI SAQShY

“Qazaqstan-2030” Strategııa­synda Elbasynyń “Biz zańǵa ab­so­lıýtti ústemdik jáne zańdy syılaý­shy azamattardy qylmystan qor­ǵaýdy belgileýge mindettimiz” degen talaby qoıylǵan. Qarjy polı­sııa­synyń táýelsiz Qazaqstan Respýb­lıkasynyń ekonomıkalyq qaýip­siz­digin qorǵaýdaǵy 16 jyldyq senimdi qyzmeti osy strategııalyq mindetti sheshýge baǵyttalǵan. Bul jumystyń shejiresi Qazaq­stan Respýblıkasy Úkimetiniń 1994 jylǵy 6 maýsymdaǵy qaýlysymen Qarjy mınıstrligi salyq qyzme­tiniń quramyndaǵy kishigirim Salyq mılısııasy basqarmasynan, bir jyl­dan keıin salyq polısııasy bo­lyp qaıta atalǵan organnan bastaý alady. Quqyq qorǵaý organy ókilet­tik­terine ıe salyq polısııasy sııaqty arnaıy qurylymnyń qurylýy Qa­zaqstan Respýblıkasynyń kó­leń­ke­li ekonomıka men qylmystyq bız­nes­tiń paıda bolýyna ákelgen na­ryqtyq qatynastarǵa kóshýi, son­daı-aq bıýdjetke tólenetin salyq­tar tóleýden jaltarýy, salyq qyzmeti organdarymen qarjylyq jazalaý sharalaryn qoldaný arqyly salyq quqyq buzýshylyqtaryna qarsy kúres ádisteri tıimdiliginiń tómen bolýymen baılanysty edi. Alǵashqyda salyq polısııasy­nyń ókilettigi tek salyq tólemeý­men baılanysty qylmystar týraly ister boıynsha aldyn ala tergeý júr­gizý jáne anyqtaý boıynsha je­del-izdestirý qyzmetin júrgizý qu­qy­ǵymen shekteldi. Degenmen, salyq polısııasynyń quzyreti birtindep keńeıe bastady, quqyq qorǵaý júıe­sinde atalmysh organnyń róli ósti. 1998 jyly Qarjy mınıstrligi Salyq polısııasy departamenti men IIM Ekonomıkalyq qylmystar departamentiniń negizinde Qarjy mınıstrligi Salyq polısııasy ko­mıteti qurylýynyń mańyzy erekshe. Úsh jyldan keıin, 2001 jylǵy 22 qańtarda Qazaqstan Respýb­lıkasy Prezıdentiniń Jarlyǵymen Salyq polısııasy komıtetiniń ne­gizinde ekonomıka jáne qarjy qyz­meti salasyndaǵy qylmystar men quqyq buzýshylyqtardyń aldyn alý, anyqtaý jáne jolyn kesý jónindegi mindetter júktelgen, Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń quramyna kirmeıtin jeke Qarjy polısııasy agenttigi quryldy. El basshysynyń quqyq qorǵaý organ­dary qyzmetindegi qosarlaný­shy­lyq­ty joıyp, ekonomıkalyq jáne sybaılas jemqorlyq salasyndaǵy qylmystyń aralasýyna qarsy kúres tıimdiligin arttyrý maqsatynda ózara tyǵyz baılanystaǵy ekono­mıkalyq jáne qarjy, sonymen qatar sybaılas jemqorlyq sala­syn­daǵy qylmystarmen kúresti ar­naıy ókiletti organǵa bólýi qarjy polısııasy organdary úshin oraıly oqıǵa boldy. Osynyń negizinde ál­em­dik tájirıbege baılanysty 2003 jyldyń 23 jeltoqsanynda Qazaq­stan Respýblıkasy Qarjy polı­sııa­sy agenttigi ekonomıkalyq jáne sybaılas jemqorlyq qylmystar­dyń aıqyndalýy jáne tergelýi boıynsha Ishki ister mınıstrliginiń ókilettigi men fýnksııalary be­rilgen Qazaqstan Respýblıkasy Ekonomıkalyq qylmysqa jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres agenttigi (qarjy polısııasy) bolyp qaıta quryldy. Búgingi tańda sybaılas jemqor­lyq qylmystardy tergeý boıynsha ókilettilik qarjy polısııasy or­gandaryna zańdy túrde bekitilgen. Nátıje óte jaqsy deı alamyz. Dá­lelder keltireıik. Tek alǵashqy jyldyń ózinde Agenttik 999 sybaılas jemqorlyq qyl­mystyń jolyn kesti. Bul Qar­jy polısııasy agenttiginiń bólim­she­leri men Ishki ister mınıstrli­gi­niń 9 departamentiniń barlyǵyn qos­­qandaǵy 2003 jylǵy jyldyq kór­­setkishinen (686) bir jarym ese kóp. 2005 jyly Qarjy polısııasy or­­gandarynyń sybaılas jemqor­lyq qylmystardy ashýy 26 paıyzǵa (999-dan 1260-qa deıin) ósti. Quqyq qor­ǵaý organdary onyń ishinde Agent­tiktiń sybaılas jemqorlyq qyl­mystardy ashýynyń jalpy sa­ny 2003 jyly 18,6 paıyzǵa, 2005 jy­ly 83,7 paıyzǵa ósken. 2005 jyly 25 aqpanda Prezı­dent Jarlyǵymen Qazaqstan Res­pýblıkasy Ekonomıkalyq qyl­mys­qa jáne sybaılas jeqorlyqqa qar­sy kúres agenttigi Qazaqstan Res­pýb­lıkasy Prezıdentine tikeleı baǵynatyn jáne esep beretin mem­lekettik organ etip ózgertý jolymen qaıta uıymdastyrylýy – Qarjy polısııasynyń tarıhyndaǵy eleýli kezeń. Qarjy polısııasy is júzinde aza­mattardyń bostandyǵy men kons­tıtýsııalyq quqyǵynyń qor­ǵa­lýy, eldiń ekonomıkalyq qaýipsiz­diginiń kúsheıýi, sybaılas jemqor­lyq deńgeıiniń tómendeýi men kó­leńkeli ekonomıkamen kúrestiń naqty quralyna aınala bildi. О́tken az ǵana ýaqyt ishinde bul qyzmet túriniń áleýeti edáýir damyp, onda qurylymdyq jáne kadrlyq ózgertý­ler boldy, qoıylǵan mindetter aıasy da keńeıdi. Búgingi tańda Qarjy polısııasy – óz qyzmetiniń tıimdiligi men nátıjeliligin damy­týǵa qabiletti jáne ekonomıkalyq jáne sybaılas jemqorlyq qyl­mys­tar men quqyq buzýshylyq­tar­dyń barlyq qyrlarymen kúresti júrgizetin ári 2006-2010 jyldarǵa arnalǵan Sybaılas jemqorlyqpen kúres jónindegi memlekettik baǵdar­lamany júzege asyryp, úılestirýshi bolyp tabylatyn, arnaıy maman­dandyrylǵan, ushqyr jáne sapaly kadrlyq quramy bar, jaqsy jabdyqtalǵan quqyq qorǵaý organy. Agenttik quramynda aımaqara­lyq bólimsheleri qurylǵan aýmaq­tyq departamentter, sonymen qa­tar qarjy polısııasy organdary men keden qyzmeti úshin kadrlardy daıyndaıtyn, ekonomıkalyq jáne sybaılas jemqorlyq qylmystar­­men kúrestiń ózekti máseleleri boı­ynsha ǵylymı zertteýler júrgizetin Qarjy polısııasy akademııasy bar. Tikeleı bizdiń oqý ornymyzǵa baı­lanysty aıtar bolsaq, búgingi kúni Akademııa joǵary, joǵary oqý oryndarynan keıingi jáne qosym­sha kásibı bilim berý salasyndaǵy zańger mamandardy daıyndaıtyn jáne jetkilikti materıaldyq-teh­nıkalyq bazasy men praktıkalyq tájirıbesi mol Qazaqstandaǵy al­dyńǵy qatarly joǵary oqý oryn­darynyń biri. Qazaqstandyq qoǵamnyń qarjy polısııasy organdaryna degen se­niminiń ósip kele jatqandyǵyn aza­mattar men zańdy tulǵalar shaǵym­darynyń udaıy ósýinen baıqaýǵa bolady. Mysaly, 2005 jyly olar­dyń sany 31 myńǵa jýyq bolsa, 2009 jyly 50 myńnan astam shaǵym kelip túsken. Ekonomıkalyq qylmysqa jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres agenttiginiń jetistikteri aıqyn. Ashylǵan qylmystardyń sany, is júrgizý aıaqtalǵan qylmystyq ister men qaıtarylǵan materıaldar boıynsha bıýdjetke qaıtarylǵan qarjy qarajattarynyń kólemi ósti. Agenttiktiń jumys stıli men ádisteri árdaıym jetildirilýde. So­nymen birge, Elbasymyzdyń sybaı­las jemqorlyqpen keń aýqymdy jáne ymyrasyz kúres jóninde alǵa qoıǵan mindetterin sheshý baǵy­tynda 2008 jylǵy aqpan aıynda ózara túsinistik pen yntymaqtastyq týraly qol qoıylǵan memorandým aıasynda “Nur Otan” partııasymen maqsatty jumys júrgizilip keledi. Elde sybaılas jemqorlyqqa qarsy ymyrasyzdyq kózqarasyn qalyptastyrý boıynsha júıeli jumys júrgizilip, tıisti materı­al­dar buqaralyq aqparat quralda­rynda jarııalanady. Osy maqsat­tarda jýrnalıster úshin brıfıngter jıi ótkizilip turady. Agenttik memlekettiń, úkimettik emes uıymdardyń jáne búkil eldiń kúshin jumyldyrý arqyly sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres saıasatyn júzege asyrý maqsatynda “Atame­ken” odaǵy” Qazaq­stannyń ulttyq ekonomıkalyq palatasymen, “Qa­zaq­stannyń Azamattyq alıansy” zańdy tulǵalar birlestigi jáne Qazaqstan kásipkerleriniń forýmy sııaqty azamattyq qoǵam qurylym­darymen yntymaqtastyq týraly me­morandýmdarǵa qol qoıdy. Atal­ǵan memorandýmdardy júzege asyrý maqsatynda Agenttik jáne ár aýmaqtyq departament janynda quramyna qoǵamdyq birlestikterdiń, shaǵyn jáne orta bıznes sýbek­ti­leri men buqaralyq aqparat qural­da­ry ókilderi engen sybaılas jem­qor­lyqqa qarsy áreket máseleleri boıynsha qoǵamdyq keńester quryldy. Jemqorlyqpen kúreske baǵyt­talǵan halyqaralyq yntymaqtastyq ta keńinen damýda. Qarjy polı­sııa­sy qyzmet etip kele jatqan jyl­dary Táýelsiz Memleketter Dostas­tyǵy, Baltyq jaǵalaýy, Eýropa jáne Azııanyń birneshe elderiniń quzyrly organdarymen tyǵyz yntymaqtastyq ornatylǵan. Árıne, bul yntymaqtastyqtardyń quqyq­tyq negizi – halyqaralyq keli­simder. Sonyń negizinde 2009 jyl­dyń qyrkúıek aıynda Astanada “Jem­qorlyqpen kúres jáne Shy­ǵys Evropa men Ortalyq Azııa­nyń turaqty damýy úshin jaǵdaı jasaı otyryp, tıisti dárejede basqarý” atty halyqaralyq konfe­rensııa ótti, bizdiń Agenttiktiń bas­taýymen, Ekonomıkalyq yntymaq­tastyq jáne damý uıymynyń, BUU-nyń, EQYU-nyń, Eýropa keńesi men Transparensı Interneshnldiń jáne Jemqorlyqqa qarsy memleketter tobynyń qoldaýymen ótken ol konferensııaǵa álemniń 47 eliniń jemqorlyqqa qarsy organdarynyń basshylary qatysty. Atalǵan konferensııa Elbasy­myz Nursultan Ábishuly Nazarbaev­tyń alǵysózimen ashylyp, onyń aıasynda jemqorlyqpen kúrestiń qazaqstandyq tájirıbesiniń tusaý­keseri boldy, álemdegi talaı mem­le­ketti tolǵandyryp otyrǵan osy pro­blemany sheshýdiń joldary tal­qylandy. Bul is-shara ásirese Qazaqstannyń EQYU-ǵa tóraǵalyq eter qarsańyndaǵy halyqaralyq yntymaqtastyqtyń nyǵaıýyna, keńeıýine erekshe bir yqpal jasady. Konferensııa jemqorlyqpen kú­resti júrgizý jáne bul jumysty tıisti dárejede basqarý týraly Astana málimdemesin qabyldaýmen aıaqtaldy. Egemen Qazaqstannyń qarjy po­lısııasynyń júıeli jumysy eko­nomıkalyq jáne jemqorlyq qyl­mystar qaýpin báseńdetýge sep­tigin tıgizedi. Osyndaı senimdi saq­shy organ barynda Qazaqstan aza­mat­tarynyń el ekonomıkasynyń qaý­ip­­sizdigi úshin qam jemeýine bolady. Serik ShOQATAEV, Qarjy polısııasy akademııasy bastyǵynyń mindetin atqarýshy, qarjy polısııasynyń polkovnıgi, zań ǵylymdarynyń kandıdaty.