ULY DALA SIMVOLY

Senbi kúni Astana – Kókshetaý tasjolynyń boıynda ataqty júırik Qulagerge arnalǵan eskertkishtiń saltanatty jaǵdaıda ashylý rásimi ótti. Oǵan Aqmola oblysynyń ákimi Sergeı Dıachenko, memleket jáne qoǵam qaıratkeri Maqtaı Saǵdıev, jazýshylar Tursynbek Kákishev, Nurǵoja Oraz, Ákim Tarazı jáne basqa da azamattar qatysyp, jurtshylyqty Qulager monýmentiniń ashylýymen quttyqtap, osy oqıǵaǵa baılanysty óz pikirlerin ortaǵa saldy. Qulager – Aqan seriniń Sa­ǵynaıdyń asyndaǵy alaman báı­gede jeke-dara ozyp kele jatqa­nynda qastandyq jasalyp, mert bolǵan ataqty júırigi ekeni belgili. Ol Ereımentaýdaǵy Qusaq kóliniń tusynda qanisher Batyrashtyń qolynan mert boldy. Tarıhymyzda buryn-sońdy bolmaǵan bul qandy oqıǵa tulpardy bárimiz artyq kóretin qazaq halqynyń qabyr­­ǵasyn qaıystyryp, eseńgiretip ketti. Sondyqtan Astananyń ma­ńynda Qulagerge ashylǵan moný­menttiń ult úshin, urpaq úshin máni de, mańyzy da zor deýge bolady. Bul eskertkishti salýdyń ıdeıasy­­nyń avtory ári negizin uıymdas­tyrý­shysy Qazaqstan Respýb­lı­kasyna eńbek sińirgen qaıratker, atbegi, jazýshy Sádibek Túgel. Onyń aıtýynsha, Qulager beınesi Bishkek qalasynda professor Ba­zarbek Sadyqovtyń sheberhana­syn­da ja­saldy. Músinniń avtory – Sultan Ilıaev. Belgili músinshi es­kert­kishti somdaǵanda qazaq hal­qy­nyń tarıhynda erekshe oryn ala­tyn Aqan seri men onyń tul­pa­ry­nyń tragedııaǵa toly taǵ­dy­ry­men etene tanysyp, músindi jasap shyq­qan. Sóıtip, eskertkish uzyn­dyǵy – 8 metr, bıiktigi – 5 metr, salma­ǵy – 5,5 tonna, jalpy bıik­ti­gi – 11 metr eńseli bolyp jasalyndy. Al jalpy, Qulagerge arnalǵan alǵashqy belgi buǵan deıin de bolǵanyn kózi qaraqty oqyrman jaqsy bilýi tıis. Ol Ereımentaý qalasy men Pavlovka eldi meke­niniń naq ortasyndaǵy dóńeske or­natylǵan edi. Sol kezdegi eskertkish 1989 jyly elimizdiń abzal azamat­tarynyń bastamasymen, bıiktigi 3 metrlik obelısk etip ornatylǵan bolatyn. Alaıda, ol 17 jyl ǵana tuǵyrynda turyp, qazirgi zamannyń “batyrashtarynyń” qolynan qaptal­ǵan tústi metall sypyrylyp áke­tilgen edi. Bul oqıǵa 1996 jyldyń aqpan aıynyń 6-ynda bolǵan. Sodan beri Sádibek Túgel sııaqty tulpardy qasterleı biletin azamattardan tynyshtyq ketip, aqyrynda olar Qulagerge arnalǵan jańa monýmentti turǵyzýdy qolǵa aldy. Onyń aıtýynsha, bul is olarǵa ońaı bolǵan joq. Degenmen, bastapqyda qıynǵa túsken iste olardyń janynan júregi elim, jerim, týǵan Otanym, tarıh dep soǵatyn, qoly ashyq, atymtaı jo­mart nar azamattar tabyldy. Osy oraıda Sákeń eskertkishtiń mem­leketke salmaq túsirmeı, Úkimetten bir tıyn qarjy jumsalmaı sa­lynýyna, ony ornatýǵa naqty kó­mek kórsetken Albert Raý, Boshaı Kitapbaev, Parlament Senaty Tóraǵasynyń orynbasary Muham­med Kópeı, atbegi azamattar Talǵat Ermegııaev, Keńes Raqyshev, Tóken Eginbaev, Baýyrjan Isaev, Aıdyn Raqymbaev, Darhan Qaletaev, Ana­tóli Qulnazarov, Elsııar Qa­naǵatov, Sergeı Dıachenko, Qadyr­han Ota­rov, Saıat Qamzebaev, La­shyntaı Dúı­senov, Asqarbek Úısinbaev, Er­meı Nuǵymanov jáne basqa da azamattarǵa rızashylyǵyn bildirip, alǵys sezimin jetkizgisi ke­letinin jasyrmaıdy. Sonymen bir­ge alǵashqy kúnnen bastap eskert­kishti ornatýǵa moraldik qoldaý kórset­ken Jazýshylar odaǵynyń múshe­leri – Tursynbek Kákishev, Ká­kim­bek Salyqov, Jeken Qalıev, Farıza Ońǵarsynova, Ákim Tarazı, Nurǵoja Oraz, Sábıt Dosanov, Jan­bolat Aýpbaev, Ulyqbek Es­dáýlet, Qoıshyǵara Salǵara, Ánes Saraev, Dúkenbaı Dosjan, Serik Turǵynbekov, Nesipbek Aıtov, Tursyn Jurtbaı, Tabyl Qulııas jáne basqa da qalamgerlerdiń, Qaırat Satybaldy bastaǵan Ulttyq Sport túrleriniń qaýymdastyǵy da azamattyq tanytqanyn atap ótýge bolady. Qazir Qulager ıdeıasy búkil halyqtyq sıpat aldy. Búginde, eń bastysy, osy ıdeıany Elbasy Nur­sultan Nazarbaevtyń ózi qoldap otyr. – Eskertkishti salýdaǵy basty maqsatymyz, – deıdi S.Túgel – zulymdyqqa toıtarys berip, izgi­likti baıandy etý, jer betinde ádil­dik bar ekenin pash etý, ulttyq qun­dylyqtardy ulyqtaý, ony el ıgi­ligine jaratý, qazaq jaýyn­geriniń, azamatynyń senimdi serigi, dosy, jeńis jylqysy – qaza­nat­tyń myqtylyǵyn, júıriktigin, tózim­diligin kórsetý. Bul monýment tuńǵysh avtoban boıymen baýyryn keńge jazyp, quıyndap bara jat­qan Qulager beınesi, Aqan serideı halqymyzdyń ardaqty arysta­ry­nyń ómirin óksikpen ótkizgen ke­shegi zamandy, táýelsizdikke ıe bol­ǵan búgingi ómir ózgerisin, hal­qymyzdyń jarqyn bolashaǵyn, týǵan elimiz – Qazaqstannyń qa­ryshty qadamyn ańǵartady. Qula­gerdiń eńseli eskertkishi – ulty­myzdyń bolashaǵy, jas urpaqqa da arnalǵan. Taǵylymy mol moný­menttiń “Jastar eshtemeden qalys qalmańdar, ómirdiń báıgesinde alda bolyńdar, ómirsheń zamanmen kó­sile shabyńdar”, – dep turǵandaı kórinedi. Osy kúni jylqy minezdi qazaq­tyń keýdesi qýanyshqa kernep, jo­ǵalǵanymyz tabylyp, óshkenimiz janǵan, Qulagerge arnalǵan eńseli eskertkishtiń qazaqtyń keń jazıra Saryarqasynyń tósinde máńgilik tuǵyrǵa mingen kúni bolashaqta osy oqıǵaǵa baılanysty ıppodorm salynatyn jerde aqshańqaı kıiz úıler tigilip, merekelik sharalar ótkizildi. Onda Qazaq teatrynyń ártisteri qoıylymdar kórsetip, myń buralǵan bıshi qyzdar bı bılep, halyq ánderi oryndalǵan soń, “Qulager” medali eskertkishtiń salynýyna úles qosqan azamattarǵa tabys etilip, “Qulynym” atty jańa jýrnaldyń tusaýy kesildi. Dastan KENJALIN, ASTANA. Sýretterdi túsirgen  Orynbaı BALMURAT.