QAÝIPSIZDIKTIŃ IRGELI KODEKSI

EQYU KOPENGAGEN QUJATYNA 20 JYL 10 maýsymda EQYU-nyń Is basyndaǵy tóraǵasy, elimizdiń Memlekettik hatshysy – Syrtqy  ister mınıstri Qanat Saýdabaev bastaǵan delegasııa Danııa Koroldiginde resmı saparmen boldy.

Talǵat JUMAǴULOV – Kopengagennen.

Aldymen osy eldiń Premer-mınıstriniń orynbasary – Syrt­qy ister mınıstri Lene Esper­sen­men kelissózder ótkizildi. Kezdesý barysynda L.Espersen hanym EQYU-ǵa qazaqstandyq tóraǵalyq­qa, sonyń ishinde Qyrǵyzstandaǵy daǵdarysty retteýge joǵary baǵa berdi. Ol sondaı-aq EQYU sam­mıtin bıylǵy jyly ótkizý týraly Qazaqstannyń bastamasyna qoldaý bildirip, aýǵan problemasynyń búkil kúrdeli sıpatyn eskere otyryp, bul másele sammıttiń kún tártibinde negizgi taqyryptardyń biri bolýy kerektigin atap ótti. Eki el syrtqy saıası vedom­stvo­lar basshylary “EQYU-nyń Ko­pengagen qujatynyń 20 jyldyǵy: már­tebesi men keleshegi” taqy­ry­bynda mereıtoılyq konferen­sııa­nyń resmı ashylýyna qatysty. Iаǵnı, bul sapardyń eki el ara­syn­daǵy qarym-qatynastar turǵysy­nan ǵana emes, EQYU sheńberindegi áriptestigi jaǵynan da aıryqsha mańyzy bar. EQYU-nyń áıgili Kopengagen qujaty 1990 jyldyń 29 maýsy­mynda gýmanıtarlyq ólshem boıyn­sha Danııa astanasynda ótken konferensııada qabyldanǵan bola­tyn. Jıyrma jyl ishinde ol Eýro­padaǵy qaýipsizdik jáne ynty­maq­tastyq uıymynyń búkil aımaǵy úshin irgeli kodekske, Uıym keńistigindegi adamnyń negizgi quqyqtary men bostandyqtarynyń saqtalýy salasyndaǵy mańyzdy erejeler jınaǵyna aınaldy. Aıryqsha atap óterligi, Kopengagen qujaty gýmanıtarlyq ólshemdegi mindettemelerdiń oryndalý barysy týraly júıeli ári úzdiksiz sholýdy qamtamasyz etýdi kózdeıdi. 1990 jyldan beri EQYU adam quqyǵy men demokratııa salasyn­da­ǵy mindettemelerdi aıtarlyqtaı keńeıte tústi, ári damytty. Degen­men, Kopengagende qabyldanǵan mindettemeler EQYU aımaǵyndaǵy demokratııalyq basqarýdyń negizi, ıaǵnı standarty retinde qalyp otyr. Kopengagen qujatynyń bi­rinshi paragrafynda “adam quqyq­taryn qorǵaý... úkimettiń negizgi min­det­te­riniń biri bolyp taby­lady”, delinedi. Demek, qujattyń basty fıloso­fııasy osynda dep bilý qajet. Mereıtoılyq konferensııada Kopengagen qujatynda kórsetilgen mindettemelerdiń oryndalý bary­syna jalpy sholý jasalyndy. Qa­ty­sýshylar osy oraıda týyndap jat­qan máselelerdi qarastyryp, sheshý joldaryn talqylady. Kon­ferensııada bes taqyryptyq sessııa jumys istedi: “Demokratııalyq úr­dister –  saılaý jáne adam quqyq­tary”, “Zań ústemdigi”, “Ulttyq az­shylyqtar”, “Júrip-turý bostan­dy­ǵy” jáne “Gýmanıtarlyq ól­shem­degi mindettemelerdi oryndaý”. Osyǵan qosa bólek sessııa eýro­palyq qaýipsizdik jónindegi ún­qa­tysýdy kózdeıtin “Korfý úde­risine” arnaldy. Bul EQYU-nyń gýmanıtarlyq ólshem men beıbit­shi­likti saqtaý arasyndaǵy ajyramas ózara baılanystyń bar bolýyna, ıaǵnı qaýipsizdiktiń bárin qamtýshy tujyrymdamasyna tireledi. Osy baılanys týraly 14  qańtarda EQYU-nyń Turaqty keńes múshe­lerine arnaýynda Elbasy Nursul­tan Nazarbaev ta aıryqsha atap ótken bolatyn. “Bizdiń elimiz XXI ǵasyrdaǵy EQYU-ny onyń aýqy­myn­daǵy barsha halyqtar úshin demokratııanyń, turaqtylyq pen órkendeýdiń birtutas keńistigi re­tinde qarastyrady”, degen edi Prezıdent. Kopengagendegi mereıtoılyq konferensııaǵa Qazaqstan qosymsha demeýshi bolýǵa nıetti ekenin Memlekettik hatshy – Syrtqy ister mınıstri Qanat Saýdabaev byltyrǵy jyly Afına qalasynda EQYU Parlamenttik Assambleıasy bıýrosynyń májilisinde málimdegen bolatyn. Konferensııa Qazaqstan, Danııa jáne EQYU-nyń Demo­kra­tııa­lyq ınstıtýttar men adam qu­qyqtary jónindegi bıýrosynyń uıymdastyrýymen ótip otyr. Is-sharaǵa EQYU-ǵa qatysýshy mem­leketterden 300-ge jýyq memle­kettik organdar jáne úkimettik emes uıymdar ókilderi qatysýda. Konferensııadaǵy qazaqstan­dyq delegasııa Parlament, Pre­zı­dent Ákimshiligi, Qazaqstan halqy Assambleıasy, Konstıtýsııalyq Keńes, Joǵarǵy Sot, Ortalyq saı­laý komıssııasy, Bas prokýratýra, Syrtqy ister, Ádilet, Ishki ister, Baı­lanys jáne aqparat mınıstr­likteriniń, sondaı aq úkimettik emes uıymdar ókilderinen quralǵan. Al Qazaqstan men Danııa ara­syn­daǵy qatynastarǵa oralatyn bolsaq, bastalǵan sapar otandyq syrt­qy saıası vedomstvosy basshy­synyń ekijaqty qarym-qatynas tarıhyndaǵy Kopengagenge jasaǵan alǵash resmı sapary bolyp tabyla­tynyn aıryqsha atap ótkenimiz jón. Qazaqstandyq dıplomatııa jetekshisiniń danııalyq áriptesimen kezdesýi barysynda Danııa jáne Qazaqstan arasyndaǵy saýda-eko­nomıkalyq jáne ınvestısııalyq yn­tymaqtastyqtyń keleshegi qarastyryldy. Sapar aıasynda dıplomatııalyq pasporttary bar adamdar úshin baryp-kelýdiń vızasyz rejimin engizý týraly nota almasý boldy. Vıza talaptaryn alyp tastaý eki memlekettegi resmı ókilderdiń baılanysyn jeńildetetini, eń aldymen saıası, ekonomıkalyq, ǵylymı jáne mádenı salalardaǵy baılanystardy jeńildetetini belgili. Danııa Koroldigi Qazaqstan Respýblıkasynyń táýelsizdigin 1991 jyly 31 jeltoqsan kúni moı­yn­daǵan bolatyn. 1992 jyly 6 ma­myr­da eki el arasyndaǵy dıploma­tııa­lyq qatynas ornatylǵan. Elba­sy Nursultan Nazarbaev 2000 jyly 25-26 qazanda Danııaǵa jasa­ǵan sapary, osy eldiń Korolevasy Margrete II-men jáne sol kezdegi Premer-mınıstr Anders Fog Rasmýssenmen kezdesýi ekijaqty qarym-qatynastar úshin aıryqsha mańyzǵa ıe bolǵan. 2009 jyly Qazaqstan men Danııa arasyndaǵy saýda aınalymy 109,1 mıllıon AQSh dollaryn quraǵan (sonyń ishinde qazaqstan­dyq eksport – 56,8 mln.doll., Da­nııadan kelgen ımport – 52,2 mln. doll.). Qazirgi kezde Qazaqstanda danııalyq kapıtaly bar 27 birlesken kásiporyn tirkelgen. Memlekettik hatshy – Syrtqy ister mınıstri Qanat Saýdabaevtyń Kopengagendegi kelissózderi men konferensııada sóılegen sózi týraly keńeıtilgen materıaldy kelesi nómirden oqı alasyzdar.