TEMIRTAÝ TUǴYRY

Endi az kúnde kezinde Qazaqstan Magnıtkasy atalyp ketken Qaraǵandy metallýrgııa kombınatynyń kemeldene bastaǵan tynysyna tyń kúsh bitirgen birinshi domna peshiniń iske qosylǵanyna 50 jyl tolady. О́mirde eldik ózgeristerge yqpal eter bir sátter bolady emes pe?! Onyń ereksheligi nede degende, sol 1960 jyldyń 3 shildesinde jańa domna kómeıinen shoıyn seli sarqyrap aqqan shaq arqyly el ekonomıkasy órleýine betburys jasalǵandyǵy belgili. Osynaý oqıǵanyń temirtaýlyqtar júregine ystyq jáne bir qymbat sıpaty bar. О́z ortalarynda shyńdalyp ósken Elbasynyń qazaqstandyq tuńǵysh shoıyn alýshylar qatarynda bolýy maqtanysh tutylatyndyǵyn árdaıym seziný de, baıqaý da qıyn emes. Prezıdenttiń ózi de “Magnıtka tarıhy, Temirtaý tarıhy, onyń adamdarynyń taǵdyry meniń taǵdyrymnyń ajyramas bóligi” , dep biraz jyl tynys-tirshiligi bite qaınasqan temirtaýlyqtarǵa, metallýrgterge degen senim men qurmetti júreginde máńgilik ustaıtynyn sezdirgen edi. Munyń syry nede eken? “ChELOVEK ZAMEChATELNYI” “Durys qanattanǵan túzý ushar” deıdi halyq ǵıbraty. Jıyrma jasar jalyn shaǵynda qanat qataıtyp, bıikke samǵatqan Temirtaýǵa Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń súıispenshilik sezimi árkez aıqyn tanylady. Aımaqqa jumys saparlarynda aldymen metal­lýrg­ter shaharyna at basy burylyp, birden keshegi eńbektes áriptestermen qaýyshady. Shirkin, saǵynyshty kezde-sýler ystyqtyǵy qandaı deseńizshi. Elbasynyń kóbin jazbaı tanyp, qushaq ashýy, hal-jaǵdaıdy surastyryp, emen-jarqyn áńgimege tartýy bárin bir jasatyp tastaıdy. Mundaıda ádette sosyn domna peshine soqpaı ketilmeıdi. Keıde sátine qaraı Prezıdent bastap gornovoılardyń jumys kıimin kıip alyp, peshtiń aýzyn kósep jiberilip, astaýshaǵa qyp-qyzyl shoıyn balqymasy quıyla jónelgen mezettegi jarqyraǵan júzderdi kórseńiz, qyzyqpaı, tolqymaı tura almaısyz. Kóz qarytqan ot tabyna sharpylyp, sap-sarala shoq aǵynyn atyldyryp, alyp ojaýlar kezekpe-kezek shópildep toltyrylatyn súıikti kásip lázzatyna bólený qandaılyq qýanysh ekenin biletinder túsinedi. Soǵan ortaqtasýǵa, sony bólisýge ýaqyt tabylǵan, yńǵaı kórsetilgen kóńilge rızalyq qaıta tabysqansha tarqamaıdy. 1960 jyldyń 3 shildesinde bolashaq Elbasymen birlesip alǵash shoıyn aǵyzǵan shaq qaz qalpynda kóz aldyǵa kele qalǵandaı bolady. Ol tolyq metallýrgııalyq sıkl bastaýyna iz salynǵan kún edi. Temir keninen shoıyn qorytatyn domna peshiniń iske kirisýi arqyly marten nemese konverterden bolat balqytýǵa, blomıng jáne slıabıng alýǵa, qańyltyr jasaıtyn prokat standaryn qalyptas­tyrýǵa múmkindik keńeıdi. Buǵan deıin domna úderisi bolmaǵandyqtan, martende bolat metall synyqtarynan qaıyra qorytylyp kelgen bolatyn. Sondyqtan metallýrgııalyq óndiris qýatyn arttyrý úshin domna býynyn bekindirý kózdelgen-di. Ony salý qolǵa alynýmen birge erteńgi iri iske saqadaı saı jumysshylar quramyn aldyn ala jasaqtaý júrgizildi. Qurylysy aıaqtalýǵa jaqyn qalǵanda munyń aldynda Dneprodzerjınsk qalasyndaǵy tehnıkalyq ýchılıshege oqýǵa jiberilgen 72 qazaq jigitiniń mamandyq meńgerip shyǵýy kútkendegige dóp kelgen. Shoıyn alýǵa iriktelgen brıgadaǵa solardyń ishinen gornovoı bolyp oralǵan Nursultan Nazarbaev birinshi kezekte engiziledi. Biz bul tarıhı oqıǵa jaıynda áıgili metallýrg Tólegen Adam-Iýsýpovtyń eske alýy boıynsha biletinimizdeı, domnany iske qosý daıyndyǵy 2 shildede bastalǵan. Aldymen alyp óńeshi kesek-kesek aǵash kesindilerine tolty­rylyp, laýlaı bastaǵan bette kokstelgen kómir tógilip, ashýtastar salynyp, ot dúleıiniń qyzýy erteńinde 1300 gradýs­tan asqanda Vadım Romanov aýysy­myndaǵy aǵa gornovoı Nıkolaı Nabı-býllın pesh shúmeginiń elektr burǵysyn ashady. Sol sátinde naýalarǵa otty sel jóńkile jóneledi. Bul qazaqstandyq tuńǵysh shoıyn edi. Aralarynda Nursultan Nazarbaev bar jas gornovoılar odan “Birinshi qazaqstandyq shoıyn. Shilde. 1960 j.” degen jazý jazylǵan kesekterdi qolma-qol quıyp, eskertkish retinde saqtaýǵa alady. Osydan keıin Nurekeń shoıyn quıýshy, gornovoı, dıspetcher bolyp, toǵyz jyl boıy domnanyń ekiniń biri tózgisiz ot sharpýyna shydap, sırek ári qadirli mamandyqtyń qyr-syryna tereńdeıdi. Alaýy bet qaratpas pesh kómeıinde qaınaǵan balqymaǵa uzyn kóseýdi boılatyp, quıatyn merzimdi ajyratyp alyp shyǵýdyń qıynnan qıyndyǵy qalaı aıtylsa da jetkizgisiz. Ol metallýrgterge ǵana belgili. Osyndaı otty ortada shyńdalǵan bolattaı qaırat, almastaı jiger el baqytyna qyzmet etip kele jatqandyǵy aıan. Sóz oraıynda myna ǵajap sezim sáýlesin qarańyzshy. Ǵulama ǵalym Qanysh Sátbaevtyń kómekshi serigi bolǵan Bópejan Aıapbergenovtiń “Qanysh aǵa osyndaı edi” esteliginde: “...Kombınattyń sonaý tórinen qaıtyp kele jatqanymyzda, domna peshi kómeıine uzyn kóseýlerin boılatyp, “oınap turǵan” adamdar qatarynan bireý oqshaý shyǵyp, jalpaq etekti bas kıimin qolyna alyp, Qanysh aǵaıǵa sálem berdi. – Oryssyń ba, qazaqsyń ba, shyraq? – dep surady onyń sálemin alǵannan keıin. – Qazaqpyn, – dedi jigit bar tisin kórsete kúlimdep. Álde ot tabyna sharpylǵannan ba eken, onyń alaýlaǵan júzinen orys ekenin, qazaq ekenin aıyrý qıyn edi. – Qazaq bolsań durys eken. Gornovoısyń ǵoı. – Gornovoımyn. – Mundaǵy domnalardyń iske qosylǵany byltyr ǵana ǵoı. Myna mamandyqty qaıdan úırengensiń? О́ziń jas ekensiń. – Ýkraınanyń Dneprodzerjınsk qalasynan otty mamandyqtyń oqýyn bitirgenmin. – Mynaýyń durys eken. О́ziń qaı jerdensiń? – Almaty oblysynan. – Munda ózińdeı jas jigitter kóp pe? – Bar. Biraq otpen oınaýǵa shydaı almaı ketip jatqandary da az emes, Qanysh aǵa. – Myna kombınat Qazaq eliniń baılyǵy. Buǵan ıe bolý úshin munda qazaq jastary kóp bolýy kerek. Sender kombınatqa jumysqa qazaq jastaryn shaqyryńdar. Sóıte-sóıte ózimizdiń elimizdiń soltústiginde qandastarymyzdy kóbeıteıik. О́zińniń aty-jónin kim? – dedi de Qanysh aǵaı maǵan kóz qıyǵyn salyp qoıdy. Áldeneni umytpashy degendeı, aǵaıdyń suhbat ústinde osylaı kóz tastap qoıatyn ádeti. Dereý qoıyn dápterimdi aldym da, anaý jigittiń aýzynan shyqqan aty-jónin túrtip qoıdym: “Nursultan Nazarbaev”, dep jazylǵandaı, asyl tulǵa aǵa kóz túsirgen inisi boıynan alǵyrlyqty, sózinen suńǵylalyqty baıqaıdy. Asyly, jaqsynyń jaqsy qasıetin jaqsylar ǵana tanıdy degen osy shyǵar. Keıinde 1971 jyldyń 9 qańtarynda N.Á.Nazar­baev Temirtaý qalalyq partııa konfe­rensııasynda zamandastary atynan sóılegende joǵary suranystaǵy ju­mysshy mamandyqtaryn turǵylyqty ult jastary esebinen jasaqtaý jóninde másele kóterýi aqylshy aǵa keńesin umytpaǵandyq bolar. Birinshi domna peshinen keıin ekinshisi, úshinshisi, aglofabrıka, úshinshi konverter, “1700” salqyn qańyltyr qaqtaıtyn prokat stany iske qosylyp, osynaý isterdiń basy-qasynda, bel ortasynda bolady. Gornovoıshylar arasynda aýyr eńbekke tabandylyq, óz mindetine jaýaptylyq qatty qadirlenedi. Jumysqa sol arqa. Berik birlik, qaltqysyz joldastyq, senimdi seriktik kerek. 1969 jylǵy 27 mamyrda gornovoı Aleksandr Graskov jazǵan myna minezdemege nazar aýdaryp kórelikshi. “Nazarbaev N.A. – chelovek otzyv­chıvyı, skromnyı, nastavnık trebova­telnyı. V kollektıve seha polzýetsıa bolshım ývajenıem. On vrag nespra-vedlıvostı ı bıýrokratızmý, k tomý je horoshıı ı znaıýshıı proızvodstvennık ı obshestvennık. Skajý odno, t. Nazarbaev N.A. – chelovek zamechatel­nyı”. Baıqar bolsaq, “ChELOVEK ZAMEChATELNYI” deıdi. Jumysshy – kisi tanıtyn, oıyn búkpeıtin, ádilin aıtatyn halyq. Júrekjardy osy pikir shyndyǵyna búgingi jarasty ómirimizden artyq qandaı aıǵaq kerek. Elbasyny temirtaýlyqtar etene jaqyn tutady, óz adamdaryndaı kóredi, baýyr tartady. Munyń mánin baıyrǵy bolat balqytýshy Arǵyn Júnisovtiń sheteldik jýrnalıstermen bir kezdesýde bir-aq aýyz sózben aıtqany esimizde. “Bizdiń Prezıdent – metallýrg. О́mirdiń ystyq-sýyǵyn jastaıynan halyqpen birge kórgen. Sondyqtan eline qajymaı qyzmet etý de, eldi biriktirý de, ekonomıkany damytý da, bári-bári qolynan kelip otyr” dedi nar aqsaqal maqtanyshpen. Temirtaý, Qazaqstan Magnıtkasy tynysy, keleshegi Elbasynyń turaqty nazarynda ekeni qala turǵyndaryna zor mereı. Keshe de solaı bolǵan, búginde de solaı. О́tkendegi 70-shi jyldardyń basynda kombınattyń jumysy turalap, sonyń salqyny eńbekkerlerdiń áleýmet­tik-turmystyq hal-ahýalyna tıgen qıyndyq shaqta bedeli bar qyzmetke kelgen betinde Nursultan Nazarbaevtyń jaǵdaıdy túzetýdegi batyl qımyly jurt jadynda saqtalyp qalǵan oqıǵa. KOKP Ortalyq Komıtetiniń Qaraǵandy metallýrgııa kombınatyna baılanysty áıgili qaýly qabyldaýyna da sep sol. Máskeý ózine qozǵaý salynǵan soń temir­taýlyqtar ómirindegi ózekti máseleler sheshile bastaıdy. Turǵyn úı qurylysy qarqyn aldy, bilim, mádenıet, densaý­lyq saqtaý ǵımarattary boı kóterdi. Metallýrgter saraıyn, sport keshenin salý tezdetildi. О́ndiris qalypty yrǵa­ǵyna enýimen birge turǵyndar turmysy ońaldy. Nursultan Ábishulynyń qaırat­ker, bolashaǵy úlken deńgeıdegi basshy retinde tanylyp, ysylyp, tolysa bastaǵany osy kez ekeni temirtaý­lyqtarǵa jaqsy málim. Elbasynyń Temirtaýdy qıyndyq­tarda qoldaýy, qoltyǵynan demeýi bul bir emes. О́tpeli kezeńde qaladaǵy, kombınattaǵy ahýal kúrt kúrdelenip ketti. Alyp kásiporyn múshkil jaǵdaıǵa dýshar boldy. Jumysshylar aılap eńbekaqy ala almaı, ónim óndirý quldyrap, bolashaǵy buldyr kúıge ushyrady. Alystan, jaqynnan qol ushyn sozbaq bolǵan qaltaly toptar ýádeden taıqyp ketip jatty. Bul tyǵyryqtan shyǵatyn joldyń tabylatyndyǵyna sengen metallýrgter sabyrlylyq saqtady. Prezıdent tapsyrmasymen Úkimet senimdi, myqty ınvestordy izdestirip, tańdap jatqan da bolatyn. Aqyry qalaý Anglııadaǵy “Ispat Interneshnl LTD” kompanııasyna tústi. 1995 jyldyń kúzinde kombınatty qol astyna aldy. Ol “Ispat Qarmet” AQ-qa aınaldy, qazir “Arselor Mıttal Temirtaý” ataýymen málim. Tańdaý aqtala bastady. Kásiporyn jańa júıege tolyq kóship, óndiristi qalypty yrǵaqqa yńǵaılap úlgergen shaqtan bastap ónim óndirý kólemi kóterilip, bir aıdyń ishinde 22-den 44 paıyzǵa deıin ósti. Atap aıtqanda, koks óndirý 7140 myń tonnaǵa, shoıyn – 9300, bolat – 13215, al prokat 18618 myń tonnaǵa artty. Damý jalǵasyp, údeı tústi. Kompanııa endi óndiristi ýaqyt talabyna saı qaıta qurýdy, jańa tehnologııamen jaraqtandyrýdy júrgizdi. №2 domna peshi, №1 qańyltyr qaqtaý sehy kúrdeli jóndeýden ótti. 1998 jyldyń ortasynda jylyna 320 myń tonna ótimdi ónim shyǵaratyn ys­tyq­taı qalaıylaý jáne myryshtaý sehy iske qosyldy. Mine, osyndaı óz­geristerdi tikeleı kórip, kánigi kózben birden baıqaǵan Nur­­sultan Ábishuly tuń­ǵysh shoıyn aly­nýynyń 40 jyl­dy­ǵyna arnalǵan sal­tanatty jıynda “Meni metallýrgııa kásiporyndarynda óndiristiń qul­dy­raýy toqtap, ónim kólemi artyp, áleý­mettik máselelerdiń tabysty sheshilýi qanaǵat­tandyrady. Biz ınvestordy tań­daýda qatelesken joq­pyz. Bul jerde ol kásiporyndardy aıaǵynan kóterdi, ónim shyǵarýdy qal­pyna keltirdi, myń­daǵan mamandardy jumys orny jáne turaqty jalaqymen qamtamasyz etip otyr. Bul mysal biz tańdaǵan joldyń du­rysty­ǵynyń dá­leli”, dep temir­taý­lyqtar qýa­nyshyn bólisti. Tuńǵysh Prezı­denttiń keńes-tala­bymen jań­ǵyr­ǵan jasampaz ister el eko­­nomıkasy aly­by­­nyń adymyn ar­shyn­datty. 2003 jyl­­dyń basynda №3 domna peshi qatarǵa qosyldy. Ol on jyl boıy sóndirilip turǵan-dy. 2 metrge bıiktetilgen, kóriginiń dıametri 1 metrge keńeıtilgen, basqarý júıesi avtomat­tandyrylyp, kompıýterlendirilgen domna jylyna 2 mıllıon tonna shoıyn beretin qýatty kúshke aınaldy. Budan keıin №1 úzdiksiz bolat quıý sehy jumys isteı bastady. Eń ozyq tehnıka qondyr­ǵylary ornatylǵan bul óndiris alda paıda bolatyn kásiporyndar beınesin elestetedi. Temirtaý ómirindegi ár jarqyn jańalyqtar qýanyshy men qyzyǵyna or­taqtasýǵa árdaıym yqylasy úlken El­ba­sy ekeýiniń de iske qosylýyna qatysty. Jańarǵan Qazaqstan ındýstrııa­synyń jas ta bolsa bas shańyraǵy keleshegi keń ǵajaıyp bir jobaǵa táýekel etkeli tur. Qazirgi kombınatqa para-pardaı ekinshi syńaryn salý baǵdarla­masy belgilengen. Bul degenimiz ne? Álemde teńdesi joq metallýrgııalyq or-ta­lyq paıda bolady degen sóz. Erteńgini erte oılap, el ıgiligin molyqtyrýǵa ba-sym mán beretin halqymyz kóshbas-shysynyń kóregendik aqyl-keńesiniń yqpaly bul. Qaı ınvestor da is-qyz-metine nyq senim bolmasa, mundaılyq qadamǵa basa, keńdikke qushaq asha qoımaıdy. Iliktirý ońaı emes. Tek nyǵaıǵan senim men túsinistik soǵan jetkizetini anyq. Áýeli ekonomıkalyq órleýdi ustanǵan maqsattyń, halyqara-lyq ıntegrasııany damytýdyń tamasha tabystaryn kórip otyrǵan ınvestorǵa ashyq ta aıqyn ortada óz múmkindigin barynsha paıdalaný qolaıly sanalǵan­dyǵy haq. AINYMAǴAN KО́ŃIL “Ulyq bolsań kishik bol” deıdi qazaq danalyǵy. Temirtaýlyqtar qanat qa-taıǵan ortanyń qadir-qasıetin, bergen mol taǵylymyn este tutyp, qasterleı bilýdiń bıik mádenıettiligin Elbasy úlgisinen biledi. Nursultan Ábishuly túlep ushqan qurysh qalaǵa kelgen ár saparynda ýaqytynyń tyǵyzdyǵyna qaramastan, arman besiginde birge terbelgen, bolashaqqa birge qol ustasyp qadam basqan taǵdyrlastarymen tabysýǵa qushtar. Sondaıda Dneprodzerjınskide qatar oqyǵan, Qazaqstan Respýblı-kasynyń eńbek sińirgen metallýrgi Altynbek Asanov, ıyq tirestire shoıyn aǵyzysqan Vladımır Kolbasa, Qara­ǵandy polıtehnıkalyq ınstıtýtynan túlektes Qýanysh Omashev, kombınatta qoıan-qoltyqtasa qyzmet etken eldiń eńbek sińirgen ekonomısi Vladımır Kaýs, tálimger-ustaz Arǵyn Júnisov syndy baıyrǵy temirtaýlyqtar basy qosylyp, keshegi kóńilge ystyq shaqtar eske túsirilip, kezindegideı erkin suh­battasyp, máre-sáre kúı keship qalady. Arada biraz jyldar ótse de Elbasynyń umytpaı, ózi úlken basyn ıip, orta-larynda qushaqtasa otyrýy árqaısy­synyń júregin eljiretedi. Bıik bılik basynda bolsa da syılastyqtan ajyra­maǵan, dostyqty úzbegen, kishipeıildikten aınymaǵan, qarapaıymdylyqty saqtaǵan adamgershilik iltıpat súısintedi. N.Á.Nazarbaevtyń iskerlik, uıymdas­tyrýshylyq qabiletine, jan izgiligine erte kýáger de solar. Qýanysh aǵa aıtýy boıynsha, Nursultan Ábishuly stýdenttik qurylys jasaǵynyń komandıri retinde alǵash aýyl eńbekkerleriniń alǵysyna bólengen. Nura aýdanyndaǵy “Balyq­tykól” keńsharynyń bas ınjeneri bol­ǵan, osy óńirdiń syıly azamaty Qorabaı Dosjanov bylaı dep eske alady: “60-shy jyldardyń basynda jańadan qurylǵan sharýashylyǵymyzda turǵyn úı salýǵa qolǵabys etýge Qaraǵandy memlekettik polıtehnıkalyq ınstıtýtyna tilek aıttyq. Stýdentterden quralǵan jasaq jiberildi. Áýelde bastap kelgen jigit bolbyr bolyp shyqty. Birneshe kún qurylys mandymaı, ýaqyt ótip bara jat­qan soń ózgelerden erek kózimizge tú­sip júrgen jigitti stýdentter qalaýymen  komandır etip taǵaıyndaýǵa usynys jasadyq. Ol Nursultan Nazarbaev edi. Tilegimiz qabyldandy. Sodan soń-aq is qyzyp sala berdi. Bizge artyq salmaq salmaı, tapshy qurylys materıaldaryn Temirtaýdan, Qaraǵandydan taýyp jetkizedi. Serik­teriniń de jumysqa qulshynysy kúsheıdi. Kúzge deıin bir­neshe úı boı kóterip, aýyl tur­ǵyndary baspanaly bolyp qaldy”. Búginde bul úılerdiń biriniń qa­byr­ǵasynda ony kimder salǵany jaıly jazylǵan eskertkish taqta jarqyrap tur. Balyq­ty­kóldikter sol úıler qutty qo­nys bolyp otyrǵandyǵyn maqtan etedi. Qýanysh Omashevtyń úılený toıyn bolashaq Prezıdenttiń ózi basqaryp ótkizgenin kópshilik bile bermeýi múmkin. Sonda Alataýdyń asqar shyńdarynyń syńǵyrlap aqqan sýyndaı júrek qylyn terbetken syrly áýenderin áýeletken jas Nursultannyń ónerli de jigit ekenin aldymen tanyǵan da taǵdyrlas qurby-qurdastary. Baıyrǵy qyzmettestermen, syılas­tarmen qaýyshý sátterinde Nursultan Ábishulynyń kóńil-kúıin qas-qabaqta­rynan birden ańdaıtyndyǵy birazyna belgili. Buıymtaı, bazyna bildirý ádetterinde joq. Biraq syr tartylmaı qoımaıdy. – “Vladımır Aleksandrovıch, óńiń synyq qoı. Densaýlyǵyń qalaı?” dep birde suraǵan soń júregimniń shanshyp aýyratyndyǵyn aıtýǵa týra keldi, – deıdi Kaýs aǵaı, – bilikti dárigerge kórinýimdi, eger operasııa jasaý qajet bolsa ýaıymdamaýymdy, kómek kórseti­le­tindigin aıtty. Operasııaǵa táýekel ettim. Sátti ótti. Qaıta qatarǵa qosylýym Nursultan Ábishuly meıirim shýaǵynyń shapaǵaty. Atyn qalaı taýyp qoıǵan deseńizshi. Boıynan esken jyly nur bárimizdi baýraıtyn. Bul kisi de Magnıtka tarlany. Oraldaǵy Chýsov zaýytynan shaqyrylǵan maman eńbek jáne jalaqy bóliminiń bastyǵy, ásirese, bas dırektordyń ekonomıka jónindegi orynbasary mindetin atqarý kezinde jumys babynda jas basshy qyzmettesimen etene aralasady. Kombınat, qala taǵdyryna baılanysty Máskeýdegi joǵary oryndar aldyna qoıylar, kóteriler máselelerdiń naqty ári dáleldi bolýyn qalaıtynyn birden uǵyp, tıisti derek-málimetterdi, anyqtamalardy talap turǵysynda daıyndaýymen shynaıy túsinistik bekıdi, syılastyq jarasady. Qyzylorda oblysy, Shıeli aýdany­nyń týmasy Ábilásh Ábýovtiń de Elbasynyń kýrstasy bolǵany kópke málimsiz edi. Ánshilik daryny bar jigit Dneprodzerjınskige qoltyǵyna domby­ra­syn qystyryp ala barady. Ony ýchı­lıshe kórkemónerpazdarynyń baıqaýyna qatystyryp, sodan keıin qalalyq telearnada qazaq ánderi men termelerin shyrqatqyzyp, ulttyq ónerimizdi jer­gilikti turǵyndarǵa tanystyrýǵa uıyt­qy bolǵan da kórinedi jas Nursultan Nazarbaev. Otbasylyq jaǵdaıyna baılanysty aýylyna oralýǵa týra kelgen Ábekeńdi birde oblysqa jumys sapary­men kelgende izdestirip taýyp alady. Arada biraz jyl ótkende qaýyshqan Memleket basshysy men aýyl aqsaqaly­nyń tós túıistirip, aıqasqan qushaqtary, saǵynyshtan jasaýraǵan janarlary kezdesýge kýá bolýshylar kóńilin tolqytady. Prezıdenttiń qansha ýaqyt ótse de el ishindegi qatardaǵy azamatty dosy retinde umytpaýy adamgershilik pen kishipeıildiktiń úlgisin kórseter emes pe. Ýkraına metallýrgııasynyń qara shańyraǵyna arman-tilek jetelep barǵan 72 órenniń birazy Temirtaý eńbek mek­tebinde shyńdalyp, aralarynan ataqty metallýrgter, 6 ǵylym doktory, tanymal qoǵam qaıratkerleri shyqty. Rahmetolla Janarbaev, Aıdarhan Qasymbekov, Tezek Isaev, Qabıdolla Sarekenov, Saty­bal­dy Ibragımov, Maqash Tátimov, Maqsut Nárikbaev syndy azamattar esimderi atalǵanda sol lektiń lebin ańdaı berýge bolardaı. “At tóbelindeı azdyǵymyz uıymshyl bolýǵa úıretti. Namysqa ty­rys­tyq. Qazaq degen atty qyzǵyshtaı qorǵadyq. Jaqsy atalsaq qýandyq, ja­man atalsaq uıaldyq. Esigimiz jabylmady, dastarqanymyz jıylmady. Jubymyzdy jazbadyq”, dep turǵylastary Tileýberdi Smaǵul eske alatyndaı, nıettes jas­tar­dy tek jaqsy jaǵynan kórinýge, oqýǵa, bilimge, ónerge, sportqa uıytqy bolyp júrýshi Nursultan Nazarbaev eken. “Dneprodzerjınsk tehnıkalyq ýchılıshesinde oqyǵandardyń kópshiligi keıin Qazaqstannyń metallýrgııalyq zaýyttarynda jumys istedi. Men olardy barlyq oblystarda kezdestiremin. Olar búginde de meniń dostarym bolyp qala beredi. Ýchılıshedegi oqý, Magnıtkadaǵy jumys bizdiń minezimizdi shyńdady, ómirlik ustanymdardy belgiledi, berik irgetas boldy”, – degen edi Elbasy temirtaýlyqtar aldynda. Sondaı dostyq qushaq jylýy barsha qazaqstandyqtarǵa keń ashylyp otyrǵany ómir aıǵaǵy. * * * Bul kúnde jyldyq ónerkásiptik óndirisiniń kólemi 200 mıllıardqa jýyq teńgeni quraıtyn, bul aımaqta shyǵarylatyn ishki jalpy ónimniń 40 paıyzyna teń shahar jurty mereke aldyndaǵy daıyndyq qushaǵynda. Tuńǵysh Prezıdentterin ómirlerindegi ózgeristermen qýantqysy keledi. Elbasy úshin qýanyshtyń úlkeni, tartýdyń qymbattysy jańadan boı kótergen turǵyn úıler, balabaqshalar, emhanalar, mektepter, óndiris oryndary bolmaq­tyǵyn biledi. Bul jaǵynan kózaıym­dyqqa qysylmastaryna senimdi. Aǵylyp jastar tus-tustan, Ot júrekteri uǵysqan. Batyrdaı alyp Temirtaý – Somdalǵan bolat, quryshtan. Jaınatyp qazaq dalasyn, Qanattandyrǵan Elbasyn. Otandas ardaq tutady Kóshbasshy ustahanasyn, – dep jergilikti tanymal aqyn Sábıt Bekseıit jyrlaǵandaı, eren eńbek pen qajyrly qaırat, ómir tálimi jarqyraı túsýde. Sodan ótken aldyńǵy tolqyn jolyn qýyp, izin basýǵa talpyný mereıi zor mártebe jas býynǵa. Temirtaý buǵan qashanǵydaı berik tuǵyr. Aıqyn NESIPBAI, TEMIRTAÝ.