Bıznesti damytýǵa ne bóget?

«О́nerkásiptik saıasat týra­ly» zańǵa sáıkes ishki óń­de­ý­­shilerdiń baǵasy bır­ja­lyq kotırovkalardan tó­men deń­geıdegi shıkizatpen qam­ta­­masyz etý mehanızmi en­gizildi. Sondaı-aq iri kompa­nııa­lar qaıta óńdeýshilerdi qol­daý maqsatynda óz mindet­te­­meleriniń aıasyn keńeıtip jatyr. Ol úshin shaǵyn jáne orta bıznes beldeýin quryp, tabıǵı jer qoınaýyn paıdalanýdy satyp alýdy rettep, qosymsha mindettemeler qabyl­dap jatyr. Sonymen qatar memleket tarapynan sýbsıdııa men kepildikter berilip, ShOB-ty qoldaý kúsheıe tústi. Máselen, «Báıterektiń» byltyrǵy qar­jylyq qoldaýy 2,3 trln teń­gege jetti. IJО́-degi ShOB úlesi 36,4 paıyzǵa jetti jáne ShOB sektoryndaǵy jumys isteıtin azamattar sany 4,3 mln-ǵa sha­ma­­lasty.

Jańa óndiris nysanyn 3 jyl boıy salyqtan bosatý, qosymsha qun salyǵynan bosatý da kásipkerler úshin kóp kómek. Osy jyly shıkizattyq emes sektorda jalpy quny 1,6 trln teńge bolatyn 291 joba paıdalanýǵa berilmek. Sonyń 170-si óńdeýshi ónerkásipke tıesili jáne olardyń quny 800 mlrd teńgege jetedi.

Bes jyldan soń ulttyq ekonomıka kólemin 450 mlrd dollarǵa jetkizý úshin budan bylaı jyl saıynǵy ekono­mı­kalyq ósim deńgeıi 6 pa­ıyz­dan kem bolmaýy kerek. Ha­lyqaralyq valıýta qo­ry­­nyń málimeti bo­ıynsha, bıyl jyl sońynda IJО́ 259,3 mlrd dollardy quraıdy dep kútiledi. Eger solaı bolsa, onda ishki jalpy ónim 2022 jyldyń qorytyndysymen salystyrǵanda 15 paıyzǵa ósim kórsetedi.

Osyndaı jetistikti qam­ta­masyz etýge tıis kásipker­ler­diń de túıtkili bir basyna jetip artylady. Senator Lázzat Rysbekovanyń aıtýynsha, eń birinshi kezekte mem­le­ket­tik qoldaýdyń tetigi men tásilin qaıta qaraý kerek. Ekinshiden, perspektıvalyq ba­ǵyttar men túpkilikti nátı­je­ge baǵdarlanýdy eskermeı, 5 mln teńge kólemindegi grant­tyq qoldaý túrindegi sha­ǵyn jobalardy iske asyrýǵa basymdyq berilip jatyr. Bul bıýdjet qarajatyn shashýǵa alyp keledi. Úshinshi qıyndyq – quqyqtyq problemalar. My­saly, bıznes-ıdeıalardyń jańa­shyldyǵyn anyqtaý boıynsha naqtylyq joq. Bul tu­jy­rym­da­many jergilikti jer­lerde kásipkerler de, kon­kýrstyq komıssııa músheleri de ártúrli túsindiredi. Túptep kelgende grant alýdyń negizgi sharty bo­lyp sanalatyn «jańa­shyl­dyqty» rastaý talap etile de bermeıdi.

Ulttyq ekonomıka mınıstr­liginiń habarlaýynsha, qa­zir bıznes júrgizý sharttary aıtarlyqtaı jeńildetildi. Mysaly, 10 myńnan astam artyq talap alynyp tastaldy.

«Táýekelderdi basqarý júıe­­­­lerin avtomattandyrý ná­tı­­­je­sinde 1 qańtardan bastap adam qatysýynsyz tekserýler taǵaıyndalyp jatyr. Bul shara tekserýler sanyn 2 ese azaıtady. Sonymen qatar mem­leket bıznesti qarjylaı qoldaý sharalaryn júzege asyryp jatyr. Atap aıtqanda, bıyl 900 mlrd teńgeden astam somaǵa ShOB-tyń banktik nesıelerin sýbsıdııalaý jáne kepildendirý josparlanyp otyr. «Bıznestiń jol kartasy» jáne «Qarapaıym zattar ekonomıkasy» baǵdarlamalary bi­riktirilgenin eskere otyryp, kásipkerlikti qoldaýdyń jańa tásilderi ázirlendi. Sýb­sı­dııalaýdan kepildik berý qural­daryna jáne ózge de qar­jylyq emes qoldaý sharalaryna birtindep kóshý kózdeledi. Odan bólek, oblıgasııalar men birlestirilgen nesıeler arqyly qarjylandyrý quraldary ke­ńinen qoldanylady», dep málim­dedi vedomstvo.

Ákimshilendirýdiń servıstik modelin engizýdi kózdeıtin jańa Salyq kodeksi boıynsha jumystar da jalǵasyp jatyr. Nátıjesinde, salyq mindet­te­melerin oryndaý úderisi aı­tarlyqtaı jeńil­demek. Jal­y salyqtar men basqa da tólemder sany 20%-ǵa, al salyq esebi nysandarynyń sany 30%-ǵa qysqarady. Bul rette óńdeý ónerkásibindegi jańa jobalar 3 jylǵa salyq tóleýden bosatylady. Nátıjesinde, sa­lyq mindettemelerin oryndaý jeńildetilip, salyq jınaý tıim­diligi artpaq.