«At sýara barǵanda jylǵaǵa men,
Ashań júziń ashylyp bir qarap eń.
Qulaǵyńda aı syrǵań dir-dir etip,
Endi úzilip keterdeı turǵan áreń»,
dep bastalar edi Muqaǵalıdyń bir óleńi.
Endigi aqyndar jyrlaı qoımaıtyn, osyndaı óleńderden, burynǵy kartınalardan, erterektegi kınolardan ǵana tamashalap túısiner sýret shyǵar. At sýarmaq bylaı tursyn, sý tasý, otyn ákelý syndy aýyl tirliginiń biri joq qazir. Qyrdyń kelmeske ketken sýretteri. Esesine, alaqandaı áınekten (sotka) álemdi qyzyqtap otyrasyz.
Oqyrmandy birden baýrap ala jóneletin osy shýmaqtyń alǵashqy jolynda ǵana ózin aıtady aqyn. Ári qaraı oqıǵaǵa arqaý bolǵan arýǵa úńildirip qoıady. Áste solaı ma? Biraq... Qyzdyń qulaǵynda dir-dir etken aı syrǵa men jigittiń sezimderi qatar órilmeı me? Endi úzilip keterdeı áreń turǵan syrǵa ma, soǵan kózi túsken jigittiń qý jany ma? Demek ózin de, ózgeni de jarylqaǵan sáttiń jalt etken qubylysy shıratylyp ishke qulap úlgeredi.
Qazaq poezııasynda bul taqylettes jyrlar az deımisiz? Ol turmaq, Esenınde de kezdesedi eken. Orys aqynynyń «Ánge elikteý» degen sol óleńin Ǵafý Qaıyrbekov tamasha tárjimelegen.
«At sýardyń aýyzdyǵyn almastan,
Aq qaıyńdar baltyryńa jarmasqan.
Terezeden turmyn qarap, turmyn men,
Sóılesýge sáýlem sendeı qurbymmen.
Aq aıdynnyń jaǵasynda ernińnen,
Aýyrtyp bir súıip alsam dedim men»,
deıdi de, erke qyz oǵan ezý tartyp, eliktirip ketip qalǵany týrasynda jyrlaıdy. Jaqyn baryp sóılesip, qaýyshpaǵan. Alaıda arada biraz ýaqyt ótip ketken soń:
«Men taǵy da terezege kelgende,
Seni áketip bara jatty jerleýge»,
dep keltesinen qaıyrady. Dese de «qaıta kórip keskinińdi sol kúlgen, sol syńǵyrdy estigendeı boldym men» dep aıaqtaıdy. Arman beıneniń ajal tyrnaǵyna erte ilingenin oılap qapalanbaıdy, qaraly top arasynan qaıtys bolǵan qyzdyń bet-beınesin kórgende burnaǵy kúnderi at sýarǵandaǵy kúlkisi elestegenin aıtady. О́kinish joq. El oılaǵandaı ólim asa qorqynyshty emes, ómirdi qalaı qabyldasań, ólimge de solaı qaraý lázim degendi aıtqysy keletindeı seziledi. Jáne bul jerde qol jetkizip, qushaqqa alyp súıýdiń de mańyzy joq ekenin aıtqysy keletin syndy. Bastysy, kórdi, jan-júregi ushqyn atty, kúı keshirdi, ári qaraıǵysy pendeaýı qumarlyq pa eken dep qalasyz.
Al qazaq óleńiniń muzbalaǵy taqyrypty keń aýqymda jyrlaıdy. Keltesinen qaıyrmaıdy. Ulttyq mazmunda oryndalǵan «At sýara barǵanda...» jyry – keń tynysty týyndy. Qazaq qyz-jigitiniń tanystyǵy men ýaqyttyń ótpeli kóshi keńistikte qarastyrylǵan. Qyz ben jigit jeke kezdesse de, ıba saqtalyp tur, beıbastaq, uryn oı joq. «Aýyrtyp súıip alǵym keldi» demeıdi. Bozbalanyń attan qulaýy, jigit júrek qyzdyń sonyń atyna minip qyr asyp ketýi avtordyń taqyrypty shıelenistirý úshin kiriktirgen sýretteri bolýy múmkin. Tipti osyndaı oqıǵa basynan ótti me, ótpedi me, ol da beımálim. Alaıda sana túkpirinen kóterilgen sezimder, sonaý ótken dáýirde qalǵan aqparattar ekeni anyq. Basynan ótpese de, aqynnyń tabıǵatyna jat emes. Sińisti dúnıe ekeni baıqalady. Osy dalada týǵan balanyń kókeıine qonymdy sýret. Másele, sol sýrettiń jany men júregine aınalǵan – jigit keshirgen sezim. Taǵdyryn ózi tańdaǵan álgi batyl, erjúrek qyz bálkim ótip ketken tutas dáýir me dersiz. О́ıtkeni jigit attan túsip qaldy, qyz júırikke minip ketti ǵoı.
«Qımyl saıyn maıysyp bos býynyń,
Asylyp tur arqańa qos burymyń.
Qula besti qulaǵyn tige qaldy,
Qyz kórmegen maqulyq, osqyrýyn!
Jaqyndatpaı janyńa úrikti kep,
Tarpań neme týlap tur búlik tilep.
Jolbarystaı atylyp tizgindi aldyń,
Otty, ójet qyz ediń, jigit júrek.
Tarpań neme taısaldy qýatyńnan,
Qulaı tústim qasyńa qula atymnan.
Erge qondyń. Jóneldiń en dalaǵa,
Artyńda tek shań qaldy shubatylǵan»
bolyp jalǵasqan óleń ári qaraı da eliktirip, arynymen baýraı beredi. Shubatylǵan shańdaı uzasa da, jalyqtyrmaıdy. Shyǵarmanyń boıynda qyz qulaǵynda úzilerdeı dir-dir etken syrǵadan bilingen sáýledeı bir ǵajap sıqyr bar. Yntyq sezim be, izgi ańsar ma, ol jaǵyn túısigińiz biledi.