Ulttyq jáne óńirlik merzimdi baspasóz qoǵamdyq-saıası, áleýmettik mańyzdy taqyryptardyń alańy ǵana emes, rýhanı-mádenı, dástúrli qundylyqtardy saqtaý men taratýdyń kepili de. Tolassyz aqparat tasqynyn usynǵan áleýmettik jeliniń áleýetine tabyndyrǵan sıfrlyq revolıýsııanyń dáýirinde merzimdi baspasóz ónimi arqyly ulttyq múddeni qorǵap, jańalyq jetkizýdiń tıimdi quraly bolý – búgingi medıa naryqtyń basty máselesi. Bes myńnan asa aqparat quraly tirkelgen elde onyń ónimin tutyný máselesi de kún tártibinen túspek emes. «Merzimdi basylymdar – halyq saýattylyǵynyń qaınar kózi» atty taqyryppen Almatyda bastalǵan О́ńirlik merzimdi baspasóz basylymdarynyń II respýblıkalyq forýmynda ulttyq medıanyń keleshek taǵdyryna kerek taqyryptar talqylandy.
Mádenıet jáne aqparat mınıstrliginiń uıymdastyrýymen ótip jatqan respýblıkalyq forýmǵa aımaqtardan medıa mamandar shaqyryldy. Forýmdy ashqan Parlament Senatynyń áleýmettik-mádenı damý jáne ǵylym komıtetiniń tóraǵasy Nurtóre Júsip zamanaýı medıa keńistiktegi ózekti máselelerdi saralap, jyldamdyqpen damyp kele jatqan búgingi baspasózdiń ýaqyt talabyna beıimdelýine, Parlamentte talqylanyp jatqan «Mass-medıa týraly» zańnyń túıtkildi tustaryna toqtaldy. Birneshe tildi erkin meńgergen jýrnalısterdiń qabiletin kásibı artyqshylyqqa balap, óńir tilshilerin til úırenýge úndedi. «О́ńirlik BAQ degen ómirlik baq dep esepteý kerek. Sebebi Qazaqstan óńirlerimen qýatty», dedi spıker.
Eki kúnge josparlanǵan aýqymdy is-sharaǵa shaqyrylǵan spıkerler – Prezıdent Ákimshiligi, Parlamentten kelgen laýazymdy tulǵalar, bári de «gazettiń qazanynan qaınap shyqqandar».
«Qandaı qıyndyq bolsa da, qazaq jýrnalısteri ulttyq múddeni qorǵaýǵa kelgende aıanyp qalǵan joq. Sol sebepti memlekettiń olarǵa barynsha qoldaý kórsetýi – zańdylyq. О́ńirdegi baspasóz quraldarynyń kóbi qıyn jaǵdaıdy bastan keship otyr. Keıbir gazetter satylyp ketti. Pandemııa kezinde de gazetter zardap shekti. Elimizde 11 myńǵa jýyq kitaphana bar. Sol kitaphanalardyń árqaısysy 1 danadan jazylǵanda, 11 myń basylymǵa jazylýǵa bolar edi. Qazaq gazetteri álemde joq jankeshtilikpen jumys istep keledi», dedi Májilis depýtaty Qazybek Isa.
Qoǵam men bılik arasynda saýatty dıalog júrgizý máselesi Májilis depýtaty Ermurat Bapıdyń sózine arqaý boldy. Sanaly ǵumyryn táýelsiz jýrnalıstıkany damytý jolyna arnaǵan depýtat elimizdegi memlekettik, ulttyq múdde turǵysyndaǵy sóz bostandyǵy uǵymyn 2019 jylǵa «deıingi» jáne «keıingi» mysalynda salystyra qarady. Kásipqoı jýrnalıst gazet taratý isine baılanysty týyndaıtyn qıyndyqty da umyt qaldyrmaı, oqý mádenıetin qalyptastyrý týraly oı qozǵady.
Prezıdent Baspasóz hatshysynyń orynbasary Erjan Baıtiles: «Qazaq jýrnalısteri qashanda memleketshil pozısııany ustanǵan. Memlekettiń birligi, eldiń yntymaǵy, halyqtyń bereketti ómiri basty baǵyty bolǵan. Bul altyn arqaý áli jalǵasyp keledi. Ulttyq jýrnalıstıkany zamanaýı trendterdi meńgere otyryp damytý – basty mindet. Qazir qoǵam men bıliktiń arasynda alshaqtyq joq. О́ıtkeni qoǵamnyń únin áleýmettik jeliler arqyly bolsyn, dástúrli medıa arqyly bolsyn jetkizý joldary ońaı. Ulttyq jýrnalıstıkamyzdy damytyp, órkendetýge, órisin keńeıtýge qatysty kóptegen keleli másele búgingi forýmda aıtylyp, sheshilý joldary usynylady degen oıdamyn», dedi.
Eki kúnge josparlanǵan forýmnyń alǵashqy paneldik otyrysyna «Qazaq gazetteri» JShS bas dırektorynyń orynbasary Qambar Ahmet moderatorlyq jasap, medıa ókilder jınalǵan basqosýdyń mańyzdylyǵyn atap ótti. «Sapaly aýdıtorııany qamtıtyn merzimdi baspasóz, sonyń ishinde óńirlik basylymdardy damytý – kókeıkesti másele. Memleket tarapynan BAQ salasyn damytýdy qoldaý baǵytynda birqatar is-shara atqarylyp jatyr. Búgingi forým da mınıstrlik qolǵa alǵan keshendi is-sharalardyń úlken bir bóligi. Forýmda merzimdi basylymdardy tanymal etý, oqyrman aýdıtorııasyn keńeıtý, baspasózdi nyǵaıtýda áleýmettik jeliniń múmkindikterin paıdalaný, sonymen qatar, balalar basylymdary, basylymdarda sapaly kontentti arttyrý talqylanady», dedi ol.
Forýmnyń plenarlyq otyrysyna mınıstrliktiń Aqparat komıtetiniń tóraǵasy Meıirlan Rahanov, «Jas alash» gazetiniń bas redaktory Almas Núsip, «Mysl» jýrnalynyń bas redaktory Asyl Saǵymbaev, fılologııa ǵylymdarynyń doktory Orynaı Jubaeva, «Dat» gazetiniń bas redaktory Qutmaǵanbet Qonysbaev, «Kýrsıv» gazetiniń shef redaktory Tatıana Nıkolaeva, «Kazahstanskaıa pravda» gazetiniń fototilshisi Iýrıı Bekker qatysyp, tilshiler kásibiniń mańyzdy qyrlary týraly áńgimeledi.
– BAQ – qoǵam men bılik arasyndaǵy altyn kópir. Memleket aqparat quraldarynyń erkin ári sapaly jumys isteýine árqashan qoldaý kórsetedi. О́ńirdegi halyqtyń kóńil kúıi tilshiler jetkizetin aqparattyń sapasy men synyna baılanysty. Eki kúndik forým alys aımaqtardan kelgen aqparat ókilderi úshin jemisti ári tıimdi bolady dep senemin, – dedi Aqparat komıtetiniń tóraǵasy M.Rahanov.
«Jas alash» gazetiniń bas redaktory Almas Núsiptiń saraptamalyq materıal jazýdyń stıli týraly áńgimesinen jýrnalıster ózderine paıdaly tusyn túrtip aldy. Sebebi ınternet kózderinde, qaptaǵan saıttarda siresip turǵan aqparattardan gazetti tap osy tereń taldaýmen zerttelip jazylatyn saýatty saraptamasy arashalaıdy. Bas redaktor «beıtarap bolý, aıǵaılamaý, obektıvti oqıǵany sýbektıvti pikirmen baǵalamaý, adamnyń jeke basyna ótýdi ádepsizdik sanaý» sekildi saraptamaǵa qoıylatyn basty talaptardy sanamalap, ózge de janrlyq ereksheligin jiliktep berdi. Al «Sóztúzer. Qate qoldanystar sózdiginiń» qurastyrýshysy, fılologııa ǵylymdarynyń doktory Orynaı Jubaeva «Qate qoldanystaǵy sózder men tirkester» taqyrybynda sóz alyp, kúndelikti merzimdi basylymdarda jıi jiberiletin qatelerge toqtaldy.
Forým qatysýshylary «Baspa basylymdaryn tanymal etý jáne taratý: aımaqtyq qyrlary» ataýymen ótken ekinshi paneldik otyrysta belgili medıa qural jetekshileriniń basshylyǵymen óńirlik BAQ jumysynyń erekshelikteri, basymdyqtary men baǵdaryna, dástúrli BAQ-tyń bedelin arttyrý, dástúrli BAQ-tyń áleýmettik jelimen ıntegrasııalanýy, jýrnalıstıka menedjmenti jáne qazirgi zamanǵy medıa júıe taqyryptaryn talqylady. О́ńirden kelgen medıa ókilderin, ásirese, salalyq jýrnalıstıka máseleleri, atap aıtqanda, dinı jýrnalıstıka, etnojýrnalıstıka, áskerı jýrnalıstıka erekshelikteri, jýrnalıstik etıka jáne standarttary máseleleri alabóten qyzyǵýshylyǵyn oıatty. Keıbir máseledegi ashyq pikirtalasta merzimdi basylymdardyń tynys-tirshiligi týraly tyń oılar aıtylyp, áriptester ózara pikir almasyp jatty.
Internet resýrstary men áleýmettik jelidegi aqparattar aǵyny arasynda basylymdardy básekege qabiletti etip, óz aýdıtorııasyn saýatty saraptama, zerdeli zertteýlermen sýsyndatyp, paıdaly aqparatpen qamtamasyz etý – aımaqtyq medıanyń kún saıyn qaýzaıtyn máselesi. Forýmnyń aldaǵy otyrystarynda spıkerler baspa basylymdarynda Youtube arnasyn damytý joldaryn, erekshelikteri men menedjmentin, basylymdardy onlaın formatqa ótkizýdiń tásilderin, áleýmettik medıa, jasandy ıntellekt, balalar basylymdary, balalarǵa arnalǵan qyzyqty ǵylymı-tanymdyq kontent qalyptastyrý máselelerin talqylaıdy.
ALMATY