Zańdardyń oryndalýy qoǵamdyq baqylaýǵa alynady

Úkimettiń jáne Joǵary aýdıtorlyq palatanyń 2023 jylǵy respýblıkalyq bıýdjettiń atqarylýy týraly esepteri boıynsha qorytyndy ázirleý jóninde Qarjy jáne bıýdjet komıtetiniń tóraǵasy Tatıana Saveleva baıandady. Ol aldyn ala baǵalaý boıynsha 2023 jyl­ǵy IJО́-niń naqty ósimi 5,1 paıyz­dy quraǵanyn, bul kórsetkish eld­iń áleýmettik-ekonomıkalyq damý bol­jamy aıasynda maquldanǵannan 1,1 pa­ıyzǵa artyq ekenin atap ótti. Ekonomıkanyń barlyq bazalyq salasynda oń nátıjege qol jetkizildi.

– Bul rette respýblıkalyq bıýdjetke túsken salyq túsimderiniń kólemi 12,9 trln teńgeni qurap, jospardaǵy 14,3 trıllıon teńgeden 1,4 trln teńgege kem shyqty. Shyǵyndardyń oryndalýy jyl josparynyń 99,6 paıyzyn qurap, 99,6 mıllıard teńge oryndalmaǵan, al óńirlerge aýdarylǵan transfertter 39,4 mıllıard teńgeni qurady, – dedi T.Saveleva.

Úkimettiń jáne Joǵary aýdıtorlyq palatanyń Bıýdjettiń atqarylýy týraly esepteri boıynsha qorytyndy ázirleý jóninde qaýlysy biraýyzdan qabyldandy.

«Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine zııatkerlik menshik máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasy boıynsha qorytyndy ázirleý jóninde Zańnama jáne sot-quqyq­tyq komıtetiniń tóraǵasy Snejana Imasheva baıandap, bul zań jobasy da qabyldandy.

Sondaı-aq jalpy otyrysta «Qazaq­stan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine taýarlardyń shyǵarylǵan elin aıqyndaý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly», «Qazaqstan Respýblı­kasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine aqparat, qoǵamdyq damý, mádenıet jáne arhıv isi salalaryndaǵy normalardyń artyq (shamadan tys) zańnamalyq reglamenttelýin bolǵyzbaý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» jáne «Memlekettik satyp alý týraly» zań jobalary qaralyp, tıisti sheshimderi qabyldandy.

Osy tusta bir aıta keterligi, budan bylaı memlekettik satyp alý týraly sharttardyń oryndalýy qoǵamdyq baqylaýǵa alynbaq. Osylaısha, Májilis jańa redaksııadaǵy «Memlekettik satyp alý týraly» zań jobasyn ekinshi oqylymda qabyldady. Jańa zańǵa sáıkes, ásirese, qurylysqa baılanys­ty jumystarǵa qoǵamdyq monıtorıng ınstıtýty engiziledi. Sonymen qatar memlekettik satyp alý merzimi qysqartylatyn boldy.

Májilis ratıfıkasııalaǵan Qazaq­stan men Qyrǵyzstan arasyndaǵy «Qarasý» jáne «Aq-Tilek» avtojol ót­kizý beketteri aýdanynda ındýstrııalyq saýda-logıstıkalyq keshen qurý jáne qyzmetin retteý týraly úkimetaralyq kelisim aıasynda qazaq-qyrǵyz shekarasynda ındýstrııalyq saýda-logıs­tıkalyq keshen salynady. Bul kelisim 25 jylǵa jasalady jáne avtomatty túrde bes jyl merzimge uzar­tylady.

Jalpy otyrysta «Qazaqstan Respýblıkasy Úkimeti men Qytaı Halyq Respýblıkasy Úkimeti arasyndaǵy Transkaspıı halyqaralyq kólik baǵytyn damytý jónindegi kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasy da talqylanyp, qabyldandy. Qujat jóninde Ekonomıkalyq reforma jáne óńirlik damý komıtetiniń tóraǵasy Nurtaı Sabılıanov baıandady. Depýtat bul kelisim Transkaspıı halyqaralyq kólik baǵyty boıynsha júkterdiń tasymal kólemin ulǵaıtyp, elimizdiń Qytaımen aradaǵy saýda-ekonomıkalyq qatynastardy odan ári damytýdy jaqsartýǵa yqpal etetinin aıtyp ótti.

Sonymen qatar Transkaspıı halyq­ara­lyq kólik baǵytyn, onyń ishin­­de Qytaı men Eýropa arasyndaǵy kon­teı­nerlik poıyzdardy damytý jónin­degi Qazaqstan-Qytaı úkimetaralyq kelisimderin ratıfıkasııalaý týraly da másele qaralyp, tıisti zań jobasy qabyldandy.

Sondaı-aq depýtattar «Qazaqstan Respýb­lıkasynyń Úkimeti men О́zbek­stan Respýblıkasynyń Úkimeti arasyn­daǵy «Ortalyq Azııa» halyqaralyq ónerkásiptik kooperasııa ortalyǵynyń qyzmetin retteý týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasy bo­ıynsha qorytyndy ázirleý máselesin qoldady.

«Qazaqstan Respýblıkasynyń Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly kodeksine ózgerister engizý týraly» zań jobasy ekinshi oqylymda qabyldanyp, Senattyń maquldaýyna jiberildi.

Májilistiń jalpy otyrysynda «Jol júrisi týraly» zańǵa jáne Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly kodekske kólik quraldarynyń jekelegen túrleriniń júrýin uıymdastyrý jáne jol qaýipsizdigin sıfrlandyrý máseleleri boıynsha engizilgen zańnamalyq túzetýler ekinshi oqylymda qabyldandy. Qaralǵan eki ilespe zań jobasy jóninde Ekonomıkalyq reforma jáne óńirlik damý komıtetiniń hatshysy Ekaterına Smyshlıaeva baıandady.

Engizilgen ózgeristerge sáıkes, budan bylaı mopedter kólik quralyna jat­qyzylyp, olardy tirkeýge alý mindet­telmek. Negizgi zańda shaǵyn elektr­li jáne kólik quraldarynyń jeke­legen túrleriniń qozǵalysyn baqy­laý usynylady. Bul mopedterdi paıd­a­laný men qozǵalys erejelerin retteý­ge kó­mektesedi. Osyǵan baılanysty qozǵalt­qysh kólemi 50 tekshe santımetrden tómen mopedter avtokólik quralyna jatqyzylady. Olar tirkeýden ótip, memlekettik nómir alýy qajet.

Sonymen qatar zań jobalaryn pysyqtaý kezinde elge ákelingen moped­terdiń kóptigine qatysty táýekel­der de eskerildi. Bul baǵyttaǵy jumysty uıymdastyrý kezinde jappaı dúrbeleńge jol bermeý úshin olardy tirkeýdiń jańa talaptary zańǵa qol qoıylǵan soń 6 aıdan keıin kúshine enedi. Bul ýaqyt mopedterdi «zańdastyrý» úshin berilip otyr.

Sonymen qatar moped júrgizýshileri jol qozǵalysynyń tolyqqandy qatysýshylarymen teńestirilý úshin Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly kodekske tıisti ózgerister engizilmek. Mopedterdi basqarý úshin azamattar ýákiletti organda mindetti tirkeýden jáne jyl saıynǵy tehnıkalyq baıqaýdan ótedi. Oǵan qosa azamattyq-quqyqtyq jaýapkershiligin mindetti saqtandyrýdy rásimdeýi qajet.

Taǵy bir mańyzdy talap – «A1» sanatyndaǵy júrgizýshi kýáligin alý. Ol «A», «V» jáne «S» sanatyndaǵy júrgizý­shilerge qosymsha daıyndyqsyz avtomatty túrde beriledi. Sondaı-aq júrgizýshi kýáligine qatysty máselelerdi sheshýge 6 aı ýaqyt beriledi.

Bul rette moped júrgizýshileri de avto­kólik júrgizýshileri sııaqty jaýap­kershilikke tartylady. Buryn jol qozǵalysy erejelerin buzǵa­ny úshin olar basqa jol qozǵalysy­na qatysý­shylar sııaqty ÁQBtK-niń 615-babyna sáıkes 2 AEK mólsherin­de aıyppulmen jazalanatyn. Endi ereje qabyldanǵannan keıin avtokó­lik júrgizýshileri sekildi moped júr­gizýshilerine de barlyq jaýapkershilik júkteledi. Máselen, tyıym salynǵan baǵdarshamnan ótkeni úshin Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly kodekstiń 599-babynda kózdelgen 10 AEK kóle­minde aıyppul salynady.

Qazir mas kúıinde moped júrgiz­gender ÁQBtK-niń 440-babymen jaýapkershilikke tartylady. Zańǵa sáıkes qoǵamdyq oryndarǵa mas kúıinde shyqqandarǵa 5 AEK kóleminde aıyppul salynady. Ereje qabyldanǵannan keıin moped júrgizýshileri ÁQBtK-niń 608-baby – júrgizýshiniń kólik quralyn alkogoldik masań kúıde basqarǵandar jaýapkershilikke tartylady. Bul bapta 15 táýlikke ákimshilik qamaýǵa alý jáne 7 jyl merzimge kólik quralyn basqarý quqyǵynan aıyrý qarastyrylǵan.

Taǵy bir aıta ketetin jaıt, júrgizýshi kýáligi joq jol erejesin buzýshylar 7 jylǵa deıin qujat ala almaıdy. Zańǵa engizilgen ózge de ózgerister negizinde elimizdiń avtojoldarynda ortasha jáne maksımaldy jyldamdyq engiziledi.

Bul rette «ortasha jyldamdyqty» asyrǵany úshin jaýapkershiliktiń jańa túri engizilmeıdi. Qoldanystaǵy ÁQBtK-niń 592-babynda belgilengen jyl­damdyqty 10-nan 20 km/saǵ asyr­ǵany úshin 10 AEK aıyppul túrindegi jaza qarastyrylǵan. Tehnıkalyq baı­qaý rásimine jáne ony júrgizetin ortalyq­tarǵa qoıylatyn talaptar kúsheıtilse, júrgizý emtıhanyna óz betinshe daıyndalý da alynyp tastalmaq.

Jalpy otyrystyń sońyndaǵy depý­tattyq saýaldar da kóp boldy. Kóteril­gen máselelerdiń árqaısy óz aldyna ózekti. Máselen, Premer-mınıstr­diń orynbasary Tamara Dúı­senovaǵa «Amanat» partııasy frak­sııa­synyń músheleri atynan depýtat­tyq saýal joldaǵan Elnur Beısenbaev balalar­dyń jazǵy demalysyn uıymdastyrý máselesine alańdaýshylyǵyn bildirip, olqylyqtardy jarııa etti.

Onyń aıtýynsha, Prezıdenttiń tikeleı pármenimen balalardyń qaýipsizdigin saqtaý boıynsha mańyzdy zań qabyldansa da, elimizde áli de balalarǵa qatysty kezdesetin keıbir keleńsizdik azaıar emes. Sonyń bir kórinisi – balalardyń jazǵy demalysyn uıymdastyrýdaǵy olqylyqtar. Byl­tyrǵy el aýmaǵynda bolǵan túrli keleń­siz jaǵdaılardy tizip shyqqan depýtat Úkimetke jazǵy demalys lagerin joǵary deńgeıde uıymdastyrý baǵytyndaǵy birqatar usynysyn joldady.

Al Erlan Saırov Qarjy agenttigi Memleket basshysynyń tikeleı tapsyrmasyna pysqyryp ta qaramaı, balyq sharýashylyǵyna shabýyl jasap jatyr dep dabyl qaqty. Onyń aıtýynsha, ótken jyldyń qazan aıynan bastap, Shyǵys Qazaqstan, Almaty, Túrkistan, Atyraý oblystarynyń barlyq jerinde balyq ónimderin óńdeıtin 9 zaýytqa qarsy negizsiz qylmystyq ister qozǵalǵan. «Shash al dese, bas alatyn» tekserýshiler men negizsiz tekserýlerden balyqshylardy arashalap qalýymyz kerek», degen depýtat E.Saırov balyqshylarǵa shabýyl keıbir ekonomıkalyq kúshterdiń reıderlik áreketteri de bolýy yqtımal ekenin atap ótti.

Úkimet basshysy Oljas Bektenovtiń atyna saýal joldaǵan depýtat Bolatbek Najmetdınuly da bızneske qoldan jasalyp otyrǵan qysym týraly másele kóterdi. «Qadaǵalaýsyz qalǵan monopolııa, resýrstarǵa qoljetimdiliktiń árkelkiligi, básekelestiktiń ádiletsiz ádisteri ótken shaqtyń enshisinde qalý kerek», degen depýtattyń aıtýynsha, ótken jyly memlekettik satyp alýlar kólemindegi 6 trıllıon 600 mıllıard teńgeniń 1,6 trıllıon teńgesi nemese jalpy kólemniń 25 paıyzy bir kózden alý tásilimen satylǵan.

Al «Aqjol» partııasy fraksııa­synyń Úkimet basshysyna baǵyttalǵan saýalyn jetkizgen Azat Perýashev ekonomıkany yryqtandyrý jónindegi Prezıdent Q.Toqaevtyń Jarlyǵynyń negizgi máselelerine toqtaldy. Depýtat ekonomıkany tek kvazımemlekettik sektordyń qolyna bere salmaý jónindegi Prezıdenttiń bastamasyn tolyq qoldaıtyndaryn jetkizdi.