«Nur Otan» partııasynyń tizimi boıynsha Almaty qalasy bilim departamentiniń bastyǵy Gúlmıra Isımbaeva Parlament depýtaty boldy. Gúlmıra kim? Ol eline nendeı eńbek sińirdi? Qandaı ortada ósti? Prezıdenttik-parlamenttik bıliktiń bir butaǵy – Májilis minberinen el taǵdyry úshin ornyqty oılar men ózekti usynystar aıtyp júrgen depýtattyń boıyndaǵy asyl qasıettiń qaınar bulaǵy qaıdan?
1.Úısinbaı ma, Isımbaı ma?
«Áke kórgen oq jonar, sheshe kórgen ton pisher» degen sóz bekerge aıtylmapty. Men muny Taraz qalasynyń turǵyny Qýanyshbek Álısheriulymen áńgimeleskende baıqadym. Ol aıtqan móltek syr halyq qalaýlysynyń atasy, ákesi jáne anasy týraly bolǵanymen, alpys eki tamyrdy qýalaǵan qanda bar tamasha qasıettiń kúnderdiń kúninde el úshin emirenip bir jerden jaryp shyǵaryn kórsetip turǵandaı edi.
– Gúlmıra qaryndasymyzdyń atasy Úısinbaı degen qarııa bolatyn. Biraq keńes ókimeti kezindegi orys tildi qujat toltyrýshylardyń bilmestiginen Gúlmıranyń ákesi Estaıbek aǵamyz amal joq «Isımbaev» bolyp jazylyp kete bardy. Al Úısinbaı qarııa óz zamanynyń baqýatty adamdarynyń biri bolǵan. Sonymen birge, isker, qoǵamshyl, aýylnaı (starshyn) qyzmetin atqarǵan kózi ashyq kisi edi deıdi biletinder. Qazan tóńkerisine deıin Jambyl oblysynyń Sarysý aýdanyndaǵy Toǵyzkent aýylynyń batysyndaǵy Kókdala dep atalatyn shóbi shúıgin, kókoraı shalǵyndy jaılapty. Sol jaılaýǵa tórt áıeliniń otaýyn tórt taraptan qondyrypty.
2.Álısheri men Zııakúl
Úısinbaı atamyzdyń báıbishesi Yrysty ájemiz Qarataýdy meken etken tilik rýynyń tórtsary atasynan shyqqan ataqty Jaras bıdiń qyzy eken. Yrysty ana da alys-jaqyndy ózine tartyp, ıkemdep otyratyn kópshil kisi bolǵan. Úısinbaıdyń toqaldarynan týǵan balalaryn da jatyrqamaı: «Baıdyń urpaqtary bir-birine ógeılik tanytpasyn» dep, emshekten shyǵysymen óz baýyryna basyp, óz tárbıesine alýy, shynynda da, estilik emes pe?! Álbette, ózi de birneshe qursaq kótergen. Solardyń biri meniń ákem – Álısheri. Úısinbaı atamyz Álısherini besikte jatqan kezinde-aq Yrysty anamyzdyń nemere baýyry Moıynbektiń qyzy Zııakúlge atastyryp qoıady. Al jastary on ekige tolǵanda ekeýin úılendirý ýaqyty jetti dep sheshedi. Kók shalǵynǵa jumyrtqadaı aq otaý tigilip, kelindi alyp keletin kún de belgilendi. Qyzyq ta tap osy kezde bolady. Qalyńdyqty alyp keletin kúni sándene kıingen Álısheri kógalda dop qýalap júrgen qurbylarynyń oıynyna «tapsyrma boıynsha» syrttan qyzyqtap turady. О́ıtkeni, dop qýý – úılengeli otyrǵan «jigitke» jaraspaıtyn qylyq. Biraq balalardyń biri aıaǵyna tıgen dopty qýalaı jónelgende, Álısheriniń bir ázilkesh qurdasy: «Otaýǵa tart!» dep aıqaılaıdy. Álgi bala dopty qýǵan kúıinde, jas kelinge arnalǵan aq otaýdyń aldynan bir-aq shyqqan. Álısheriniń «shydamy» budan aryǵa jetpeı, ústindegi sándi kıimderdi laqtyryp tastap, dopty otaýdyń tabaldyryǵynan keri qaıtaryp, balalyq shaqtyń bal shyryny – oıynǵa aralasyp kete barady. Muny kórgen jeńgeleri: «Kelin túsiredi degen qaınymyz myna dop qýǵan balalardyń qaısysy?» – dep syqylyqtaıdy. On eki jastaǵy jetkinshekti úılendirý, balalyqtyń qaıtalanbas bal dáýrenine qııanat bolatynyn ańǵarǵan Úısinbaı atamyz ýádelesken ýaqytty buzbaı kelinin túsirgenimen, otaýǵa engizbeı Yrysty anadan týǵan Áýásh jáne Minásh degen qyzdarymen birge týǵan qyzyndaı úkilep ustaıdy. Osylaısha, úsh jyl ótkennen keıin Álısheri men Zııakúl on beske tolǵanda Úısinbaı ulan-asyr toı jasap, jas jubaılardyń aq nekesin qıǵyzyp, aq otaýǵa engizedi. Mine, sol eki kisiden dúnıege kelgen Estaıbek búgingi Parlament Májilisiniń depýtaty Gúlmıranyń ákesi. Jastaı qursaq kótergen kelinine aýyrtpalyq salmaýdy oılaǵan Yrysty ana Estaıbekti óz baýyryna basypty.
3.Ýkraın tili jáne bı
Estaıbek aǵa tabıǵatynda aqkóńil, qýlyq-sumdyqty bilmeıtin kópshil, dýmanshyl adam edi. Bas qosqan qaı orta bolmasyn gıtaramen án salatyn. Bıshilik óneri de bar edi. Talas óńirinen Jýaly aýdanynyń ortalyǵy Býrnoe selosyna (Qazirgi Baýyrjan Momyshuly aýyly) qonys aýdardy. Onda orys mektebinde oqyp, ýkraın balalarymen birge ósti. Sóıtip, zerek bala orys jáne ýkraın tilderin jaqsy meńgerip aldy. Onyń bul qabileti Uly Otan soǵysynyń surapyl kúnderi de kádege jaraıdy.
Soǵys bastalǵan jyly jasy on altyǵa jańa tolǵan ol komsomol qataryna alynyp, sońynan «jasym on segizde» dep áskerı komıssarıattaǵylardy sendiredi de maıdanǵa attanady. Bı ónerin de sol flotta júrgende úırenipti. Estaıbek aǵa bıdi qalaı úırengeni jaıynda bylaı deıtin.
– Jeńisten soń matrostar qurlyqqa shaqyryldy. Biz de soǵys kreıserin tastap, jaǵalaýǵa shyǵatyn boldyq. Biraq kreıserde bir adam qalýǵa tıis edi. Matrostardyń deni orystar. Aıtpaqshy, korabl kapıtany ýkraın bolatyn. Kapıtan kreıserde qalýdy maǵan tapsyryp, basqa matrostarǵa tez arada jaǵalaýǵa jetýdi buıyrdy. Tártip boıynsha barlyq teńizshiler kemeni tastap ketkenshe, men palýbada bolýǵa tıistimin. Bul bir doly daýyl órshelene soǵyp, úıdeı tolqyndar palýbanyń ústindegi zattardy jańqadaı laqtyrǵan, alaı-túleı sát edi. Taǵdyrdyń qandaı qıyndyǵy tap kelse de qarsy alýǵa ishteı daıyndalyp, baılanys symdary bekitilgen dińgekti qapsyra qushaqtap, jansyz beınedeı qattym da qaldym. Sharasyzdyq pen jalǵyzdyqtyń óksigi kózden jas bolyp aǵyp, betke shapshyǵan muhıttyń ashy sýyna aralasyp jatty. Teńizshilerdi jaǵalaýǵa shyǵaryp salyp, korabl kapıtany palýbany bir sholyp ótti de, baılanys baǵanasyna jabysyp turǵan meniń qasyma kelip, oń qolyn shekesine qoıyp:
– Teńizshi Isımbaev, Otan aldyndaǵy tabandylyq pen adaldyǵyńyz úshin alǵys bildiremin! – dedi.
Qarysqan qolymdy dińgekten ázer ajyratyp, shekeme kóterip:
– Keńes Odaǵyna qyzmet etemin! – dep, ýkraın tilinde jaýap berdim.
– Ýkraın tilin qaıdan bilesiń? – dep surady tańdanǵanyn jasyra almaǵan korabl kapıtany.
– Men ýkraındyqtarmen birge óstim, eń jaqyn baýyrlarym – ýkraındyqtar boldy! – dedim taǵy da ýkraın tilinde. Qutyrǵan daýyl sózimdi estirtpeı qoıa ma dep, daýsymdy barynsha qatty shyǵarýǵa tyrystym.
Kapıtan jedel sheshim qabyldap:
– Kezekshilikti qabyldap al! – dep qasyndaǵy kómekshisine buıyrady.
Osydan bastap jaǵalaýda bolǵan úsh jylda kapıtan meni qasynan tastamaıtyn kómekshi etip aldy. Men odan kóptegen ýkraın bılerin úırendim.
«Jeti jurttyń tilin bil, jeti túrli bilim al» deıdi ǵoı qazaq danalyǵy. Tildiń de baǵa jetpes qazyna ekenine Estaıbektiń kózi osy tusta anyq jetedi. Ol qazynanyń basqa baılyqtan artyqshylyǵy, qaıda júrseń de kerek kezinde daıyn turady.
4.Komsomoldyq tapsyrma, 25 som jáne О́rikbala jeńeshe
Keıin Estaıbek Úsharal aýylyndaǵy orta mektepte orys tiliniń mamany bolyp, uzaq jyl ustazdyq etti. Árıne, bul oraıda asyl jary О́rikbala Júnisbekqyzynyń otbasyndaǵy ornyn da erekshe aıtqan jón. Jaratylysynan sabyrly, ár nársege baıyppen qarap, bardyń baǵasyn aıyra biletin parasatty kisi Esaǵany balasyndaı mápeleıtin.
– О́rikbala jeńeshem bolmaǵanda ilim-bilimnen aýlaqta, qoıshy bolyp keter me edim, – deıdi áńgimeshim Qýanyshbek.
– Segizinshi synypty bitirgen kezimde Úsharal asyl tuqymdy qarakól qoı zaýytynyń komsomol hatshysy shaqyrtty. Bul 1963 jyldyń jazy bolatyn. Ol meni birden keńshar basshysy, Sosıalıstik Eńbek Eri Ábdir Saǵyntaevtyń kabınetine alyp keldi. Onda keńshar partkomy, jumysshylar komıtetiniń tóraǵasy jáne keńshardyń bas zootehnıgi otyr eken. Sálemnen keıin Ábekeń:
– Úsharal – kıeli topyraq. Ol – eńbek maıtalmandarynyń kenishi. Al el yrysyn asyryp, berekesin kóbeıtetin myna sen sııaqty jastar, – deı kelip, komsomol brıgadasyn qurmaqshy ekenin, sondyqtan keńsharǵa jas shopandar kerektigine toqtaldy. Álısheri kókemniń kelisimin alyp qoısa kerek. Onyń ústine pakrtkom hatshysy da: «Erteńgi Eńbek Eri sendersińder, sonaý Máskeýge –Joǵarǵy Keńestiń depýtaty bolyp sender barasyńdar», dep qyzdyrmalatty. Et pen teriniń arasyndaǵy jelikke bul qaıraý dóp keldi. Men yńǵaı bergen soń «profkom» da qarap qalmaı, kástóminiń qaltasynan 25 somdyqty shyǵaryp: «Dalada qoıdyń jaýy qasqyr degen bolady, myna aqsha oq-dári satyp alýǵa kásipodaq atynan jas shopan retinde saǵan berilgen syılyq, – dep meniń alaqanyma saldy da: «Qutyqtaımyn!» dep qolymdy qysty. Ol zamanda 15 jasar jetkinshektiń ýysyna túse bermeıtin 25 somdyq qaǵazdy syǵymdaı ustap, О́rikbala jeńeshem satýshy bop isteıtin dúkenge keldim. Meniń kóńildi túrimdi kórip, jeńeshem hal-jaǵdaı surap jatpaı-aq:
– Saǵan daıyndap qoıǵan edim, – dep aldyma eki býma kitaptardy qoıa saldy. Kileń 9-shy synyp oqýlyqtary eken. Baýyn sheship qaraı bastadym. Qaraǵan saıyn, ataq-dańqqa umtylǵan balalyq kóńildi endi ǵylym hıkmetteri baýraı bastady. Aqyry ǵylymǵa degen qumarlyq, kitapqa degen áýestik jeńdi. Eki býmany arqalap úıge qaıttym. Meniń kitapqumarlyǵyma súısingen Estaıbek aǵa men О́rikbala jeńeshem aqyldasa kelip, tııanaqty bilim alýyma osylaı kómektespek bolypty.
Kósemáli SÁTTIBAIULY,
jýrnalıst.
Jambyl oblysy.